Кіріспе
Петрозаводск (Петрозаводск; карел, вепс және) – Ресейдегі Карелия Республикасының астанасы, Онега көлінің батыс жағалауы бойынша созылып жатыр. 2022 жылғы мәлімет бойынша қаланың халқы 280 890 адамды құрайды.
Petrozavodsk (Петрозаводск; Karelian, Vepsian and ) is the capital city of the Republic of Karelia, Russia, which stretches along the western shore of Lake Onega for some The population of the city is 280,890 as of 2022.
Этимология
Қаланың аты Петр (Ұлы Петр) және завод (фабрика) сөздерінің қосындысынан құралған. Бұрын қала Шуйский Завод (1703–1704) және Петровская Слобода (1704–1777) деп аталған, бұл қаланың Ұлы Петрмен байланысты алғашқы атауы еді. Екатерина II елді мекенге қала мәртебесін бергеннен кейін Петрозаводск деп қайта аталды. Ежелгі швед атауы – Онегаборг, ол 1592 жылғы фламанд картографы Абрахам Ортелиус картасынан белгілі, содан кейін фин тіліне Äänislinna деп аударылды. Бұл атау Екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі Жалғасу соғысы (1941–1944) тұсында фин әскерлері Шығыс Карелияны басып алғанда қолданылды.
Тарих
Қалалық аймақтағы археологиялық жаңалыстар жеті мың жыл бұрын осы жерде қоныс болғанын көрсетеді, ал орта ғасырларда қазіргі қала орнында бірнеше көл жағалауындағы ауылдар орналасқан. Қала шегінде Соломенное ауданы он алтыншы ғасырға дейінгі сақталған құжаттарда кездеседі, ал фламанд картографы Абрахам Ортелиус сол ғасырдың соңында салған картада қазіргі Петрозаводск орнында Онегаборг деп аталатын елді мекен белгіленген. 1703 жылдың 11 қыркүйегінде князь Меншиков Петровская Слобода ("Петрин Слобода") елді мекенін құрды. Ол мұны Ұлы Солтүстік соғысы (1700–1721) кезінде Балтық флоты үшін зеңбіректер мен якорь жасауға қажет жаңа темір қорыту зауытын салу үшін патша Петр I-нің бұйрығымен жасады. Бастапқыда зауыт Шуйский завод (сөзбе-сөз "Шуя өзеніндегі зауыт") деп аталды, бірақ он жылдан кейін билеуші монархтың атымен Петровский завод ("Петрин зауыты") болып өзгерді. 1977 жылы Петрозаводск қаласы Петрозаводск құбылысы деп аталатын оқиғаның ортасы болды.
Әкімшілік және муниципалдық мәртебе
Петрозаводск – республиканың астанасы және әкімшілік-аумақтық бөлініс жүйесінде Прионежский ауданының әкімшілік орталығы болып табылады. Әкімшілік-аумақтық бөлініс ретінде, ол Карелия Республикасының әкімшілік-аумақтық бөліністерімен бірдей мәртебеге ие, республикалық маңызы бар Петрозаводск қаласы ретінде жеке құрылған әкімшілік бірлік. Муниципалдық бөлініс ретінде Петрозаводск республикалық маңызы бар қаласы Петрозаводский қалалық округі ретінде біріктірілген.
Саясат
Петрозаводск қалалық кеңесі – қалалық ауданның өкілді органы, құрамында 28 депутат бар. Олар бес жылға аралас жүйе бойынша сайланады: 14-і партиялық тізімдер бойынша, 14-і бірмандатты округтер бойынша. Қазіргі құрамы 2021 жылдың 19 қыркүйегінде өткен сайлауда сайланды. 2021 жылдың 7 қазанында Надежда Дрейзис («Біріккен Ресей») қалалық кеңестің төрағасы болып сайланды.
Көрнекті орындар
Петрозаводск Солтүстік Ресейдің басқа қалаларынан неоклассикалық сәулет мұрасымен ерекшеленеді, оған Дөңгелек алаң (1775 ж., 1789 және 1839 ж. қайта жаңартылған) және Александр Невский соборы (1832 ж. қасиеттіленген) кіреді. Қаланың танымал орындарының бірі – Петр I-нің ашық ауадағы мүсіндері (бронза мен граниттен жасалған, Ипполит Монигетти, 1873 ж.), Гавриил Державин (18 ғасырда Олонец губернатторы болған орыс ақыны) және Александр Невский (Александр Невский соборының сыртында 2010 ж. орнатылған). Қала Петрозаводск шығанағына жапсарлас орналасқан. 1994 ж. ашылған қазіргі заманғы жағалау Карелия граниттері мен мәрмәрлерінің алуан түрлілігін ұсынады. Онда Петрозаводсктің әлемдік бауырлас қалалары сыйлаған ерекше постмодернистік мүсіндер қойылған. Сонымен қатар, 1703 ж. Петрозаводсктегі алғашқы шіркеу салынған қайың тоғайы да бар. Петрозаводскте Карелия филармониясы (1933 ж.), Карелия музыкалық театры (1955 ж., Сергей Коненковтың мүсіндері), Карелия ұлттық кітапханасы (1959 ж.), Карелия фин тіліндегі ұлттық театры (1965 ж.), Петрозаводск мемлекеттік университеті, консерватория, 1871 ж. құрылған қалалық мұражай және Ресей Ғылым академиясының филиалы орналасқан. Қаланың орталық ескерткіштерінің бірі – Ленин алаңы, ортасында кеңестік дәуірде орнатылған Лениннің ірі мүсіні тұр. Бұл алаң ағылшын тіліндегі келушілер үшін ерекше қызығушылық тудырады, себебі ол «round square» деп аталады – ағылшын тілінде сәйкессіздік тудыратын сөз тіркесі, бірақ орыс тілінде «kruglaya ploshad» деп қалыпты қолданылады.
Қала маңы
Петрозаводскке жақын орналасқан Шокса ауылында қызыл және қызғылт кварциттен (Шокса кварциті) тұратын карьер бар, ол Санкт-Исаак соборы мен Ленин мавзолейі сияқты көптеген маңызды құрылыстардың салынуына пайдаланылған. Аймақта Деревянканың жанында жол құрылысына арналған материалдарды (Голодай Гора – габбро диабаз) қазып алатын тағы да бірнеше карьерлер бар. Марциальные Воды қала маңындағы ең ежелгі шипажай орналасқан, ол Петр I 1714 жылы негізін қалаған және патша төрт рет сапарлаған. Оның аты орыс тілінде "Марстың сулары" деген мағынаны білдіреді. Марциальные Водыдағы Петр сарайы бүгінгі күнге дейін жетпесе де, шипажай тарихына арналған мұражай бар. Петрозаводск портынан "КарелияФлот" компаниясының гидрофойлы Кижи аралына жол ашады, ол ежелгі ағаш сәулетінен тұратын ашық ауадағы мұражайы бар ЮНЕСКО-ның Бүкіләлемдік мұра тізіміне енген орын.
Автомобильдер
Мәскеуге дейінгі қашықтық 1010 км, Санкт-Петербургке дейінгі қашықтық 412 км, ал халықаралық «Көк жол» автомобиль жолымен Финляндияға дейінгі қашықтық 350 км-ден аспайды. Қаладан «Кола» (Санкт-Петербург – Мурманск – Норвегия) федералды тас жолы өтеді. Бұған қоса, Петрозаводск бірнеше облыстық маңызы бар жолдардың бастапқы нүктесі болып табылады: Петрозаводск – Суоярви және R19 Петрозаводск – Вознесенье – Оштынский Погост.
Теміржол
Петрозаводск станциясы – теміржол желілерінің (Санкт-Петербург, Мурманск, Сортавала, Костомукша қалаларына) ірі тоғысқан жері. Теміржол тасымалын Октябрь темір жолы (Ресей темір жолы АҚ филиалы) жүзеге асырады. 2005 жылы «РЖД» акционерлік қоғамының инвестициялық бағдарламасы шеңберінде Идель – Петрозаводск – Свир теміржолының бөлігі электрлендірілді. Октябрь темір жолының № 17/18 «Карелия» фирмалық пойзы (Петрозаводск – Мәскеу). Жергілікті құралымдағы басқа пойыздар – «Калевала» (Петрозаводск – Санкт-Петербург) және «Петрозаводск – Костомукша». 2012 жылдың 28 желтоқсанында Петрозаводск – Йоенсуу пойзының сынақ жүрісі басталды. Қала маңындағы теміржол тасымалын «North Western Suburban Passenger Company» компаниясы жүзеге асырады.
Троллейбус
Тәртіптік троллейбус қозғалысы 1961 жылдың 5 қыркүйегінде басталды. 2009 жылдың қараша айына қарай қалада 110 троллейбус жұмыс істеді (тағы 5 троллейбус сақтауда). 2022 жылдың маусым айына сәйкес, Петрозаводск троллейбус жүйесінде 5 жұмыс маршруты бар. Троллейбус желісінің жалғыз рельстік есептегі ұзындығы 95,5 шақырымды құрайды. Бағасы 38 рубль (2023 жылдың 1 қаңтарынан бастап). 2022 жылы жаңа троллейбустарды сатып алу жұмыстары басталды.
Автобус
1915 жылы 9 мамырда Петрозаводск қаласында автобус қатынай бастады. Алғашқыда А. В. Тимофееваға тиесілі бес орындық автомобиль автобус қызметін атқарды. Петрозаводсктегі мемлекеттік автобус паркі 1921 жылы құрылды (кейіннен No. 1126 болып белгіленді). Петрозаводсктегі автобустар қазірге дейін жұмыс істеп келеді.
Климат
Кёппен климаттық жіктелімі бойынша Петрозаводск ылғалды континенталды (Dfb) климатын бастан кешіреді, бұл климат Dfc климаттық аймағымен шектеседі. Ресейдің басқа аймақтарынан өзгеше, Петрозаводсктың температурасы оның ендігі үшін салыстырмалы түрде жұмсақ. Бұл Атлант мұхиты мен Балтық теңізінен қалаға келіп жеткен, әсіресе қыс айларындағы жұмсақ мұхиттық және теңіздік ауа массаларының, сондай-ақ жақын орналасқан көлдердің әсерінен болады. Жұмсақ және суық ауа массаларының кезектесуі температураның жылдың салқын жартысында жылдам өзгеруіне себеп болады. Қыстар ұзақ және суық болғанымен, бұл ендік үшін салыстырмалы түрде жұмсақ, ал жаздар қысқа және жылы. Қалада жылына орташа есеппен 161 мұзды күн тіркеледі, бұл сол ендіктегі шығысқа қарай орналасқан жерлерге қарағанда аз. Көлдің әсері жазда күштірек байқалады, нәтижесінде Петрозаводскте күндізгі температураның өзгеруі төмен, ал түндері оның ендігі үшін жұмсақ болады. Жаз орташа жылы, ал күз қыркүйектің бірінші жартысында ашық, бірақ көбінесе салқын ауа-райымен басталады. Жылдық жауын-шашынның орташа мөлшері.
Танымал мәдениетте
Америкалық "Сопранолар" телесериалында Тони Сопраноның қарындасы Ирина Пелцин Петрозаводск қаласынан.