Кіріспе
Адамдардың мораль туралы сенімдерін зерттеу. Сипаттамалық этика, сондай-ақ салыстырмалы этика деп те аталады, адамдардың мораль туралы сенімдерін зерттейді. Ол бұйрық беруші немесе нормативтік этикадан, яғни адамдар қалай әрекет етуі керек екенін анықтайтын этикалық теорияларды зерттеуден, және метаэтикадан, яғни этикалық терминдер мен теориялардың неге сілтеме жасайтынын зерттеуден өзгеше. Әр сала бойынша қарастырылатын сұрақтардың мысалдары салалар арасындағы айырмашылықты көрсетеді: Сипаттамалық этика: Адамдар нені дұрыс деп ойлайды? Метаэтика: "Дұрыс" дегеніміз не? Нормативтік (бұйрық беруші) этика: Адамдар қалай әрекет етуі керек? Қолданбалы этика: Моральдық білімді қалай пайдалануға болады және оны қалай іске асыруға болады?
Descriptive ethics, also known as comparative ethics, is the study of people's beliefs about morality. It contrasts with prescriptive or normative ethics, which is the study of ethical theories that prescribe how people ought to act, and with meta ethics, which is the study of what ethical terms and theories actually refer to. The following examples of questions that might be considered in each field illustrate the differences between the fields:
Descriptive ethics: What do people think is right? Meta ethics: What does "right" even mean? Normative (prescriptive) ethics: How should people act? Applied ethics: How do we take moral knowledge and put it into practice?
Сипаттама
Сипаттамалық этика – жеке адамдардың немесе топтардың көзқарастарын эмпирикалық түрде зерттеудің бір түрі. Яғни, бұл – құбылысты сипаттау мақсатымен моральдық шешім қабылдау процесін бақылауды қамтитын философиялық немесе жалпы этиканың бір саласы. Сипаттамалық этикамен айналысатындар адамдардың құндылықтар, қай әрекеттер дұрыс және қайсысы бұрыс, сондай-ақ моральдық тұлғалардың қандай қасиеттері ізгілікке жатады деген сенімдерін анықтауға тырысады. Сипаттамалық этиканы зерттеу адамдардың этикалық ұстанымдарын немесе қоғамның заң немесе саясат арқылы қандай әрекеттерді марапаттайтынын немесе жазалайтынын зерттеуі мүмкін. Ескере кететін нәрсе – мәдениет ұрпақтармен байланысты және тұрақты емес. Сондықтан, жаңа ұрпақ өзінің моральдық принциптерімен келеді, және бұл олардың этикасы болып саналады. Осылайша, сипаттамалық этика этика өз орнын сақтап тұра ма, соны қадағалауға тырысады. Сипаттамалық этика эмпирикалық зерттеуді қамтитындықтан, көбінесе эволюциялық биология, психология, социология немесе антропология салаларындағы мамандар оны зерттейді. Алайда, сипаттамалық этикадан алынған мәліметтер философиялық дәлелдерде де қолданылады. Құндылықтар теориясы нормативтік немесе сипаттамалық болуы мүмкін, бірақ көбінесе сипаттамалық болып келеді.
Лоуренс Колберг: сипаттамалық этиканың үлгісі
Лоуренс Кольберг – сипаттамалық этика саласында жұмыс істейтін психологтың бір мысалы. Мысалы, бір зерттеуде Кольберг балалар тобынан моральдық дилеммаға (әсіресе, Хайнц дилеммасы) тап болған адам үшін дұрыс немесе бұрыс әрекет қандай болуы керек деген сұрақ қойды: әйелін құтқару үшін дәрі-дәрмек ұрлау керек пе, әлде әйелінің өліміне әкелсе де, ұрлықтан бас тарту керек пе? Кольбергті балалардың қандай таңдау жасағаны емес, олардың шешімдеріне жатқан моральдық ой-өрісі қызықтырды. Бірнеше зерттеу жүргізгеннен кейін Кольберг адамның моральдық ойлау дамуы туралы теория жасады, ол оның зерттеуіне қатысушылардың нақты қолданған моральдық ойлауын көрсетуге бағытталған. Кольбергтің зерттеулері адамдардың нақты моральдық дамуын сипаттағандықтан, сипаттамалық этикаға жатқызылуы мүмкін. Егер ол адамдардың моральдық жағынан қалай дамуы керек екенін сипаттауға тырысса, онда оның теориясы нормативтік этиканы қамтитын болар еді.