Кіріспе

Ежелгі қала
ежелгі қала және оның жақын айналасы

Голан (גּוֹלָן; جولан) – бұл Киелі кітаптағы қала, кейіннен Иосиф Флавийдің (бірінші ғасыр) және Евсевийдің (Ономастикон, IV ғасырдың басы) еңбектерінен белгілі болды. Археологтар Киелі кітаптағы Голан қаласын Дарра провинциясындағы Вади ар-Руккадтың шығысында орналасқан Сирияның Сахм әл-Жаулан ауылында анықтады, онда ерте византиялық қираған орындары табылды. Ол бұл жерді Хуле көлінің жанындағы Вади Дабурадағы Еж-Желебине қираған орындары деп ойлады, бұл орынның бастапқы атының бұрмалануы. Вильнайдың сөзіне сүйенсек, ауыл Гауланит (Голона) аймағының атымен аталған. Қираған орын Жақыптың қыздары көпірінен көп алыс емес. Г. Шумахер XIX ғасырдың соңында қаланың іздерін "шөлдегі қираған орын" деп сипаттады, онда "маңызды қалдықтар көрінбейді, бірақ өте көне болып көрінеді". Грекшеленген Gaulanitis (Γαυλανῖτις) түрінде бұл Голан қаласының атымен аталған аймақтың атауы.

Еврей Киелі кітап

Бұл аймақ Еврей Киелі кітабында Манасаның Басанды бағындыру нәтижесінде алынған аумағы ретінде көрсетіледі: Голан Иордан өзенінің шығысындағы үш паналық қаланың ең солтүстігіндегісі болды (Заңды қайталау 4:43 (NKJV)). Манаса осы леуілік қаланы Гершон руының леуіліктеріне берді (; 1 Шығар 6:71 (NKJV)). Киелі кітапқа сәйкес, израильдіктер Голанды аморлықтардан басып алды.

Парсы дәуірі

Парсы дәуірінде (б.з.д. 539–332 жж.) Голан аймағы Басанмен бірге Карнаим сатрапиясын құрады. Сонымен қатар, б.з.д. 93–80 жылдар шамасында Хасмонейлер билеушісі Александр Янейдің (б.з.д. 103–76 ж. билік еткен) Набатей патшалары Ободас I және Аретас III-ке қарсы болған аймақтық соғыстарының салдарынан Голан Янейдің басып алуына әкелді. Б.з.д. 63 жылы римдік генерал Помпей бұрынғы Селевкидтер патшалығының барлық аймағын жаулап алды, ал Голанды итурейлер қоныстандырды. Б.з.д. 23 жылы Римге адал клиенттік билеуші яһуди патшасы Ұлы Ирод кең Хауран аймағына билік ету құқығын алды. Ол оны мұрагерлеріне қалдырды, олар бірінші ғасырдың соңында Агриппа II-нің өліміне дейін оны иеленді. Жосеф Голан қаласын білген. Голанның жанында Набатей патшасы Ободас I Александр Янейге шабуыл жасады. Голан Ғалилеяның шығыс шекарасын құрады және Філіптің тетрархиясының бір бөлігі болды. Евсевий өзінің "Ономастикон" еңбегінде оны айналағы аймаққа атын берген үлкен ауыл деп сипаттады.

Соңғы римдік және Византиялық кезеңдер

Бұл аймақ біздің заманымыздың 2-ші және 7-ші ғасырлары аралығында гүлденген, ал пұтқа табынушылар қауымдастығы бірте-бірте христиандық қауымдастықтармен ауыстырылды. Дегенмен, тағы бір пікір бойынша, Голан христиандары – Гассанидтер, Йеменнен шыққан араб тайпасы, Византиялықтар оларды 5-ші ғасырдың соңынан бері шекараны қорғау үшін пайдаланған. Археологиялық зерттеулер Голан аймағында рим кезеңінен бері еврейлердің маңызды екенін көрсетсе, ал 6-шы ғасырда Византия Голанының халқы еврейлер мен христиан Гассанидтерден тұрған. Голан рим және византия кезеңдерінде гүлденген, бірақ негізінен ауылдық сипатта болған және ірі қалалары болмаған.