Кіріспе
Укусиксалик ұлттық паркі – Канаданың Нунавут аймағында орналасқан ұлттық парк. Ол Арктикалық шеңберден оңтүстікке қарай тундра және жағалаудағы лайлы жерлерді, сондай-ақ Наужаат елді мекенін (бұрынғы Репульс шығанағы) Хадсон шығанағының Роуз Велком соундынан бастап батыс Барренландтарға және Браун өзенінің бастауына дейін қамтиды. Парк Хадсон шығанағындағы Вейгер шығанағын қоршап тұр, ол ұзындығы шамамен шақырым болатын құйылыс. Нунавуттың төрт ұлттық паркінің ең кішісі болғанымен, Канададағы алтыншы ірі парк болып табылады. Оның атауы сол жерде табылған стеатит тасына байланысты: Укусиксалик «тас ыдыс жасауға арналған материалдың бар жері» дегенді білдіреді (укусик – құллиқ сияқты ыдыс немесе қазан). Паркте кері ағысқа ие шатқал және 500-ден астам археологиялық орындар бар, оның ішінде бұрынғы Хадсон шығанағы компаниясының (HBC) сауда бекеті де бар. Аймақ ақ аю, гризли аюы, арктикалық қасқыр, дала карибуы, теңіз түлкілері және сұңқарлар сияқты түрлердің мекені. Парктегі өсімдіктер қалыпты төменгі тундраға тән, биіктігі аз қайың, есекжан және таулы авендер өседі. Өзен аңғарларында сирек бөрелі ормандар кездеседі. Қазіргі уақытта парк адамдарға мекен етпейді, бірақ инуиттер 11 ғасырдан 1960 жылға дейін осы жерде өмір сүрген. Аймақта түлкі тұзақтарының, шатырлардың қалдықтары және азық-түлік сақтау орындары табылған. Хадсон шығанағы компаниясы 1925 жылдан 1947 жылға дейін осы аймақта сауда бекетін іске қосқан. Парк 2003 жылдың 23 тамызында құрылып, Канаданың 41-ші ұлттық паркі және Нунавуттағы төртінші парк атанды. Оған Бейкер көлі немесе Наужаат елді мекендерінен ұшақпен немесе қайықпен баруға болады.
Ukkusiksalik National Park (/uː//k//uː//'//s//ɪ//k//s//ə//l//ɪ//k/) is a national park in Nunavut, Canada. It covers of tundra and coastal mudflats south of the Arctic Circle and the hamlet of Naujaat (formerly Repulse Bay), from Hudson Bay's Roes Welcome Sound towards the western Barrenlands and the source of Brown River. The park surrounds Wager Bay, a long inlet on the Hudson Bay. Although the smallest of Nunavut's four national parks, it is the sixth largest in Canada. Its name relates to steatite found there: Ukkusiksalik means "where there is material for the stone pot" (from ukkusik, meaning pot or saucepan like qulliq). In addition to a reversing waterfall and over 500 archeological sites, including an old Hudson's Bay Company (HBC) trading post, the region is home to such species as polar bears, grizzly bears, Arctic wolf, barren ground caribou, seals and peregrine falcons. Vegetation in the park is typical low tundra, with dwarf birch, willow and mountain avens. Scattered patches of boreal forest can be encountered in river valleys. The park is uninhabited now, but the Inuit lived there from the 11th century to the 1960s. Remains of fox traps, tent rings, and food caches have been discovered in the area. The Hudson's Bay Company had an operating trading post in the area from 1925 to 1947. The park was created on August 23, 2003, becoming Canada's 41st national park, and the fourth in Nunavut. It can be reached from the nearest communities of Baker Lake or Naujaat by plane or boat.
Алғашқы еуропалықтар
1742 жылы Кристофер Миддлтон өзінің Furnace желкенді кемесімен фьордқа кірген алғашқы еуропалық болды, бірақ мұздың қозғалысынан бірнеше апта бойы шыға алмады. Ол шығанақты британдық адмиралтействоның бірінші лорды, сэр Чарльз Уэгердің есімімен атады, ал ол бекіткен шығанақты, яғни Дуглас гаваньын, экспедициясының демеушілері Джеймс пен Генри Дугластың есімімен атады. Жақын орналасқан Жабайы аралдарға ол сол жерде кездескен "жабайы эскимостардың" есімін берді. Миддлтон Солтүстік-Батыс жолын табуда сәтті болмады, ал бес жылдан кейін Уильям Мур өзінің Discovery шлюпымен де сәттілікке жете алмады. Аймақ тым алыс болғандықтан және пайдасыз деп есептелгендіктен, бұл шығанақты еуропалықтар бір ғасырдан астам уақыт бойы жазбаға алмады немесе тағы да аралаған жоқ. 1860 жылдары америкалық саяхатшы Чарльз Фрэнсис Холлдың екі мачталы Монтичелло кемесі 1864 жылы Джон Франклиннің 1845 жылғы жоғалған Солтүстік-Батыс жолы экспедициясын іздеу кезінде Роуз Велком Саундына жетті және Уэгер шығанағының аузында қыстауға мәжбүр болды. 1879 жылы Джон Франклинды іздеген лейтенант Фредерик Шватка басқарған тағы бір американдық экспедиция құрлықпен Вейгер шығанағының жанынан өтті. Аймақ XIX ғасырдың соңында тері саудасының басталуымен таныла бастады.
ХХ ғасырдың басында
ХХ ғасырдың басында Канада үкіметі Вейгер шығанағы аймағына қызығушылық танытып, Арктиканың солтүстігіне Канаданың егемендігін орнату үшін геолог Альберт Питер Лоуды «Нептун» кемесімен жіберді. 1900 жылы, шамамен сол кезде, америкалық кит аулаушы Джордж Кливленд өз күшімен шығанақтың кіреберісіне жақын кит аулау стансасын құрды, ол келесі төрт жыл бойы жұмыс істеді. Ол стансаны жапқаннан кейін де, шотландтық кит аулаушылар Вейгер аймағында теңіз сүтқоректілерін аулауға бірнеше рет тырысты. Савидж аралдарында ірі темір гарпун бастары және басқа да қалдықтар әлі де табылады. 1910 жылы Корольдік Солтүстік-Батыс Атты Полициясы (Канада Корольдік Атты Полициясының алдағысы) Савидж аралдарына жақын жерде, Вейгер шығанағының жағалауында полиция бекетін құрды. Wager шығанағының оңтүстік-шығыс жағалауындағы шағын шығанақта полиция қайығының құлауы полицияның онда қысқа ғана уақыт болғанын көрсетеді. 1915 жылы Джордж Кливленд Wager шығанағының аузында аймақтың алғашқы сауда бекетін ашты. 1919 жылы Кливленд, енді HBC үшін жұмыс істейтін, Wager шығанағының аузында тағы да бір сауда бекетін құрды. Ол Репульс-Бейдегі HBC бекетін салу үшін құрылыс материалдарын тасымалдады. Рос Велкем Саундтың солтүстік жағындағы қолайлы жерде орналасқан бұл бекет компанияның бизнесін солтүстікке қарай кеңейту ниеті үшін маңызды болды. Осы жергілікті шаралармен қатар, Гудзон Бэй компаниясы ХХ ғасырдың басында тері саудасын бақылауға көп күш жұмсады. Олар Солтүстік-Батыс Гудзон шығанағының шөлді жерлерінен континенттің солтүстік жағалауына дейін үлкен және тығыз бекеттер желісін құра бастады. Осы жоспарларға сәйкес, Wager шығанағының ең шеткі бөлігіндегі бекет маңызды рөл атқаруы керек еді. Бұл жаңа бекет компанияның стратегиясына Уккусиксалингмиут аймағын, Солтүстік-Батыс жағалауындағы Бек өзенінің сағасына дейін, қосуды көздеді, осылайша, мүмкін болса, бәсекелес Revillon Frères компаниясының Бейкер көлінен жүргізілетін саудасын тоқтатуға тырысты. 1925 жылдың тамыз айында екі мачталы шхуна «Форт Честерфилд» арнаға кірді және жергілікті инуиттердің кеңесімен Тусжужақта (қазір Форд көлі, 1929 жылы пост менеджері Дж. Л. Фордтың құрметіне аталған) жақсы қорғалған шығанақты тауып, стратегиялық бекетін құрды. Алғашқы жылдары жағдай жақсы болды. Әдеттегі тауарларды ұсынудан басқа, пост инуиттерге жалпы көмек көрсетті және мүмкіндігінше медициналық көмек берді. Осылайша, ол алыс лагерьлерден келген инуиттерге ақпарат алмасуға мүмкіндік беретін кездесу орнына айналды. 1929 жылдың желтоқсан айында жақын маңдағы иглулерде 107 адамнан тұратын жиырма екі инуит отбасы тіркелді. Бірақ көп ұзамай тері саудасы өркендеуін тоқтатты. 1933 жылы Гудзон Бэй компаниясы негізгі бекетін аванпостқа айналдырып, оны Инук Икунгажуққа (Wager Dick) тапсырды. Осылайша ол тері саудасында жеке кәсіпорын ашуға мүмкіндік алды. Уэгер Дик және оның отбасы пост ғимаратында тұрып, 1946 жылға дейін аванпостын басқарды. Компания бәсекелесіне қарсы стратегиясында сәттілікке жетті және 1936 жылы Revillon Frères компаниясын сатып алды. Сол жылдары өткен католик миссионерлері, Мария Безупречная Миссионерлік Областы, Савидж аралдарының бірінде шағын миссия құрды, бірақ үлкен жетістікке жете алмады және 1940 жылдардың ортасында Гудзон Бэй компаниясының қызметі аяқталғанда және инуиттер қалаларға көшіп кеткенде кері қайтты. Шамамен 30 жылдан кейін, 1979 жылдан 1981 жылға дейін Ранкин-Инглеттен келген инуиттер бұрынғы отанын қайта жандандыруға тырысты, бірақ сәттілікке жете алмады. Қазіргі уақытта аймақта тұрақты тұрғындар жоқ, тек кейде келушілер мен жергілікті инуиттер аң аулайды. 1923 жылдың 23 тамызында ұлттық парк деп жарияланған Уккусиксалик Канаданың 41-ші ұлттық паркі атанды.
Бейнелеу
Хадсон шығанағының солтүстік-батыс бұрышында, Честерфилд шығанағының солтүстік-шығысында, Фуллертон және Кендалл мүйістеріне жақын жерде, Киваллик аймағының Баренландтары (яғни: жер шекарасы) мен Саутгемптон аралы арасында солтүстікке қарай созылатын Рос Велкэм саундтың кіреберісі орналасқан. Репульс шығанағына дейін, онда сол аттас елді мекен орналасқан, ол Арктикалық шеңберде жатыр. Wager Bay – Доббс мүйісіне жақын, Рос Велкэм саундтың географиялық ортасында орналасқан сағасы. Wager Bay ұлттық парктің ядросы болып табылады. Оның кіреберісі өте тар тұмсық, ұзындығы шамамен километрден асады және ең тар жерінде жуық метрге жуық ені бар. Су тасқыны мен қайтар ағын күшті болады, жылдың көп бөлігінде мұздың көп жиналуына себеп болады, көбінесе су кемелерінің өтуіне кедергі келтіреді. Жаздың басында көтерілген су мұз және айсбергтерді шығанаққа әкеледі. Олар қайтар ағын кезінде жиналып, тұмсықты тосқауылдай жауып, сағаттар немесе тіпті күндер бойы тұра алады. Кейбір жерлерде Wager Bay тереңдігі метрден асады. Фьордтың ені метрге дейін, ал ұзындығы шамамен километрге жуық, солтүстік-батысқа қарай Киваллик Баренландтарына дейін созылады. Ол 66° ендікке жетеді, демек, Арктикалық шеңберден шамамен километр қашықтықта орналасқан. Тіпті батыс жағында да, Wager Bay мен кең Форд көлі (инуктитут тілінде Тусжуяк) арасында кері ағындар пайда болады. Канадада осындай құбылыстардың тек үш жері ғана белгілі, қалғандары – Жаңа Брунсвик провинциясындағы кері ағындар және Нунавуттағы Гудзон бұғазындағы Барьерлік шығанақ. Ең күштілері Норвегияда, Бодоның шығысында, Нордландта орналасқан. Олар Saltstraumen деп аталады және әлемдегі ең күшті тасқын ағындары саналады. Аймақтың топырағы Канада қалқанына тән.
Климат
Климат негізінен арктикалық теңіздік; жауын-шашын аз, температура төмен және жел күшті. Солтүстік Америкадағы ең жоғары суық жел және ең ірі қар үйінділері осында тіркелген. Осы себепті Ұлттық саябақ "жоғарғы арктикалық" деп есептеледі. Ерекше ерекшелігі – Вагер шығанағының оңтүстік жағалауындағы бұрынғы мұздықтармен ойылған тік таулар ауа райына күшті әсер етеді. Гудзон шығанасына жақындығынан жазда температураның күрт төмендеуі және тығыз тұман, ал күздің басында қарлы борандар жиі болады. Шығанақ шілде айының соңына дейін толығымен мұздан тазармайды, бірақ мамыр мен қыркүйек аралығында температура салқыннан өте жылыға дейін ауытқуы мүмкін.
Туризм
Көбінесе саябақтың ішіне тек жаздың шамалы апталарында, шілде айының басынан тамыз айының басына дейін баруға болады. Одан бұрын Wager Bay мұзы көп болғандықтан қайықпен бару мүмкін емес, ал күзде инуиттер: «Жаз айларында полярлық аюларды қадағалап отыруға болады. Ал одан кейін олар сені қадағалайды!» дейді. Бұл жерге жалдаған ұшақпен жетуге болады – әдетте Бейкер көлінен, шамамен алыс жерден, Рейкин шығанағынан келетін жоспарлы рейстерден ұшып келеді. Сондай-ақ, Парктер Канада станциясы орналасқан Репульс шығанағынан моторлы қайықпен да жақындасуға болады, бірақ мұздың болуына байланысты бұл ұзаққа созылуы мүмкін, сондықтан мұндай сапарды тек көп жабдық әкелуге тиіс зерттеушілер немесе кинотоптар ғана қарастырады. Саябақтағы жалғыз әуежай жолағы Wager Bay-дің солтүстік жағалауындағы Сила өзенінде орналасқан. 1987 жылы осы аймақта тұратын инуиттер осы жерде Сила лоджасын салған. Лоджа жаз айларында бірнеше аптаға ашылып, табиғатқа құмар адамдарға аймақта тұруға мүмкіндік берді. Ұшудың қымбаттығына байланысты лоджа 2002 жылдан бері көбінесе пайдаланылмайды. Сила лоджасынан экскурсиялар ұйымдастырылды, мысалы, Wager Bay аралдарына қайықпен саяхат, Форд көліне кері ағыс арқылы, бұрынғы Гудзон компаниясының бекетіне немесе айналасындағы жерлерге жаяу серуендеуге болады, онда бұрынғы қоныстардың әсерлі іздерін, мысалы, шатыр шеңберлерін, қармақтарды және инуксуктерді кездестіруге болады. Бұл жер рюкзакпен саяхаттау үшін бастапқы нүкте ретінде пайдаланылуы мүмкін, бірақ аймақтағы полярлық аюларға қатысты тиісті сақтық шараларын қабылдау қажет.