Кіріспе

Академиялық пән. Этнолингвистика (кейде мәдени лингвистика деп те аталады) – тіл мен сол тілді қолданушы халықтың мәдени ерекшеліктері арасындағы байланысты зерттейтін антропологиялық лингвистиканың бір саласы. NOTOC

Мысалдар

Этнолингвистер қабылдау мен түсіндірудің тілге қалай әсер ететінін зерттейді және оның түрлі мәдениеттер мен қоғамдармен байланысын көрсетеді. Мысалы, кеңістіктік бағдарламаның әртүрлі мәдениеттерде қалай көрініс табатыны қарастырылады. Көптеген қоғамдарда шығыс және батыс бағыттарын білдіретін сөздер күн шығу/күн бату терминдерінен туындаған. Бірақ, Гренландия инуиттерінің бағыттарды атау жүйесі географиялық нысандарға, мысалы, өзен жүйесіне және жағалаудағы орналасуына негізделген. Сол сияқты, юроктарда бағыттар туралы түсінік жоқ; олар өзінің басты географиялық ерекшелігі – Кламат өзеніне қатысты бағыт алады.

Мәдениетті лингвистика

Мәдени лингвистика – тіл мен мәдени ұғымдама арасындағы байланысты зерттейтін лингвистиканың туыс саласы. Бұл сала тілді сөйлеушілер қауымдастығының мәдени таным-білімінің топтық деңгейінде терең бекіген деп қарастырады. Бүгінгі күнге дейін Мәдени лингвистика тәсілі қолданбалы лингвистикалық зерттеулердің бірнеше саласында қолданылды, оның ішінде мәдениаралық коммуникация, екінші тілді үйрену, ағылшын тілін халықаралық тіл ретінде оқыту және әлемдік ағылшын тілдері сияқты салалар бар.

Этносемантика

Этносемантика, сондай-ақ этноғылым және когнитивтік антропология деп те аталады, – этнографиялық зерттеулер мен этнолингвистиканың әдісі, ол адамдардың өз тіліндегі сөздерді қалай жіктеуін зерттеп, семантикаға назар аударады. Этносемантика адамдардың өз әлеміндегі мәдени, әлеуметтік және қоршаған орта құбылыстарын қалай белгілеп, жіктейтінін зерттейді және адамдардың әлемдегі нәрселерді сипаттау тәсілінің артындағы мәдени мағыналарды түсіну үшін осы жіктелімдер құрайтын семантикалық санаттарды талдайды. Этносемантика әдісі ретінде Франц Боасқа тиесілі мәдени салыстырмалылық теориясы, сондай-ақ лингвистикалық салыстырмалылық теориясы қолданылады. Этносемантикалық талдауда мәдени салыстырмалылықты пайдалану этносемантиканы мәдениеттің жалпы теориясын жасау және тілдің мәдениетке қалай әсер ететінін анықтау үшін емес, жеке мәдениеттер мен олардың тілдік терминдеріне назар аудару үшін қызмет етеді. Осы мысалда спикер үш негізгі әлеуметтік санатты – байлар, заң және кедейлерді – атап көрсетті және «байлар» мен «заң» санаттарындағы адамдарды жаман деп сипаттады. Кедейлер одан әрі беделді және беделсіз деп екіге бөлінеді. Спикер беделсіз кедейлерді жалпы алғанда адал емес және сыбайлас жемқор деп сипаттайды, бірақ өзін бұл ережеден тыс санап, сирек кездесетін өкілдердің бірі ретінде көрсетеді. Спикердің әлеуметтік ортасын сипаттауын талдау, оның айналасындағы әлемді және ондағы адамдарды қалай қабылдайтынын түсінуге мүмкіндік береді. Бұл әдіс арқылы санаттағы сөздердің ерекшеліктерін зерттеп, олардың мағыналық мағынасы мен анықтайтын белгілері туралы гипотезалар жасауға болады.