Кіріспе
Аристофанның комедиясы "Құстар" (Ὄρνιθες (Órnithes)) – ежелгі грек драматургы Аристофанның комедиясы. Ол б.з.д. 414 жылы Афинадағы Дионисия фестивалінде қойылды, онда екінші орынды жеңіп алды. Қазіргі сыншылар оны құстарды тапқыр бейнелеуі және әндерінің көңілділігі үшін тамаша фантазия деп бағалайды. Автордың басқа ерте туындыларынан өзгеше, бұл пьесада Пелопоннес соғысы туралы тікелей айтылмаған, афиналық саясатқа да аз сілтеме жасалған. Дегенмен, ол Сицилия экспедициясы басталғаннан кейін көп ұзамай сахнаға қойылды, бұл афиналықтардың соғысқа деген бейілділігін күшейткен амбициялық әскери науқан болатын. Осыған қарамастан, пьесада афиналық саяси және әлеуметтік өмірге көптеген жанама сілтемелер бар. Бұл Аристофанның бізге жеткен пьесаларының ең ұзыны, бірақ ол Ежелгі комедияның классикалық үлгісін сақтайды. Пьесаның сюжеті афиналық Пистетарус төңірегінде өрбиді, ол құстарды аспанда үлкен қала салып, осылайша бастапқы құдайлардың мәртебесін қайтаруға көндіреді. Соңында Пистетарус құдай сияқты құсқа айналып, Зевстің орнын басады.
The Birds (Ὄρνιθες (Órnithes)) is a comedy by the Ancient Greek playwright Aristophanes. It was performed in 414 BC at the City Dionysia in Athens where it won second place. It has been acclaimed by modern critics as a perfectly realized fantasy remarkable for its mimicry of birds and for the gaiety of its songs. Unlike the author's other early plays, it includes no direct mention of the Peloponnesian War and there are few references to Athenian politics, and yet it was staged not long after the commencement of the Sicilian Expedition, an ambitious military campaign that greatly increased Athenian commitment to the war effort. In spite of that, the play has many indirect references to Athenian political and social life. It is the longest of Aristophanes's surviving plays and yet it is a fairly conventional example of Old Comedy. The plot of the play revolves around Pisthetaerus, an Athenian who convinces the birds to create a great city in the sky, and thus regain their status as the original gods. Pisthetaerus eventually transforms into a bird like god himself, and replaces Zeus as the king of the gods.
Тарихи негіздер
414 жылы «Құстар» қойылымы көрсетілген кезде афиналықтар Сицилия экспедициясының болашағына үміт артқан болатын. Бұл экспедиция бір жыл бұрын Алькивиадтың ынталы қолдауымен және Афинаның ең тәжірибелі генералы Никиас басшылығымен басталған еді. Осы үміткерлікке қарамастан, Афинада «Гермайлардың» қиратылуына байланысты пікір талас аяқталмай, Сицилия экспедициясына күмән тудырған зұлымдық пен вандализм актісі болды. Бұл вандализм діни экстремистердің бастамасымен және Элевсин мистерілерінің дін қызметкерлерінің қолдауымен «кінәлілерді іздеуге» алып келді, нәтижесінде Мелос Диогоры сияқты рационалистік ойшылдар қудаланды. Алкивиадтың өзі дінге қарсы әрекеттерге қатысы бар деген күдік туды, сондықтан оны сотқа тарту үшін «Саламина» мемлекеттік кемесі Сицилияға жіберілді. Бірақ ол тұтқыннан қашып, оны өлтіргендерге бір талант алтын сыйлық ұсырылды. Алкивиад бұған дейін бірнеше жыл бойы афиналық саясатта даулы тұлға болған еді. Ол Никиаспен бірігіп, халықшыл көшбасшы Гиперболды остракизмге ұшыратты. Гипербол Аристофанның пьесаларында сатиралық мақсатта жиі пайдаланылған, ал бұрын 422 жылы қайтыс болған Клеон осы рөлді атқарған.
Құстар мен ескі комедия
Құстар Аристофанның ерте пьесаларымен драмалық құрылымының маңызды жақтарында үлкен ұқсастықтарға ие. Мұндай ұқсастықтар ежелгі драманың "Ескі комедия" деп аталатын жанрының бар екенін көрсетеді. Бұл "қағидалардан" кетулер маңызды, себебі олар Ескі комедиядан қашықтауды, мәтіннің бұзылуын немесе автордың ниет еткен ерекше драмалық эффектіні білдіреді. Осы пьесадағы өзгерістер келесі қағидаларда кездеседі: Агон: Агон – екі бөлімнен тұратын және екі әнмен толықтырылған, "симметриялық сахна" ретінде құрылған пікірталас немесе ресми тартыс. Басты кейіпкер көбінесе қарсыласын жеңіп, пьесаның соңына дейін оның нәтижесін анықтайды. "Құстардағы" агон (451–626 жолдар) формасы бойынша дәстүрлі, бірақ антагонист жоқ. Екі басты спикер – Пистетарус пен оның досы Эуэлпид, онда Пистетарус сөйлейді, ал Эуэлпид қолдау көрсетеді. Құстар ынталы аудиторияны ұсынады және олар басты кейіпкердің көзқарасына оңай көнеді. Осыған ұқсас бір жақты агон келесі сақталған пьесада, "Лисистратада" да кездеседі. Парабазис: Парабазис – актерлердің жоқтығында хордың аудиторияға тікелей сөйлеуі. Әдетте, пьесаның ортасында ұзақ парабазис болады, оның ішінде автордың мансабына қатысты мәселелерді көтеретін "нағыз парабазис" және көбінесе соңына жақын қысқа парабазис болады. Осы пьесада бірінші парабазис (678–800) және екінші (1058–1117) құрылымы бойынша дәстүрлі, бірақ хор әрқашан құстардың кейіпінде сөйлейді. "Нағыз парабазисте" ақын туралы сөйлеудің орнына, құстар өздері туралы айтады, тегін, аудитория үшін құндылығын және аудиторияның сөздік қорына тигізетін әсерін сипаттайды. Алайда, бұл тақырыптардың барлығында ақынның атынан хордың әдетте айтатын нәрселердің қызықты эхосы бар. Бұл "нағыз парабазис" шын мәнінде парабазис қағидасының пародиясын құрайды. Құнақы қонақтар: Басты кейіпкердің агон жеңісі пьесаның басындағы драмалық шиеленісті әдетте жеңілдетеді, және бұл көбінесе жеңіске жеткен батыр қууы керек кішкентай кейіпкерлер немесе "құнақы қонақтар" ағынымен толықтырылады. Осы пьеса ерекше, себебі онда үш толқын құнақы қонақтар бар – бірінші толқын Cloudcuckooland қабырғалары аяқталмас бұрын келеді, екінші толқын бірден кейін келеді, ал үшінші толқын Зевстің делегациясы ретінде келеді. Осы қайталанудың нәтижесінде "Құстар" басқа сақталған пьесалардан әлдеқайда ұзын.
Agon: The agon is a debate or formal argument constructed as a 'symmetrical scene', with two declaimed sections and two songs. The protagonist generally defeats the antagonist in the debate and this decides the outcome of the play long before the play actually ends. The agon in The Birds (lines 451–626) is conventional in form but there is no antagonist – the two main speakers are Pisthetaerus and his friend Euelpides, with Pisthetaerus delivering a speech and Euelpides providing supportive comments. The birds provide a willing audience and they are easily won over to the protagonist's point of view. A similarly one sided agon is found in the next surviving play, Lysistrata. Parabasis: The parabasis is an address to the audience by the Chorus in the absence of any actors. Generally there is a long parabasis in the middle of the play, including a 'parabasis proper' in which the Chorus speaks as the author's representative on issues relating to his career, and usually there is a shorter parabasis near the end. In this play, the first parabasis (678–800) and the second (1058–1117) are conventional in structure but the Chorus always speaks in character as birds. Instead of speaking about the poet in the 'parabasis proper', the birds speak about themselves, outlining their genealogy, their value to the audience and their effect on the audience's vocabulary – in all these topics however there are amusing echoes of things a Chorus would ordinarily say on behalf of the poet. This 'parabasis proper' is in fact almost a satire on the convention of a parabasis proper. Unwelcome Visitors: The protagonist's early victory in the agon generally tends to ease dramatic tension early in the play and this is usually offset to some extent by a stream of minor characters or 'unwelcome visitors' that have to be chased off by the triumphant hero. This play is exceptional in that there are three waves of unwelcome visitors – the first wave comes before the walls of Cloudcuckooland have been completed, the second wave comes immediately after and the third wave comes as a delegation from Zeus. This repetition is the reason why The Birds is much longer than the other surviving plays.