Кіріспе
Ирландиялық саясаткер, тарихшы және эссеші Уильям Эдвард Хартпол Лекки (1838 жылдың 26 наурызы – 1903 жылдың 22 қазаны) – либералды көзқарастары бар ирландиялық тарихшы, эссеші және саяси теоретик. Оның ең маңызды еңбегі – XVIII ғасырдағы Англия тарихына арналған сегіз томдық еңбек.
William Edward Hartpole Lecky, (26 March 1838 – 22 October 1903) was an Irish historian, essayist, and political theorist with Whig proclivities. His major work was an eight volume History of England during the Eighteenth Century.
Ерте өмір
Ньютаун Парк, Стиллорган, Дублин қаласында дүниеге келген ол, жер иесі Джон Хартпол Леккинің үлкен ұлы болды. Ол Кингстаун, Армаг, Челтенхам колледжінде және Дублин Троица колледжінде білім алды, онда 1859 жылы бакалавр, ал 1863 жылы магистр дәрежесін алып, Ирландия шіркеуінде дін қызметкері болу мақсатымен дінтануды оқыды.
Мансап
1860 жылы Лекки «Дінге деген көзқарастар» атты кішкентай кітабын анонимді түрде жариялады, бірақ колледжді бітіргеннен кейін тарихнама саласына көшті. 1861 жылы ол «Ирландиядағы қоғамдық пікірдің көшбасшылары» деген еңбегін жариялады, онда Джонатан Свифт, Генри Флуд, Генри Граттан және Дэниел О’Коннеллдің қысқаша сипаттамалары берілген, бастапқыда анонимді болған, 1871 жылы қайта жарияланды; Свифт туралы эссе жаңадан жазылып, кеңейтілгеннен кейін 1897 жылы Свифт еңбектерінің басылымына кіріспе ретінде қайтадан жарық көрді. Одан кейін екі зерттеу жұмысы жарыққа шықты: «Еуропадағы рационализмнің өркендеуі мен ықпалының тарихы» (2 том, 1865) және «Августтан Карлға дейінгі Еуропалық мораль тарихы» (2 том, 1869). Соңғысы «моральдың табиғи тарихы» деген бастапқы диссертациясымен сынға ұшырады. Леккидің «Еуропалық мораль тарихы» Марк Твеннің ең сүйікті кітаптарының бірі болды және «Коннектикут янкисі король Артурдың сарайында» романының жазылуына әсер етті. Содан кейін Лекки өзінің негізгі еңбегі «Он сегізінші ғасырдағы Англия тарихы» жұмысына ден қойды. Оның i және ii томдары 1878 жылы, v және vi томдары 1887 жылы, ал жұмысты аяқтаған vii және viii томдары 1890 жылы жарық көрді. 1892 жылғы «кабинеттік» басылымында (кейін қайта басылған 12 томдық) «Он сегізінші ғасырдағы Ирландия тарихы» жеке бөлек басылды. «Өлеңдер» жинағы (1891) аса сәтті болған жоқ. 1896 жылы ол «Демократия және бостандық» атты екі томдық еңбек жариялады, онда ол заманауи демократияны қарастырды. Оның келтірген пессимистік қорытындылары Ұлыбритания мен Америка Құрама Штаттарында сынға ұшырады, және ол 1899 жылы жаңа басылымда Уильям Эварт Гладстонды төмен бағалағаннан кейін қайта жаңғыртылды, ол сол кезде қайтыс болған еді. «Өмір картасы» (1899) еңбегінде Лекки күнделікті өмірдегі этикалық мәселелерді көпке таныс стильде талқылады. 1903 жылы ол «Ирландиядағы қоғамдық пікірдің көшбасшылары» еңбегінің жаңартылған және кеңейтілген екі томдық басылымын шығарды, онда Свифт туралы эссе алынып тасталды, ал О’Коннелл туралы эссе толыққанды өмірбаянға айналды. Одақ шартының қабылдану әдістерін сынаған Лекки, орташа либерал ретінде өскен, Гладстонның өзін-өзі басқару саясатына қарсы болды және 1895 жылы Дублин университетінен либералдық одақтас мүше ретінде парламентке сайланды. 1897 жылы ол патшалық кеңесінің мүшесі болып тағайындалды. 1902 жылғы 26 маусымда жарияланған 1902 жылғы Коронациялық құрметтер тізімінде ол жаңа Ұлықтау орденінің (OM) бастапқы мүшесі болып тағайындалды және 1902 жылғы 24 қазанда Букингем сарайында король Эдуард VII оған орден табыс етті.
Степендері
Университеттегі құрметті атақтарының ішінде Дублин, Сент-Эндрюс және Глазго университеттерінен құрметті заң ғылымы докторы (LL. D.), Оксфордтан азаматтық құқық докторы (D. C. L.) және Кембриджден әдебиет докторы (Litt. D.) дәрежелері болды. 1894 жылы ол Франция институтының корреспондент мүшесі болып сайланды. Ол мерзімді басылымдарға сирек мақалалар жазды, ал оның "Тарихтың саяси маңызы" (1892) және "Империя, оның құндылығы мен дамуы" (1893) атты екі сөздері жарияланды.
Отбасы және өлімнен кейін танылу
Әкесі 14 жасында қайтыс болғаннан кейін, Лекки өгей анасының күйеуі, 8-ші Карнуат графының отбасында тәрбиеленді. Ол 1871 жылы Нидерланды королевасы Софияның қызметкері және аристократиялық ван Дедем отбасының мүшесі Элизабет ван Дедемге үйленді. Олардың балалары болмады. Елизавета өзі де жазушы және тарихшы болғандықтан, түрлі журналдарға, көбінесе тарихи және саяси тақырыптарда мақалалар жазды. 1904 жылы ескерткіш орнату үшін ақша жиналды және Госкомб Джонның мүсіні Дублин Тринити колледжінде орнатылды. Леккидің тарихи және саяси эсселерінің жинағы оның өлімінен кейін (Лондон, 1908) жарық көрді, оны әйелі редакциялап, кіріспе жазды. 1913 жылы оның жесірі Дублин Тринити колледжінде Лекки атындағы Тарих кафедрасын ашты. Дублин Тринити колледжінің кітапханаларының бірі Беркли және Ушер кітапханаларымен бірге оның құрметіне аталды. 1978 жылы колледждің гуманитарлық кітапхана кешенінің бір бөлігі оның есімімен аталды.
Білімді қоғамдар
Лекки 1891 жылы Америкалық ежелгі заттар қоғамының мүшесі болып сайланды.