Кіріспе

Остготтар патшасы (471–526) және вестготтар патшасы (511–526); Италия патшасы (493–526)

Ұлы Теодорих (немесе Теодорик) (454 – 30 тамыз 526), сондай-ақ Теодорик Амаль деп аталады (; грекше: Θευδέριχος, латынша: Theoderīcus), Остготтар патшасы (475–526), 493–526 жылдар аралығында Италияның тәуелсіз Остготтар патшалығының билеушісі, вестготтардың регенті (511–526) және Шығыс Рим империясының патрицийі болған. Готикалық мемлекеттердің біріккен билеушісі ретінде Теодорих Атлант мұхитынан Адриатика теңізіне дейінгі империяны басқарды. Теодорих өзі тек ‘патша’ (rex) атауын қолданғанмен, кейбір ғалымдар оны, есімдік атауынан басқа, Батыс Рим императоры деп сипаттайды, себебі ол бұрынғы Батыс Рим империясының үлкен бөлігін «Рес Публика» деп сипаттаған, 497 жылы Константинопольден бұрынғы Батыс императорлық регалияны алған, оны итальяндық аристократия «принцепс» императорлық атауымен атаған және Шығыста мойындалған императорлық билікті жүзеге асырған, мысалы консулдарды тағайындаған. Теодорих, остроготтар әміршісінің жас баласы ретінде Константинопольге кепіл ретінде алынып келді, онда ол өзінің қалыптасу кезеңін өткізіп, Шығыс Рим білімін (paideia) алды. Теодорих шамамен 470 жылы Паннонияға оралып, сарматтарға қарсы күресті және римдік Балқандағы готтар арасында ықпал үшін бәсекелестікке түсті, 471 жылы патша ретінде мойындалды. Император Зенон оны 483 жылы Шығыс Рим әскерлерінің қолбасшысы және 484 жылы консул етіп тағайындады. Дегенмен, Теодорих императормен үнемі қақтығыста болды және Шығыс Рим жерлерін жиі шапты. Зенонның бұйрығымен Теодорих 489 жылы Италия патшасы Одоакрға шабуыл жасап, 493 жылы жеңіске жетті. Италияның жаңа билеушісі ретінде ол римдік құқықтық басқаруды және ғылыми мәдениетті қолдады, сонымен қатар Италия бойынша ірі құрылыс бағдарламасын іске қосты. 505 жылы ол Балқанға кеңейді, ал 511 жылға қарай Испанияның вестготтар патшалығын тікелей бақылауына алды және Бургундия және Вандал патшалықтарына гегемония орнатты. Теодорих 526 жылы қайтыс болып, Равеннадағы ұлы мавзолейге жерленді. Ол германдық батырлық аңыздарындағы Дитрих фон Берн кейіпкері ретінде сақталды.

Жастық шағы мен ертедегі ерлігі

Теодорих 454 жылы Паннонияда, Карнутум маңындағы Неузидлер көлінің жағасында, германдық амали дворяны Теодемирдің және оның нағашысы Ерелеуваның ұлы болып дүниеге келді. Бұл Остготтардың ғұндардың шамамен бір ғасырлық үстемдігінен құтылғаннан кейін бір жыл өткен соң болды. Осыған байланысты тарихшы Ханс Ульрих Вимер: «Теодорихтің балалық шағы Атилдің империясының құлауынан туған билік вакуумын толтыруға тырысқан римдік емес топтар арасындағы қақтығыстардың қайнаған кезінде өтті» дейді. Оның гот есімі, тіл мамандарының реконструкциясы бойынша *Þiudareiks, «халық патшасы» немесе «халықтың билеушісі» деп аударылады. 461 жылы, Теодорих жеті немесе сегіз жаста болғанда, ол Остготтардың Теодемир мен Август I Леонмен (457–474 жылдары билеген) жасасқан келісіміне сәйкес келуін қамтамасыз ету үшін Константинопольде кепілге алынды. Жасасқан келісім бойынша, Паннония готтары император сарайына «патшалық тегінен кепіл беруі» керек еді; осы жағдайда ол кепіл Теодорих болды. Сонымен қатар, келісім бойынша Константинопольге жыл сайын 300 фунт алтын төленді. Теодорих Константинопольдің ең жақсы ұстаздарынан білім алды. Оның мәртебесі оны құнды етті, себебі ол шыққан Амаль әулеті (Теодорихтің айтуынша) біздің заманымыздың үшінші ғасырынан бері барлық готтардың жартысына билік жүргізіп келді. Тарихшы Питер Хизер Теодорихтің бұл мәлімдемелерінің өзін-өзі дәріптеуші пропаганда болғанын және Амаль әулетінің қазіргі зерттеушілер есептегеннен гөрі шектеулі болғанын айтады. 469 жылға дейін Теодорих Константинопольде болды, онда ол қалыптасу кезеңін «барлық римдік мәдениетті игеруге» жұмсады, бұл Визиготтардың Балтисіне ұрпақтар бойы қажет болды. Теодорих император I Леоннан жақсылық көрді. Ол Шығыс империясында тұтқында жүргенде оқуға, жазуға және арифметиканы үйренуге мүмкіндік алды. Леон өзінің императорлық әскері Паннонияға жақын жердегі готтардан шегініп қалғанын естігенде, Теодорихты сыйлықтармен үйіне жіберді, бірақ ешқандай міндеттемелер бермеді. 469/470 жылдары оралғаннан кейін Теодорих бұрын оның ағасы Валамир билеген гот аймақтарына басшылық етті, ал әкесі патша болды. Біраз уақыттан кейін Жоғарғы Моэзиядағы Сингидунум (қазіргі Белград) маңында Тиза сарматтарының патшасы Бабай Константинопольдің есебінен билігін кеңейтті. Теодорих өзінің жауынгерлік беделін нығайту үшін алты мың жауынгермен Дунайдан өтіп, сарматтарды жеңіп, Бабайды өлтірді; осы оқиға оның беделін бекітті және таққа отыруының бастамасы болды, тіпті ол әлі таққа отырмағанмен де. Әлдеқайда, Амаль әміршісі ретіндегі билігін нығайту үшін Теодорих жаулап алған Сингидунум аймағын өзіне қалдырды. 470-жылдар бойы Теодорих, кейде империя атынан, готтардың әлеуетті қарсыластарына және Шығыс империясының басқа да жауларына қарсы жорықтар ұйымдастырды, осылайша маңызды әскери және саяси тұлғаға айналды. Оның басты қарсыластарының бірі – император Зенонға қарсы ірі көтеріліс ұйымдастырған тракиялық готтардың басшысы Теодорих Страбон (Страбон «көзі қисық» дегенді білдіреді) болды. Императормен ортақ тіл тапқан Теодорих Зеноннан сыйлық алып, Шығыс Рим әскерлерінің қолбасшысы болды, ал оның халқы Рим әскерінің foederati немесе федераты болды. 471 жылы Теодорих 6000 готтың қолдауымен Остготтардың патшасы ретінде танылды, бұл готтар 467–468 жылдары хунндық билеуші Денгизихке қарсы көтерілген болатын. Зенон бір герман басшысын екіншісіне қарсы ойнатуға тырысты және 476/477 жылдары Теодорихтан жаңа жерлер сұрағаннан кейін (оның халқы ашаршылыққа тап болғандықтан) Теодорих Страбонға Теодорихқа тиесілі қолбасшылық лауазымын ұсынды. Осы сатқындыққа ашуланған Теодорих өзінің ашуын Родоп тауларындағы қауымдарға бұрды, онда оның әскерлері мал-мүлікті тартып алып, шаруаларды өлтірді, Македониядағы Стобиді тонап, өртеп жіберді және Гераклеядағы архиепископтан жабдықтар талап етті. Готикалық тонау Зеноннан келісімге келуге мәжбүр етті, бірақ Теодорих бастапқыда кез келген келісімге келіспеді. Теодорих өзінің сенімді адамы Сидимундты Зенонмен келіссөздер жүргізу үшін Эпидаурмға жіберді. Рим елшісі Теодорихпен келіссөздер жүргізіп жатқанда, Зенон Теодорихтің кейбір арбаларына қарсы әскер жіберді, олар оның қабілетті генералы Теодимундтың қорғауында болды. Теодорихтың готтары бұл сатқындықты білмейтіндіктен, шамамен 2000 арбасын жоғалтып, 5000 адамы тұтқынға алынды. Ол 479 жылы өзінің туысы Сидимундтың көмегімен Эпирге қоныс аударды. 482 жылы Грекияға шабуыл жасап, Ларисаны тонады. Жаман оқиғалар, бүліктер және дұрыс емес шешімдер Зенонды қиын жағдайға түсірді, нәтижесінде ол Теодорихпен келісімге келуге мәжбүр болды. 483 жылы Зенон Теодорихті magister militum praesentalis (бас қолбасшы) етіп тағайындады және 484 жылы консул болып сайланды, осылайша ол Дакия Рипенси және Төменгі Моэзия провинцияларына, сондай-ақ олармен шектес аймақтарға басшылық етті.

Билік

Алдағы уақытта да табысқа жету үшін Теодорих Шығыс Рим империясының провинцияларын жиі-жиі қиратып, ақырында Константинопольдің өзіне қауіп төндірді. 486 жылы Теодорих пен Зенон арасындағы ашық қақтығысқа күмән тудырмады. Император болгарлардан көмек сұрады, бірақ олар да Теодорихтан жеңілді. 487 жылы Теодорих Константинопольге қарсы агрессивті науқанды бастады, қаланы блокадаға алды, стратегиялық маңызды қала маңындағы елді мекендерді басып алды және оның сумен қамтамасыз етілуін тоқтатты; алайда Теодорих қаланы басып алуды ниеттенбеген сияқты, керісінше, шабуылды Шығыс империясынан билік пен бедел алу құралы ретінде пайдаланды. Остготтарға өмір сүруге орын керек еді, ал Зенон Одоакрмен, германдық foederatus және Италия королімен ауыр проблемаларға тап болды. Одоакр Зенон үшін вице-король болғанымен, Византия аумағына қауіп төндіріп, Италиядағы Рим азаматтарының құқықтарын құрметтемеді. 488 жылы Зенон Теодорихқа Одоакрды құлатуға бұйрық берді. Бұл тапсырманы орындау үшін Теодорихтің туысы Гизоның ұлы Ругиан патшасы Фридерик оған қолдау көрсетті. Теодорих 488 жылдың күзінде өз халқымен Италияға қарай қозғалды. Жолда оған Гепидтер қарсылық көрсетті, оларды 489 жылы тамызда Сирмиумда жеңді. Италияға келген Теодорих 489 жылы Изонзо мен Верона шайқастарында жеңіске жетті. 490 жылы Зенон Теодорихты тағы да Одоакрға шабуыл жасауға итермеледі. Теодорихтің әскері 490 жылы Фаенцада Одоакрдың әскерімен жеңілді, бірақ 490 жылы 11 тамызда Адда өзенінің шайқасында жеңіске жеткеннен кейін басымдықты қайта алды. Бірнеше жыл бойы Одоакр мен Теодорих әскерлері Италия түбегінде билік үшін күресті. Теодорих Одоакрды Равеннада 493 жылдың 2 ақпанына дейін қоршап алды, содан кейін келісімге қол қойылып, корольдер Италияның бірлескен билеушілері болды. Теодорих 493 жылы 5 наурызда Равеннаға кірді, ал 15 наурызда келісімді атап өту үшін банкет ұйымдастырылды. Бұл тойда Теодорих тост айтып, семсерін суырып алады да, Одоакрды мойыннан санға дейін екіге бөліп өлтірді. Теодорих Одоакрмен бірге патшаның ең адал ізбасарларын да өлтіріп, оны Италияның қожайыны етті. Одоакр қайтыс болып, әскерлері тарағаннан кейін Теодорих өз халқының қоныстану мәселесімен бетпе-бет келді. Амал руын тым азайтуды ойлап, Теодорих өзінің 40 000 тайпаласын бүкіл Италия түбегіне таратуға мүмкіндік жоқ деп есептеді. Мұндай ойлар оны остриготтарды үш шоғырланған аймаққа қоныстандырудың дұрыс екендігіне әкелді: Павия, Равенна және Пиценум айналасында. Теодорихтің патшалығы варварлық мемлекеттердің ішіндегі ең "римдік" мемлекеттердің бірі болды және ол Одоакрға қарсы сатқындық жасағаннан кейін отыз үш жыл бойы Италияның көп бөлігін табысты басқарды. Ол 500 жылы Римге барып, 6 ай бойы сол жерде болып, циркте, мүмкін, Колосейде де ойындар өткізді және Рим халқына астықтың жомарттығын жаңартты, ол, мүмкін, Одоакрдың күндерінен бері үзілген болатын. Теодорих Бургундия мен Вандал патшалықтарына (Визиготтар патшалығымен бірге) некелік одақтар арқылы өз үстемдігін кеңейтті. Ол Францияның күшті патшасы Кловистің әпкесімен үйленді. Ол бауыры Амалафридамен бірге 5000 жасақпен бірге байлық сыйлады. 504–505 жылдары Теодорих Гепидтерді жеңіп, Паннония провинциясын иеленіп, Балқандағы өз аймақтарын кеңейтті. Теодорих 507 жылы Клодвигтің қол астындағы франктардан жеңілгеннен кейін, оның немересі Амаларик II-нің бала Визиготтар патшасының регенті болды. Франктар Аквитанияны вестготтардан тартып алды, бірақ Теодорих олардың шабуылдарын жеңе алды. 511 жылы вестготтар патшалығы Теодорихтің тікелей бақылауына алынып, Атлантикадан Дунайға дейін созылып жатқан гот супермемлекетін құрды. Франктардан айырылған аумақтар сол күйінде қалды, бірақ Теодорих Клодвигтің өлімінен кейін франк патшалығының мұрагерлерімен бейбіт келісім жасады. Готика патшасының кең ауқымды патшалық ықпалына қосымша дәлел ретінде Таррагона мен Геронада өткен шіркеу кеңестерінің актілерін қарастыруға болады; екеуі де 516 және 517 жылдары болғанмен, олар "Теодерихтің патшалық жылдарында, 511 жылы басталғанға ұқсайды". Одоакр сияқты Теодорих Константинополдегі августтың тек вице-королі болды, бірақ ол императорлық стильдің тұзақтарын қабылдады, оның "нео-императорлық мәртебесін" көбірек атап өтті. Тарихшы Питер Браунның айтуынша, Теодорих "жетілді гот римдікке ұқсағысы келеді; тек кедей римдік гот сияқты болғысы келеді" деп пікір білдіретін. Шығыс империясының өкілдері сияқты Теодорих лакқа боялған киім киюді ұнатты, императорлық түстерді еске түсіріп, мүмкін, август Анастасий I-нің Теодорихтің императорлық әріптес ретіндегі мәртебесін бекіткен жарлығын күшейтті. Тарихшылар, мысалы Кассиодор, Теодорихтің және оның тегінің Александр Ұлы заманынан бергі орта теңіздік тарихқа ынтымақпен қатысқандығын көрсете отырып, оларға заңдылықтың қосымша қабатын қосты. Шындығында – кем дегенде, оның зор әскери күшінің арқасында – ол императорлық бақылаудан қашып, император мен Теодорих арасындағы келісімдер теңдік негізінде жүрді. Алайда Одоакрдан айырмашылығы, Теодорих жасаған келісімге құрмет көрсетіп, өз патшалығындағы Рим азаматтарына Рим заңдары мен Рим сот жүйесіне бағынуға рұхсат берді. Готар, олардың өз заңдары мен әдет-ғұрыптары бойынша өмір сүрді. 519 жылы халық Равеннадағы синагогтарды өртеп жіберген кезде Теодорих қалаға оларды өз есебінен қайта құруға бұйрық берді. Теодорих өмірінің соңына қарай қиындықтарға тап болды. Ол қызы Амаласуинтаны визигот Эутариктің әйелі етіп берді, бірақ Эутариктің 522 немесе 523 жылдың тамызында қайтыс болғандықтан, остготтар мен визиготтардың тұрақты династиялық байланысы құрылмады, бұл Шығыс және Батыс империялары арасындағы шиеленісті күшейтті. Жаңа август, Юстин I – Анастасийді алмастырған, Теодорихпен жақсы қарым-қатынаста болған адам – оның жүрегіндегі немересі Юстинианның ықпалында болды, соның салдарынан Батысқа қатысты императорлық көзқарас қатаңдады және осы кезеңде Римнің құлауы туралы әңгімелер пайда болды, бұл варварлардың билігінің заңдылығы туралы сұрақтар тудырды. Теодорихтің Рим Сенатымен жақсы қарым-қатынасы 522 жылы болған деп болжамдалатын сенаторлық қастандық салдарынан нашарлады, және 523 жылы Теодорих философ және сарай шенеунігі Боэцийді және оның қайнағасы Симмахты жоспарланған қастандыққа қатысқандары үшін тұтқынға алды. Оның рөлі үшін Теодорих 524 жылы Боэцийді өлімге кесті. Теодорих пен оның күйеуі, католик бургунд корольі Сигизмунд арасындағы қарым-қатынас күрделі болғанына қарамастан, екеуі он бес жыл бойы өзара бейбітшілікте өмір сүрді. Бірақ 522 жылы Сигизмунд өзінің ұлын – Теодорихтің немересін – Сигерикті өлтірді; бұл әрекет Теодорихты ашуландырып, ол франктармен бірге Бургундия патшалығына шабуыл жасады. Екеуінің күштерімен Сигизмундтың бургунд әскері екі майданға тап болды және жеңілді. Сонымен қатар Сигизмундтың ариан бауыры Годомар қалған бургунд аумағында патша болып орналасты және он жыл бойы билік құрды. Теодорихтің әпкесі Амалафрида Вандал мұрагерлігінің бағытын өзгертуге тырысқан кезде, бұрынғы Вандал королі Трасамундтың өлімінен кейін, жаңа католик Вандал королі Хилдерик оны және онымен бірге келген готтарды өлтірді. Теодорих ашуланып, Вандал патшалығына билігін қайта орнату үшін жорық жоспарлап жатқанда, 526 жылдың жазында дизентериядан қайтыс болды. Готика патшасының орнына немересі Аталарик келді, ал Теодорихтің қызы Амаласуинта Аталарик он жаста болғандықтан регент болып қызмет етті. Оның рөлі – қайтыс болған билеушінің саяси өсиетін орындау, сенатпен келісімге келу және ...

Құрылыс бағдарламасы

Теодорих Италиядағы рим қалаларын қайта жаңартуды және көне ескерткіштерді сақтауды қолға алды. 500 жылы Теодорих Римге ерекше назар бөлді, уақыт пен шапқыншылар бұрын зақымдаған құрылыстарды қалпына келтіргісі келді, себебі ол Римнің ұлы ғимараттары оның шашу шарықтарының, күшінің куәсі екенін ойлады, сондай-ақ сәулетшілеріне барлық "көне" нысандарды қалпына келтіруді бұйырды. Оның сақтау жұмыстары болашақ ұрпақтардың қызығушылығы мен құрметін оятуға бағытталған еді. Теодорихтің құрылыс жұмыстарының даңқы алыс Сирияға жетті. Жалпы алғанда, Теодорихтің құрылыс бағдарламасы Хонорийден (395–423) кейінгі Батыс Рим императорларының ешқайсысынан да көп жаңа құрылыс пен қалпына келтіру жұмыстарын қамтыды.

Равенна

Теодорих өзінің сәулет өнерінің басым бөлігін өзінің астанасы Равеннаға арнады. Ол Траянның салған су құбырын жөндеу арқылы Равеннаның сумен қамтамасыз етілуін қалпына келтірді. Кассиодордың жылнамаларында айтылғандай, Теодорихтің құрылыс жобалары арқасында бірнеше қалалар жаңарып, олардың кейбіреулері тіпті ежелгі әлемнің кереметтерінен де басып өтті. Тарихшы Джонатан Арнольд былай дейді:

«Ол өзінің алып мүсініне жақын жерде «Геркулестің Ұлы базиликасын» салдырды. Арий дінін тарату мақсатында патша Арий баптистериясы орналасқан Агия Анастасис шағын соборын салдыруға бұйрық берді. Теодорих Равеннада және оның айналасында S. Андреа деи Готи, S. Джорджио және S. Евсебио атты тағы үш шіркеу салдырды, олар 13, 14 және 15 ғасырларда қирады. Теодорих өзі үшін Равеннада Константинопольдің Ұлы сарайының үлгісінде Теодорих сарайын салдырды. Бұл бұрынғы римдік құрылыстың кеңейтілген нұсқасы болды. Сарайдың Мәсіх Құтқарушы шіркеуі бүгінгі күнге дейін сақталған және қазір Сант-Аполлинаре-Нуово базиликасы деп аталады. Бұл Теодорихтің жеке ғибадатханасы болды және оның талғамына сәйкес жасалды. Сарай алдындағы алаңға Теодорихтің атқа отырған мүсіні орнатылды. Мұндай мүсіндер ежелгі әлемнің символы саналды, ал Теодорихтің атқа отырған бейнесі оның Батыс империяның даусыз билеушісі екенін көрсетуге арналған. Теодорих Ұлы Равеннада жерленді, бірақ оның сүйектері шашыратылды және 540 жылы Белисарий қаланы басып алғаннан кейін оның кесенесі шіркеуге айналдырылды. Оның кесенесі Равеннадағы ең әдемі ескерткіштердің бірі. Равеннадағы басқа ғимараттардың барлығы кірпіштен салынғаннан өзгеше, Теодорихтің кесенесі жоғары сапалы тас блокттардан толығымен тұрғызылды. Бұл готтардың скандинавиялық тегіне қатысты дәстүрді еске түсіру мақсатымен жасалған болуы мүмкін, сондықтан сәулетші фризді 5-ші және 6-шы ғасырлардағы скандинавиялық металл әшекейлерінде кездесетін өрнекпен безендірді.

Рим

Палатин тауындағы Домициан сарайы арнайы салықтан түскен түсімдер есебінен қайта жаңартылды; ал Рим қаласының қабырғалары қайта салынды, осы үлкен жетістікті Рим Сенаты Теодорихтің алтынмен қапталған мүсінімен атап өтті. Сенаттың куриясы, Помпей театры, қалалық су құбырлары, кәріздер және астық сақтау қоймасы жаңартылып, жөнделді, сондай-ақ Флавий амфитеатрында мүсіндер орнатылды.

Дін

522 жылы философ Боэций оның magister officiorum (барлық үкімет пен сот қызметтерінің басшысы) болды. Боэций – римдік аристократ және христиан гуманисі, сонымен қатар философ, ақын, теолог, математик, астроном, Аристотель және басқа грек ойшылдарының еңбектерін аударған және түсіндірген адам. Теодориктің бір кездері қызметшісі болған, ал кейін құрбанына айналған Боэцийдің философияға, әсіресе христиан философиясына орта ғасырлар бойы тигізген әсерін бағалау қиын. Боэцийдің трактаттары мен түсіндірмелері ортағасырлық студенттер үшін оқулықтарға айналды, ал грек философтарының көптеген еңбектері оның латын тіліндегі аудармалары арқылы ғана белгілі болды. Боэцийдің өлім жазасы ариандар мен католиктер арасындағы шиеленісті азайтудың орнына, варварлық императорлық биліктің заңдылығы туралы қосымша сұрақтар тудырды. Теодорих ариандық (үштікке сенбеушілік) дінді ұстанған, және өмірінің соңғы жылдары ол билігінің басындағы діни төзімділіктің қолдаушысы болмай қалды. "Шындығында, оның өлімі Константинопольдегі Юстинианның ариандарға қарсы шараларына жауап ретінде католик шіркеулерін қудалауға әкелуі мүмкін еді". Византиялық цезаропапизмге қарамастан, императорлық және шіркеулік билікті бір тұлғада біріктіргендіктен – Теодорихтің ариандық нанымы екі бөлек императордың тұсында төзімділікпен қабылданды, – Шығыс Рим империясының көптеген дін қызметкерлері Теодорихты еретик деп есептеді. Оның билігінің соңында римдік халқы мен Византия императоры Юстин I арасында ариандық мәселесі бойынша даулар туды. Бұл даулар 524 және 526 жылдары Боэций мен Папа Иоаннның аштықтан қайтыс болуына соқтырды. Екі мемлекет арасындағы қарым-қатынас нашарлады, бірақ Теодорихтің әскери қабілеті византиялықтарды оған қарсы соғыс ашудан тоқтатты. Бірақ оның өлімінен кейін, бұл тартыншақтық тез жойылды.

Ортағасырлық қабылдау

Теодорик – германдық батырлық аңыздағы маңызды тұлға. Ол Дитрих фон Берн кейіпкері ретінде ежелгі норвег тілінде Þjóðrekr немесе Þiðrekr, ал көне ағылшын тілінде Þēodrīc деп аталады. Неміс аңыздарында Дитрих туған Ломбардия патшалығынан қуылғандықтан, Эцелдің көмегімен өзінің тақтан тонаған туысы Эрменрихке қарсы күреседі. Тек ежелгі жоғарғы неміс тіліндегі «Hildebrandslied» шығармасында ғана Одоакр Дитрихтің қарсыласы ретінде бейнеленген. 13 ғасырдағы норвегиялық «Þiðreks saga» төменгі неміс тіліндегі жоғалған көздерге негізделген, Дитрихтің өмірін Вестфалия және Солтүстік Германияға көшіреді. Аңыздар Дитрихтің көбінесе жағымды бейнесін көрсетеді, тек шіркеудің жағымсыз дәстүрлерінен аз ғана әсер көрінеді.

Қазіргі заманғы тарихнамалық пікірталас

Қазіргі тарихшылар арасында Теодориктің өзінің иеліктеріндегі билігінің мәнін қалай анықтау керектігі туралы пікір таласы жүріп жатыр. Дәстүршілдер Теодорихті герман корольдігі деп білдіріп, олардың негіздері ретінде гот соғысы кезінде жазылған византиялық дереккөздерді келтіреді, олар оны римдік әдет-ғұрыптарды ғана еліктеген варвар король деп сипаттайды. Бір ғалым, Джонатан Дж. Арнольд, осы мәннің 6-шы ғасырдың ағынында өзгергенін айтады; Арнольд жергілікті және заманауи дереккөздерге сілтеме жасайды, мысалы, Магнус Феликс Эннодийдің «Epiphani episcopi Ticinensis ecclesiae өмірі», Кассиодордың «Variae» және «Laudes» немесе Анонимді Валезианның «Pars Posterior» шығармалары, соның салдарынан Батыстағы Рим 476 жылы құламай, тек «оны басқаруға лайықты рим императорының келуін» күткенін көрсетеді. Арнольдтың сөзіне қарағанда, бұл екі дереккөз Теодорихті итальяндық аристократия және Константинопольдегі Шығыс сарайы заңды Батыс Рим императоры деп қарағанын көрсетеді. Арнольд өзінің тұжырымын Теодорихтің өзі үшін «принцепс» атағын кеңінен қолданғаны және өзі билік еткен иелікті сипаттау үшін «Res Publica» терминін қолданғанымен негіздеді. Бұл атақтар көне болғанымен, әдетте император мен оның империясына ғана арналған. Осыған байланысты Арнольд Теодорихтің «император», «империум» немесе «Август» сияқты атақтарды қолданбаудан бас тартуы Шығыс монархиясының мақтанышын сақтау және оның үстемдігін қамтамасыз ету мақсатында болғанын түсіндіреді, бірақ бұл Теодорихтің Батыстағы билігіне ешқандай зиян келтірмеді. Алайда, бұл көзқарас Теодорихтің соңғы өмірбаяуын жазған Ханс Ульрих Вимер сияқты басқа ғалымдар тарапынан жоққа шығарылды. Ол Джонатан Арнольдтың итальяндық аристократияның бірнеше мүдделі тараптарының пікірлерін бетке алып, бағалағанын мәлімдеді. Теодорихке жақын және күмәнді бейтараптығы бар осы бірнеше дереккөздерді Италия халқының барлық топтарынан немесе Константинопольден Теодорихке қатысты жалпы пікірді шығару үшін пайдалануға болмайды. Ол Теодорихтің мәніне қатысты бұл көзқарас оның билігінің екі жақтылығын ескермейтінін, оның халқының римдік және готтық бөліктерінің адалдығын сақтауға мәжбүр болғанын айтады. Вимер былай деді: «Теодорихтің «римдік» түсіндірмесі Италияда Теодорихтің Батыс Рим императоры болғаны туралы теорияда соңғы кезде шектен шықты. Бұл көзқарас бойынша Теодорих Батыс Рим империясын қалпына келтірді және оны «принцепс Романус» ретінде басқарды». Осыған күмәнданатын Вимер Теодорихтің билігі кезінде екі этносты – итало-римдіктер мен готтарды қалай бөліп ұстағанын көрсетеді. Мысалы, тек готтар ғана белгілі бір әскери жабдықтарды (қылыштар, найзалар, қалқандар және дулығалар) алып жүруге немесе әскери иерархиядағы маңызды лауазымдарды иеленуге құқылы болды, ал готтар мен римдіктердің шаш үлгілері ерекшеленеді, тілдерінен айтпағанда. Соңында, ол Шығыс сарайы Теодорихті Батыс императоры ретінде ресми түрде мойындамағанын, император болу үшін қажетті шарт екенін, соңғысы Константинопольдің 480 жылы қайтыс болған Юлий Непос екенін атап өтеді. Сондай-ақ, саяси себептермен франк және бургунд патшалықтары оны ешқашан император ретінде танымады – әрқайсысы өздерінің билеушілері ретінде құрылған – және Теодорихтің туысы ретінде олар дипломатиялық некелер арқылы бір-бірімен байланысты болды.