Кіріспе

XIX ғасырдың басындағы грек революционері және қолбасшысы Александрос Ипсилантис (Αλέξανδρος Υψηλάντης,; Alexandru Ipsilanti; Александр Константинович Ипсиланти; 12 желтоқсан 1792 – 31 қаңтар 1828) – грек ұлтшыл саясаткері, танымал грек фанариоттық әулетінің мүшесі, Дунай княздықтарының ханзадасы, Наполеон соғыстары кезінде Ресей империясының жойқын әскерінің жоғары шенді офицері және Осман империясына қарсы Грек тәуелсіздік соғысының басталуын ұйымдастырған құпия ұйым – Филики Этерэнің басшысы.

Ерте өмір

Ипсилантис отбасы Трабзонның понтий гректерінен шыққан. Ол 1792 жылдың 12 желтоқсанында Осман империясының астанасы Константинопольде бес бауырдың үлкені ретінде дүниеге келді (қалғандары Деметрий, Николай, Георгий және Григорий). Оның әкесі Константин Ипсилантис және әкесінің әкесі Александр Осман әкімшілігінде белсенді қызмет етіп, жоғары білім алған, әрқайсысы Сұлтан сарайында драгоман және Дунай княздықтарының хоспадары болып қызмет еткен. Оның анасы, Елизавета Вакареску, Валахияның Вакареску әулетінен шыққан.

Ресей әскери қызметі

1805 жылы орыс-түрік соғысы басталганда, оның әкесі отбасымен бірге Ресей империясына қашып кетті. Жас Александр толыққанды білім алып, орыс, француз, неміс және румын тілдерін еркін меңгерді. 15 жасында ол Ресей сарайына таныстырылды, онда ол Императрица Мария Федоровнаның қамқорлығына ілесіп, оның қолдауына бөленді.

Өлім

Бостандыққа шыққаннан кейін ол Венаға көшіп, 29 қаңтар 1828 жылы зор кедейлік пен қайғыда қайтыс болды. Оның денесі бастапқыда Сент-Маркс зиратына жерленген. Біраз уақыттан соң, 18 ақпан 1903 жылы оның қабір қалдықтары отбасы мүшелерімен Австрияның Зигартскирхен қаласындағы Раппольтенкирхен сарайындағы Ипсиланти Сина иелігіне ауыстырылды. Соңғы ауыстыру 1964 жылдың тамыз айында болды, ол өлімінен 136 жыл өткен соң Грекияның Афины қаласындағы Таксиарх шіркеуіне көшірілді. Америка Құштама Штаттарының Мичиган штатындағы Ипсиланти елді мекені оның құрметіне аталған. Кейіннен сол елді мекендегі Ипсиланти қаласы оның інісі Деметрийдің есімімен аталыпты.

Мәдени сілтемелер

Александр Ипсилантисті орыс әдебиетінде Александр Пушкин "Ату" атты әңгімесінде еске алады. Пушкиннің әңгімесінің батыры Сильвио Ипсилантистің басшылығымен жүргізілген жорықта қаза табады.