Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ағылшын шіркеу қайраткері (1602–1644)
English churchman (1602 1644)
Уильям Чиллингворт (12 қазан 1602 – 30 қаңтар 1644) – даулы ағылшын шіркеу қайраткері болған.
William Chillingworth (12 October 160230 January 1644) was a controversial English churchman.
Ерте өмір
Ол Оксфордта дүниеге келді, онда оның әкесі қала әкімі қызметін атқарды; Уильям Лауд оның крест әкесі болды. 1618 жылғы маусымда ол Оксфордтың Тринити колледжінің шәкірті болды, ал 1628 жылғы маусымда колледждің мүшесі болып сайланды. Ол шебер дебатшы ретінде танымал болды, математикада өте жақсы білім алды, сондай-ақ ақын ретінде де белгілі болды. Ол сэр Люциус Кэри, Джон Хейлс және Гилберт Шелдонмен араласты. Діни пікір таластарына қызығушылық танытқан және әлі діни қызметкер болмаған Чиллингворт иезуит Джон Персимен (сонымен қатар "Джон Фишер" деп те аталды) пікір алысты. Перси Чиллингвортты өз дініне көндіруге жетістікке қол жеткізді және оны 1630 жылы Дуайдағы иезуит колледжіне баруға итермеледі. Ол протестантизмнен неліктен бас тартқанын түсіндіретін жазба қалдырды, бірақ Лаудпен байланысын үзбеді. Бірақ 1631 жылы ол ойын өзгертіп, Дуайдан қайтып келді. Ол бірден Англия шіркеуінің дәстүрлі көзқарастарына оралмады, бірақ католиктермен, оның ішінде Джон Флойдпен және Томас Уайтпен Лорд Дигби мен сэр Кенэлм Дигбидің куәлігінде пікір таласына қатысты.
He was born in Oxford, where his father served as mayor; William Laud was his godfather. In June 1618 he became a scholar of Trinity College, Oxford, of which he was made a fellow in June 1628. He gained a reputation as a skilful debater, excelled in mathematics, and also became known as a poet. He associated with Sir Lucius Cary, John Hales, and Gilbert Sheldon. Interested in religious controversy and not yet in orders, Chillingworth took on the Jesuit John Percy (alias "John Fisher"). Percy succeeded in converting Chillingworth, and persuaded him to go to the Jesuit college at Douai, in 1630. There he wrote an account of his reasons for leaving Protestantism, but kept in touch with Laud. In 1631, however, he thought again, and left Douai. He did not immediately return to the orthodox positions of the Church of England, but was drawn into controversy with Catholics including John Floyd, and in a disputation with Thomas White before Lord Digby and Sir Kenelm Digby.
Теология
Ол пирронизмнің күшті ықпалына түсті және Секст Эмпирикусты зейін қойып оқыған делінеді. Оның теологиясы – түпкілікті пирронизмге негізделген, ықтималдыққа құрылған бір түр. Оның діни сезімталдығы 1635 жылы Ұлы мөрдің сақтаушысы Томас Ковентри оған ұсынған лауазымды қабылдамауынан көрінеді. Ол 39 бапқа қол қою туралы мәселеде қиналды. Оксфордтағы All Souls College колледжінің басшысы Гилберт Шелдонға жазған хатында ол екі нәрсенің толыққанды шешімін қабылдағанын айтты: Төртінші міндетті христиандарға қатысты Құдай заңы деп айту – жалған және рұхсатсыз, ал Афанасийлік иман жолындағы айыптаушылықтар – жалған, қайратсыз және дінге жат. Сондықтан, оған қол қою – «өз кінәсіне қол қою» сияқты сезілді. Чиллингворт сондай-ақ арминиандық көзқарастарды қабылдады.
He was substantially influenced by Pyrrhonism, and said to "have delighted in Sextus Empiricus." His theology was a kind of probabilism based on an ultimate Pyrrhonism. His theological sensitiveness appears in his refusal of a preferment offered to him in 1635 by Sir Thomas Coventry, Lord Keeper of the Great Seal. He was in difficulty about subscribing the Thirty Nine Articles. As he informed Gilbert Sheldon, then Warden of All Souls College, Oxford, in a letter, he was fully resolved on two points: that to say that the Fourth Commandment is a law of God appertaining to Christians is false and unlawful, and that the damnatory clauses in the Athanasian Creed are false, presumptuous and schismatical. To subscribe, therefore, he felt would be to "subscribe his own damnation." Chillingworth also adopted Arminian views.
Протестанттардың діні
Оның басты жұмысы – Оксфордтағы Король колледжінің провосты Кристофер Поттерді иезуит Эдвард Ноттке қарсы қорғау мақсатымен тағы бір дауға араласу болды. Поттер 1633 жылы Нотттың «Қайырымдылық қатесі» (1630) еңбегіне жауап берді, ал Нотт оған «Мейірім мен шындық» арқылы жауап беруге тырысты. Нотт Чиллингворттың социниан екенін көрсетуге бағытталған алдын ала памфлет шығарды. Чиллингворт Фолклендтің 2-ші виконты Люциус Кэриге тиесілі Ұлы Теуде болғанда «Протестанттардың діні» кітабын жазды. Кейін Кентербери архиепископы болған Лод Чиллингворттың Ноттке берген жауабына алаңдады. Басты аргумент – рухани мәселелерде Бібліяның жалғыз билігін және жеке сананың оны түсіндіруге еркін құқығын қорғау. Алғы сөзінде Чиллингворт мақалаларға қол қою туралы жаңа көзқарасын білдіреді. «Англия шіркеуінің тұрақты доктринасы өте таза және дұрыс деп сенемін, оған сенетін және оған сәйкес өмір сүретін әркім, сөзсіз, құтқарылады және онда ешқандай қателік жоқ, ол ешкімді бейбітшілікті бұзуға немесе одан бас тартуға мәжбүрлемейді немесе рұхсат бермейді. Менің ойымша, қол қою арқылы осы ғана көзделеді».
His major work was an intervention in another controversy, undertaken in defence of Christopher Potter, Provost of The Queen's College, Oxford, against the Jesuit Edward Knott. Potter had replied in 1633 to Knott's Charity Mistaken (1630), and Knott retaliated with Mercy and Truth, which Chillingworth attempted to answer. Knott brought out a preemptive pamphlet tending to show that Chillingworth was a Socinian. Chillingworth wrote The Religion of Protestants while staying at Great Tew, owned by Lucius Cary, 2nd Viscount Falkland. Laud, now Archbishop of Canterbury, was anxious about Chillingworth's reply to Knott, and at his request it was examined by Richard Baily, John Prideaux, and Samuel Fell, and published with their approval in 1637, with the title The Religion of Protestants a Safe Way to Salvation. The main argument is a vindication of the sole authority of the Bible in spiritual matters, and of the free right of the individual conscience to interpret it. In the preface Chillingworth expresses his new view about subscription to the articles. "For the Church of England," he there says, "I am persuaded that the constant doctrine of it is so pure and orthodox, that whosoever believes it, and lives according to it, undoubtedly he shall be saved, and that there is no error in it which may necessitate or warrant any man to disturb the peace or renounce the communion of it. This, in my opinion, is all intended by subscription."
Кейінгі өмірі
Келесі жылы (1638 ж.) ол Сарум шіркеуінің канцлері қызметіне тағайындалды, оған Бриксворт пребендісі қоса берілді. Бірінші ағылшын азамат соғысында ол шотландтарды сынап жазды және Глостер қамалында король армиясында болды, қалаға шабуыл үшін "тестудо" тактикасын ұсынды. Содан кейін ол батыстағы король әскерлерінің бас қолбасшысы Ральф Хоптонмен бірге жорыққа шықты. Арундель қамалында ауырғаннан кейін, оны сэр Уильям Уоллер басқаратын парламенттік күштер тұтқынға алды. Ол гарнизонмен бірге Лондонға бара алмағандықтан, Чичестерге жеткізілді, онда қайтыс болды. Оның соңғы күндері пуритан уағыздаушысы Фрэнсис Чейнеллдің айыптауларымен мазаланды. Джеральд Айлмер оны пуританға қарсы спикер ретінде "көрінеу тиімсіз" деп санады және ол белгіленген шіркеу үшін "іс жүзінде шейіт" болып қайтыс болды.
In the following year (1638), he was promoted to the chancellorship of the church of Sarum, with the prebend of Brixworth annexed to it. In the First English Civil War, he wrote a criticism of the Scots, and was in the king's army at the siege of Gloucester, suggesting a testudo for assaulting the town. Shortly afterwards he accompanied Ralph Hopton, general of the king's troops in the west, in his march; and, being taken ill at Arundel Castle, he was captured by the parliamentary forces under Sir William Waller. As he was unable to go to London with the garrison, he was conveyed to Chichester, where he died. His last days were harassed by the diatribes of the Puritan preacher, Francis Cheynell. Gerald Aylmer thought the subject was "remarkably ineffective" as an anti Puritan spokesman and that he died "virtually a martyr" for the established church.
Шығармалары
Негізгі еңбегінен басқа, Чиллингворт 1687 жылы қайтыс болғаннан кейін жарияланған «Қосымша әңгімелерде» (Additional Discourses) иезуиттерге қарсы бірнеше шағын мақалалар жазды, сондай-ақ оның тоғыз уағызы сақталған. Ол жақтаушы Роялист болды, тіпті патшалардың әділетсіз және зорлықпен жасалған билігіне қарсы тұруға болмайды деп мәлімдеді, бірақ «біреулер сендерді бір қалада қуғанда, екіншісіне қашқындар» деген нұсқауға сәйкес, одан қашуға болады. Оның жазбалары, әсіресе 1687 жылы Джон Патрик редакциялаған «Протестанттардың діні» атты танымал, қысқартылған басылымынан кейін, он жетінші ғасырдың соңында кең танымалдылыққа ие болды. «Протестанттардың діні» өткір пікірталас тудырды және Джон Локк оны жоғары бағалады. Чиллингвортты социнизмде айыптау жиі болды, бірақ Джон Тиллотсон пікірінше, «оның христиан дінін ұғымды етуге жасаған сәтті әрекеттері үшін ғана». Оның аргументінің мәні бір сөйлемде жатқан:
Besides his principal work, Chillingworth wrote a number of smaller anti Jesuit papers published in the posthumous Additional Discourses (1687), and nine of his sermons have been preserved. He was a zealous Royalist, asserting that even the unjust and tyrannous violence of princes may not be resisted, although it might be avoided in terms of the instruction, "when they persecute you in one city, flee into another." His writings enjoyed a high popularity, particularly towards the end of the seventeenth century, after a popular, condensed edition of The Religion of Protestants appeared in 1687, edited by John Patrick. The Religion of Protestants is acutely argued, and was commended by John Locke. The charge of Socinianism was frequently brought against Chillingworth, but, as John Tillotson thought, "for no other cause but his worthy and successful attempts to make the Christian religion reasonable." The gist of his argument is expressed in a single sentence:
«Мен Құдайдың ешкімнен, демек, адамдардан, Жазушылықтың Құдай сөзі екеніне сенуді, оның нағыз мағынасын табуға тырысуды және соған сәйкес өмір сүруді талап етпейтініне толық сенімдімін». Осылайша ол католиктер мен протестанттар арасындағы негізгі даудың туындауына себеп болған, негізгі қағидалар туралы пікірталастан қанағаттанды. Томас Бирчтің «Өмір» атты еңбегі 1742 жылы жарық көрген Чиллингворттың «Шығармалары» жинағының алдында жазылған.
"I am fully assured that God does not, and therefore that men ought not to, require any more of any man than this, to believe the Scripture to be God's word, and to endeavour to find the true sense of it, and to live according to it." In this way he bypassed the debate on the fundamental articles, a bone of contention between the Catholic and Protestant approaches. A Life by Thomas Birch was prefixed to the 1742 edition of Chillingworth's Works.