Элканах Сеттл (1648-1724) – ағылшын ақыны, драматургі. «Камбиз», «Марокко императрицасы» пьесаларымен танымал. Джон Драйденнің бәсекелесі ретінде көзге түсті.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1648–1724 жылдары өмір сүрген ағылшын ақыны және драматургі.
English poet and playwright (1648–1724)
Элкана Сеттл (1 ақпан 1648 – 12 ақпан 1724) – ағылшын ақыны және драматургі.
Elkanah Settle (1 February 1648 – 12 February 1724) was an English poet and playwright.
Өмірбаян
Ол Данстеблде дүниеге келді және 1666 жылы Оксфордтың Тринити колледжіне түсті, бірақ бітірмей кетіп қалды. Оның алғашқы трагедиясы «Камбиз, Парсы патшасы» 1667 жылы Линкольн қоғамдық үйінде қойылды. Бұл пьесаның сәттілігі Рочестер графына жаңа жазушыны Джон Драйденнің бәсекелесі ретінде қолдау көрсетуге итермеледі. Оның ықпалымен Сетлдің «Марокконың императрицасы» (1673) Уайтхоллда екі рет көрсетіліп, үлкен жетістікке жетті. Джон Деннис осы пьесаны «Англияда екі шиллингке сатылған және кескіндермен басылған алғашқы пьеса» деп атады. Бұл иллюстрациялар театр сахналарын бейнелейді және кітапты өте құнды етеді. Пьеса Норвич графына жолданған алғы сөзбен басылды, онда Сетл басқа драмалық ақындардың жомарт арнауларын аяусыз сынады. Драйденді мақсат тұтқан ол Джон Кроун мен Томас Шэдвеллмен бірлесіп «Марокконың императрицасы туралы жазбалар мен пікірлер» (1674) атты жалақорлық памфлет жазды, ал Сетл оған «Марокконың императрицасы туралы бірнеше жазбалар мен пікірлер» (1674) деп жауап берді. «Абессалом мен Ахитофелдің» екінші бөлімінде, Драйденнің қолынан шыққан жерде, ол «Доиг» кейіпкері ретінде бейнеленеді. Патша сарайының ықпалынан тыс қалған ол, католиктерге қарсы қозғалысқа белсенді қатысты. Бұл қозғалыс басылғаннан кейін ол Титус Оутстың әшкерелеуіне көмектесті, ал 1688 жылғы революциядан кейін вигтер партиясына жақын болды. Екі тараптың да сенімін жоғалтқан «өзгерген Сетл» саясаттан қол үзді және 1691 жылы қала ақыны қызметіне тағайындалды. 1700 жылдан бастап ол «сәтті афера» деп аталатын іске кірісті, онда ол жайлы өлеңдер, әдетте мақтау немесе той өлеңдерін жазып, оларды әсем безендірілген қару-жарақ мүсіндерімен байланыстырып, оларды қолданушы бай адамдарға жіберетін. Бұл істің экономикалық жағы белгісіз; ол оларды тапсырыспен жасаған болуы мүмкін, немесе сатуға ұсынған болуы мүмкін, немесе (нақты айырмашылық) оларды әдеби демеушілік үшін ақша немесе басқа да нысандармен алмастыруға ұсынған болуы мүмкін. Егер кітап қайтарылса, ол жаңа қару-жарақпен басқа меценатқа жүгінер еді, қажет болған жағдайда жеке сілтемелерді өзгертер еді; тақырыбы ортақ болған жағдайда (мысалы, тойда) өлеңнің көп бөлігін бір өлеңнен екіншісіне қайта пайдалануға болар еді, ал ғалым Ф.К. Браун Сетлдің той өлеңдеріндегі жолдардың үштен екісі «барлығына ортақ» екенін анықтады. Кітаптарды Сетл үшін белгісіз кітап байлаған, оның жұмысы «бір кітап байлаушының геральдикалық суреттермен безендірілген үлкен кітаптар сериясын тұрақты түрде жасаған жалғыз мысал» ретінде ерекшеленеді. Байлаулар жеткілікті ерекшелікке ие болғандықтан «Сетл байлаулары» деп аталады. 1700 мен 1723 жылдар аралығында жасалған 100-ден астам мысал сақталған. Қартайған шағында ол Бартоломей жәрмеңкесіндегі стендте жұмыс істеді, онда ол өзі жасаған жасыл былғары костюмімен әйгірлі айдаһар рөлін сомдады. Ол Шартерхаусқа кедей ағайын ретінде қабылданды, онда қайтыс болды. Сетл Александр Поуптың «Дунсиада» поэмасындағы ақымақтардың бірі, ол Льюис Теобальдқа және 1742 жылғы басылымда Колли Сибберге билігін тапсырады. Сетл Босвеллдің доктор Джонсонның өмірбаянында кездеседі, онда Джон Уилкс ақынның белгісіздігін оның «ерекше» есіміне байланысты деп түсіндіреді.
He was born at Dunstable, and entered Trinity College, Oxford, in 1666, but left without taking a degree. His first tragedy, Cambyses, King of Persia, was produced at Lincoln's Inn Fields in 1667. The success of this play led the Earl of Rochester to encourage the new writer as a rival to John Dryden. Through his influence, Settle's The Empress of Morocco (1673) was twice performed at Whitehall, and proved a great success. It is said by John Dennis to have been "the first play that was ever sold in England for two shillings, and the first play that was ever printed with cuts." These illustrations represent scenes in the theatre, and make the book very valuable. The play was printed with a preface to the Earl of Norwich, in which Settle described with scorn the effusive dedications of other dramatic poets. Dryden was obviously aimed at, and he co operated with John Crowne and Thomas Shadwell in an abusive pamphlet entitled "Notes and Observations on the Empress of Morocco" (1674), to which Settle replied in "Some Notes and Observations on the Empress of Morocco revised" (1674). In the second part of Absalom and Achitophel, in a passage certainly by Dryden's hand, he figures as "Doeg." Neglected by the court party, he took an active share in the anti popish agitation. When this subsided he helped expose Titus Oates, and with the Revolution of 1688, he veered towards the Whig party. Having lost the confidence of both sides, "recanting Settle" abandoned politics for the appointment (1691) of city poet. From 1700, he initiated what has been called a "successful racket" where he would write occasional poems, typically eulogistic or nuptial verse, have them bound up in notably ostentatious armorial bindings, which he would send to the wealthy person whose arms he used. The economics of the practice are unclear; he may have had them commissioned, or been offering them for sale, or (a subtle distinction) have offered to present them in return for literary patronage in cash or some other form. If the book was returned he would try another patron with a new set of arms, altering personal references as required; where the subject matter was shared (as in a wedding) much of the verse could be recycled from one poem to another, and the scholar F. C. Brown has noticed that as many as two thirds of the lines in Settle's wedding poems are "common to all." The books were bound for Settle by an unknown binder, whose work is remarkable for being "the only instance in which a particular binder has consistently ornamented a large series of bindings with heraldic designs" outside of Royal binders. The bindings are sufficiently distinctive to be known as Settle bindings. More than 100 examples survive, from between 1700 and 1723. In his old age he kept a booth at Bartholomew Fair, where he is said to have played the part of the dragon in a green leather suit devised by himself. He became a poor brother of the Charterhouse, where he died. Settle is one of the dunces in Alexander Pope's The Dunciad, handing over his authority to Lewis Theobald and in the 1742 edition Colley Cibber. Settle appears in Boswell's life of Dr Johnson, when John Wilkes ascribes the poet's obscurity to his 'queer' name.
Елқана ХХІ ғасырда өмір сүру
2014 жылдың қыркүйек айында Шотландиядағы референдумға дейін Сетлдің "Кармен Иреникум: Ұлыбританияның императорлық тәждерінің одағы" атты поэмасы – Англия мен Шотландияның одағын қолдайтын, монарх королева Аннаға арналған туындысы – 3250 фунт стерлингке сатылды. 2015 жылы Дунстаблдегі "Уэзерспунз" пабына "Элкана Сетл" деп ат қою жоспарланған, бірақ Голливуд актері Гэри Купердің де осы қаламен байланысы бар екені анықталды (ол жергілікті гимназияда оқыған), сондықтан тавернаны "Гэри Купер" деп атады.
Shortly before the Scottish Referendum in September 2014, a copy of Settle's Carmen Irenicum: The Union of the Imperial Crowns of Great Britain, a poem supporting the union of England and Scotland that is dedicated to the monarch Queen Anne, went on sale for £3,250. In 2015, it was reported that the Wetherspoons pub in Dunstable was going to be called The Elkanah Settle, until it was realised that the Hollywood actor Gary Cooper also had a connection with the town (he attended the local grammar school), so the tavern was named The Gary Cooper instead.