Кіріспе

Хайльбронн – Германияның Баден-Вюртемберг штатының солтүстігінде, Хайльбронн ауданымен қоршалған қала. Орта ғасырдың соңынан бастап маңызды сауда орталығы ретінде дамыды. 19 ғасырдың басында Хайльбронн Вюртембергтегі ерте индустрияландырудың маңызды орталықтарының біріне айналды. 1944 жылдың 4 желтоқсанындағы әуе шабуылында Хайльброннның ескі қаласы толығымен қиратылып, 1950 жылдары қайта жаңартылды. Бүгінде Хайльбронн – Хайльбронн-Франкен аймағының экономикалық орталығы. Хайльбронн шарап өндірісімен әйгілі және Генрих фон Клейсттің «Кэтхен фон Хайльбронн» туындысына байланысты Кэтхенштадт атымен танымал.

География

Хайльбронн Некар алқабының солтүстік бұрышында, Вартберг тауының (308 м) етегінде орналасқан. Ол Некар өзенінің екі жағалауын да алып жатыр, ал қала шегіндегі ең биік нүкте – 372 метрлік Швайнсберг тауы. Хайльбронн Швабиялық Франкония орман табиғи паркімен шектесіп жатыр және жүзімдіктермен қоршалған. Хайльбронн және оның төңірегі Штутгарттың ірі агломерациясының солтүстік бөлігінде орналасқан. Қала Хайльбронн-Франкен аймағының экономикалық орталығы болып табылады және 2002 жылғы Баден-Вюртемберг жоспарындағы осындай он төрт қаланың бірі. Ол сонымен қатар Абштат, Бад-Раппенау, Бад-Вимпфен, Бейльштейн, Бракенхайм, Клебронн, Эберштат, Эльхофен, Эппинген, Флейн, Гемминген, Гюглинген, Илсфельд, Иттлинген, Кирхардт, Лауфен-ам-Неккар, Лехренштейнсфельд, Лейнгартен, Лёвенштейн, Массенбаххаузен, Некарвестхайм, Нордхайм, Оберсулм, Пфаффенхофен, Швайгерн, Зигельсбах, Талхайм, Унтергруппенбах, Вайнсберг, Вюстенрот және Заберфельд қалалары үшін аймақтық экономикалық орталық қызметін атқарады.

Көршілес қауымдастықтар

Хайльбронн келесі қалалармен және елді мекендермен шекаралас, барлығы Хайльбронн округіне қарасты және солтүстіктен бастап сағат тілі бойынша тізімделген: Бад-Вимпфен, Некарсульм, Эрленбах, Вайнсберг, Лехренштейнсфельд, Унтергруппенбах, Флейн, Талхайм, Лауфен-ам-Неккар, Нордхайм, Лейнгартен, Швайгерн, Массенбаххаузен және Бад-Раппенау.

1200 жылға дейін

Хайльбронн мен оның айналасындағы адамдардың ең көне іздері ежелгі тас дәуіріне (б.з.д. 30 000 жылға) дейін жетеді. Гейльбронн алабындағы құнарлы Некар суайдындары ертедегі фермерлер мен малшылардың қоныстануына көмектескен. Қазіргі Хайльбронн қаласының шекарасында қола дәуірінен қалған көптеген археологиялық орындар табылды. Кейін, бірақ әлі де біздің заманымыздан бұрын, келттер мұнда тұзды тұзды судан өндірген. Рим императоры Домицианның (б.з. 81–96) тұсында римдіктер Рейннен шығысқа қарай жылжыды және Рим империясының сыртқы шекарасы Некар-Оденвальд Лаймста орнатылды. Бүгінгі Беккинген ауданындағы бекініс сол Лаймның бір бөлігі болды, ал жақын маңда көптеген римдік виллалар мен егістіктер салынды. Шамамен 150 жылы Некар-Оденвальд Лаймста Рим империясының шекарасы шамамен шығысқа жылжығанда мәндігін жойды, содан кейін ол парапет пен орлармен толыққан Жоғарғы Герман Лаймста құрылысымен нығайтылды. 260 жылы римдіктер Лаймды тастап кетті, ал аламандықтар Некар алабының билеушілері болды. 4-7 ғасырлар аралығында бұл аймақ Франк империясының құрамына кірді, ал алғашқы қоныс қазіргі қала орталығына жақын жерде салынды. 741 жылы Хайльбронн алғаш рет Вюрцбург епархиясының ресми құжатында Вилла Хелибрунна (Михаэль базиликасымен бірге) деп тіркелді, ал 841 жылы король Людовик Неміс мұнда қысқа мерзімге сот орнатты. "Хейлбрунна" (сауықтыру құдығы) деген атау базиликадан алыс емес жерде орналасқан құдыққа сілтеме жасайды. 1050 жылы ресми құжаттарда еврейлердің маңызды қонысы тіркелді, ал Хирзау монастырының Кодексінде Хайльбронның базар күндерін өткізуге және монеталар соғуға құқығы туралы жазылған, сонымен қатар оның порты мен жүзімдіктері де еске алынған. Қаланың атауы көптеген түрлерінде кең таралған еврей тегіне айналды, мысалы Heilprin, Halpern және Halperin.

12001500 теңге

1225 жылы Хайльбронн Гогенштауфен империясына Heilecbrunnen oppidum ретінде қосылды. Oppidum – қабырғалармен және бекініс орларымен қоршалған қала деген мағынаны білдіреді. Кейінірек, 13 ғасырда Тевтон ордені Хайльброннның оңтүстігіндегі кең аумақты иеленді, ол 1805 жылғы неміс медиатизациясына дейін осы орденнің меншігінде болды. 1268 жылдан бастап орден сол жерде Deutschhof құрылысын бастады, ол олардың резиденцияларының бірі болды. Орденге тиесілі шіркеу ғимараты бірнеше рет қайта жаңартылып, кеңейтілді: алғаш 1350 жылы готика стилінде кеңейтілді, содан кейін 1719 жылы барокко стилінде қайта жаңғыртылды, ал 1977 жылы кафедралық собор ретінде қасиеттендірілді. Стауфен әулетінің құлауынан кейін король Рудольф I 1281 жылы Хайльброннға қала мәртебесін қайтарды және қала басқаруы үшін патшалық адвокатты тағайындады. Адвокаттың қасында қала әкімі басқаратын кеңес құрылды. 1300 жыл шамасында базар алаңында алғашқы қалалық үй салынды және Килианскирше (Михаэль базиликасының негізінде салынған) кеңейтілді. 1333 жылы Некар артықшылығы қалаға өзен ағынын өзгерту құқығын берді, яғни бөгеттер, портер және диірмендер салуға мүмкіндік туды. Осы инфрақұрылымның нәтижесінде 14 ғасырда Хайльбронн саудагерлер мен шеберлерге тартымды болды, олар өз тағдырларын өздері шешу құқығын талап етті. 1371 жылы Қасиетті Рим империясының императоры Карл IV қалаға жаңа жарлық шығарды. Енді Хайльбронн тек императорға ғана есеп берді және осылайша Императорлық еркін қалаға айналды. Шеберлер мен саудагерлер енді қалалық кеңесте өкілдік етті, ал Беккинген, Флейн, Франкенбах және Некаргартах ауылдары Хайльброннның құрамына кірді. Императорлық еркін қала ретінде Хайльбронн амбициялы Вюртемберг үйінен қауіп көрді. Қасиетті Рим императорымен байланыс және 1417-1622 жылдар аралығында Пфальц курфюрстігімен жасалған шарт Хайльброннның беделін нығайтып, Вюртемберг үйін ұстап тұрды. 15 ғасырда қаланың саяси тұрақтылығы оның кеңеюіне мүмкіндік берді, және Килианскирше (1455-60) сияқты көптеген тарихи құрылыстар осы кезеңге дейін тамыр тартады.

15001700 теңге

Готц фон Берлихинген 1519 жылдан бастап Хайльбронн қаласында үш жыл "аттық күзетте" болды, тіпті бастионның мұнарасында бір түнді өткізді. Сол жылы адамдар алғаш рет паб иесі Jäcklein Rohrbach-ты байқады, ол кейіннен Бёкингеннің атқарушысын өлтіретін болды. Ол Хоэнлохе жазығында біраз уақыт болып, өзіне ұқсас ойлы адамдарды жинағаннан кейін, 1525 жылы сәуірде Хайльброннға оралды. 16 сәуірде шаруалар Вайнсбергтегі көптеген ақсүйектерді өлтірді, ал 18 сәуірде Хайльбронндағы Кармель тағылымдамасының монастырына шабуыл жасалып, тоналды. Қала шаруалардың талабына жауап ретінде қақпаларын ашты, нәтижесінде келесі күні тағы да көптеген шіркеулер мен қалалық мекемелер тоналды. Бір айдай уақыт бойы Хайльбронн көтерілісші шаруалардың бақылауында болды. Кейінірек шіркеу реформаторы болған Иоганн Лахман араласуға тырысқанмен, 1525 жылы 12 мамырда Бёблингенде олардың әскерлерінің бірі жеңілгенше, шаруалар қаладан кетпеді. Олардың басшысы Рорбах 1525 жылы 21 мамырда Некаргартахта атқыланды, ал оның туған қаласы Бёкинген жаза ретінде ішінара өртеп тасталды. 1528 жылы қала әкімінің орнына протестант Ханс Риссердің тағайындалуы бұрын кешіктірілген реформацияны бастады және реформатор Лахманның күш-жігерімен мектептер мен денсаулық сақтау жүйесі қайта ұйымдастырылды. 1529 жылы Килианскирше (Килианскирше шіркеуінің мұнарасы) аяқталды. Ол Германиядағы Ренессанстың алғашқы маңызды діни құрылысы болды. 1530 жылы қалалық кеңес пен тұрғындар Аугсбургтік мойындауды қабылдады, ал 1536 жылғы Хайльбронн катехизисі протестанттық шіркеудегі екінші ескі катехизис болып табылады. 1538 жылы Хайльбронн Шмалькальдия лигасына қосылды, бірақ 1546 жылы Шмалькальдия лигасының әскерлері мен император Карл V әскерлері арасындағы қақтығыстар императордың жеңісімен аяқталған шайқастарға ұласты. Нәтижесінде Карл V 1546 жылы Рождествоны Хайльброннда өткізді, содан кейін қылмыстық істерді қарауға қатысты. Сондай-ақ, 1522 жылы қаланың жарғысын өзгертетін Карл V болды және бұл жарғы 1803 жылға дейін дерлік өзгеріссіз сақталды. Отыз жылдық соғыс кезінде қала мен оның маңындағы ауылдар ауыр зардап шекті. 1622 жылы Уимпфен шайқасынан кейін Некаргартах толығымен өртенді. 1631 жылы Хайльбронн император әскерлерімен басып алынды, бірақ сол жылы шведтер қаланы жаулап алды. 1644 жылдан 1647 жылға дейін Хайльбронн қайтадан Киелі Рим империясының құрамына кірді, бірақ содан кейін француз әскерлері, кейіннен Пфальц курфюрстігінің әскерлері келді. Қала 1648 жылғы Вестфалия бейбіт шартынан кейін төрт жылдан кейін ғана басқыншылардан азат болды. Бірақ 1670 жылдары қала қайтадан қарулы маневрлер орын алатын аренаға айналды, 1688 жылы француз әскерлері оны басып алғанға дейін. Бірақ бұл қаланың басылып алуы бірнеше ай ғана сарқылып, француздар тек 1693 жылы, үлкен қорғаныс әскері майданға шығарылып, бекіністер салынғаннан кейін ғана айналасындағы аумақтарды тастап кетуге көндірілді.

17001900

18-ғасырда мұрағаттар қала кеңесінің барлық мүшелерінің білім алғандығын көрсетеді; Шиллер мен Гёте қалаға келді; ал Рококо стилінде әсем ғимараттар салынды. 1802 жылдың 9 қыркүйегінде Гейльбронн Вюртемберг герцогы Фридрих I әскерлерінің келуімен Императорлық еркін қала мәртебесін жоғалтты. Герцог Француз революциялық соғыстары кезінде Рейннің сол жағалауын Францияға берген, бірақ оң жағалаудағы аймақтармен өтемақы алды. Осылайша 1803 жылы Хайльбронн және басқа бұрынғы Императорлық еркін қалалар Вюртемберг құрамына енді. Хайльбронн облыстық бас кеңсесінің (Oberamt) орнына айналды, ал төрт Императорлық еркін ауыл облыс ішіндегі жеке қауымдастықтарға айналды. 1806 жылы Вюртемберг герцогтығы Вюртемберг Корольдігіне айналды. 1815 жылы Хайльбронн Наполеонға қарсы жорық алдындағы ірі әскерлердің жиналу ортасы болды, 10 000 сарбаз Австрия императоры Франц пен Терезиенвизедегі жүзден астам неміс ханзадалары мен генералдарының алдынан марш жасады. Ресей императоры Александр I Гейльброннда Балтық бароншасы Джулиана фон Крюденермен кездесті, ол оны «Киелі одақ» құруға ықпалдады. 1820 жылы индустрияландыру басталды. Вюртембергте алғашқы теміржол желілері іске қосылғанда, Хайльбронн Хайльбронн мен Штутгартты байланыстыратын солтүстік тармағының соңғы станциясы болды, бұл индустрияландыруды одан әрі дамытты. Біраз уақыт бойы Хайльбронн Баден революциясының салдарынан зардап шекті, оның қалалық гвардиясы осы оқиғаға қатысты. Сол кезде 8-ші жаяу әскер полкі жақтарын ауыстырып, революционерлерге қосылды, бірақ кейін қарусыздандырылып, аймақтан шығарылды. 1849 жылы Германиядағы ең көне банктердің бірі – Хоернер банкі Хайльброннда құрылды. 1871 жылы Германияның бірігуі кезінде Хайльбронн Германия империясының құрамына кірді. 1860 жылдары қаланың теміржолдары Бад-Вимпфен арқылы Гейдельбергке, Остербуркен арқылы Вюрцбургке және Швабиш-Холл арқылы Крейлсхаймге (кейін Нюрнбергке) дейін ұзартылды. 1880 жылы Крайхгау желісі аяқталып, Карлсруэге маңызды байланыс жасалды, ал 19-шы ғасырдың соңында Хайльбронн өнеркәсіптік өнім бойынша Вюртембергтен кейін екінші орын алған маңызды орталыққа айналды. 1892 жылы Лауфендегі электр стансасына қосылу орнатылды, осылайша Хайльбронн алысқа электр қуатын жеткізетін әлемдегі алғашқы қала атанды.

1900-1945 жылдар

Бірінші дүниежүзілік соғыстың нәтижесінде Германиядағы монархия жойылғаннан кейін 1918 жылы Хайльбронн Вюртемберг еркін халық штатының құрамына кірді. Шамамен бір ғасырлық экономикалық өркендеу мен жергілікті өнеркәсіптің дамуынан кейін Хайльбронн тұрғындарының көп бөлігі жұмысшылар болды. Қала "қызыл нүкте" ретінде танылды; көптеген жұмысшы және спорт клубтары құрылды. Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейін-ақ СДПК көпшілік дауысқа ие болды және Веймар Республикасы кезеңінде де сол бағытын сақтады. 1926 жылдың 15 мамырында қалаға келген Гитлерді барлығы да қарсы алмады, ал оны Гитлер деп жаңылысып шабуылдаған адамнан бірнеше адам жарақат алды. Гитлер өзінің сөйлемін қаланың қоғамдық орталығы Хармониде сөйледі, бірақ 1933 жылдың 5 наурызындағы сайлауда СДПК Хайльброннда НСДАП-тан басымдық сақтады. Рихард Драуз 1932 жылы Хайльброннның НСДАП округтік басшысы (Kreisleiter) болды. Ол 1933 жылдан бастап Рейхстагқа сайланды және нацистік Германияда Хайльбронн клубтары мен баспасөзді "Глайхшальтунгқа" (Gleichschaltung) бейімдеуге белсенді түрде көмектесті. 1935 жылдың 28 шілдесінде Некардан тартылған арнада порт ашылды, ал 1936 жылы Хайльбронн мен Штутгарт арасындағы автобанда құрылыс жұмыстары аяқталды. Вюртембергте экономика мен инфрақұрылым дамыды, ал Хайльбронн оның логистикалық орталығы болды. 1938 жылдың 1 қазанындағы округтік реформа нәтижесінде Хайльбронн жаңа құрылған Хайльбронн округінің орталығы болды және тәуелсіз қала мәртебесін қайта алды. Бұрын тәуелсіз болған Беккинген, Зонтхайм және Некаргартах қалалары қосылды, нәтижесінде 72 000 тұрғыны бар Хайльбронн Вюртембергтегі екінші ірі қалаға айналды. Порт Некардағы маңызды транзиттік пунктке және елдегі он ірі ішкі порттың біріне айналды. 1938 жылдың 10 қарашасында "Кристалл түні" кезінде Хайльбронн синагогы қиратылды. Ұзақ өтпей еврей қауымдастығы дерлік жойылды. 1942 жылдан бастап Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Хайльбронн мен оның айналасындағы тұз шахталары Германия, Франция және Италиядан әкелінген өнер туындылары мен артефактілерді сақтау үшін пайдаланылды. Сонымен қатар, соғыс өнеркәсібінің маңызды өндірушілері шахталарға көшірілді. Шахталарды кеңейту жұмыстарын Кохендорф және Некаргартахтағы концлагерь бөлімшелерінің еңбек бригадалары жүзеге асырды. Хайльбронннан Некарельцке дейін көптеген жер асты кешендері салынды, олардың кейбіреулері өте үлкен болды; 1942 жылдың 20 қарашасында Хайльбронн Еңбек бюросының ауданында 8000 мәжбүрлі жұмысшы тіркелді. 1940 жылы одақтас әуе шабуылдары басталды, қала мен оның айналасындағы аймақ шамамен 20 рет шабуылға ұшырады, нәтижесінде аз ғана зақым келді. 1944 жылдың 10 қыркүйегінде одақтастардың шабуылы қалаға, әсіресе Беккинген теміржол станциясына бағытталды. Сол күні тасталған 1168 бомбадан 281 тұрғын қаза тапты. Қаланың оңтүстік бөлігінен қала орталығындағы Килианскірхеге дейін төселген бомбалармен жабылған. Шіркеу өртеніп кетті. Он күндік шайқастан кейін одақтастар стратегиялық маңызды Некар өткелдерін басып алғаннан кейін, қираған қала үшін соғыс аяқталды және 1945 жылдың 12 сәуірінде АҚШ әскерімен басып алынды. Жергілікті НСДАП басшысы Рихард Драуз 1945 жылдың наурыз айында американдық әскери тұтқындарды өлімге жіберуге бұйрық бергендіктен қашқынға айналды. Ол ақырында тұтқындалып, сотталып, 1946 жылдың 4 желтоқсанында Ландсбергте одақтастармен асылды.

ХХ ғасырдың екінші жартысы

Соғыстан кейін 1933 жылға дейін қала әкімі болған Эмиль Бьютингер лауазымына оралып, қайта құрудың ауқымды жұмысын бастады, оны кейін оның ізбасарлары Пол Мец және Пол Мейле жалғастырды. Маңызды оқиғалардың қатарында 1953 жылы тарихи қала әкімдігінің қайта ашылуы және «Хармони» қоғамдық орталығының қайта ашылуы болды. 1952 жылға дейін Хайльбронн Вюртемберг-Баден құрамында болды, содан кейін Баден-Вюртембергтің бір бөлігіне айналды. 1951 жылдан бастап АҚШ әскерлері Хайльброннда тұрақты түрде орналасты. Олар Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін салынған казармаларды пайдаланды және өздеріне қосымша құрылыстар салды. 1968 жылы Хайльбронн мен Мангейм арасындағы A 6 автобанының ашылуы маңызды экономикалық жаңалық болды. 1974 және 1979 жылдары Вюрцбургқа және Нюрнбергке дейінгі A 81 және A 6 тас жолдарының құрылысы аяқталғаннан кейін Хайльбронн Оңтүстік Германиядағы маңызды логистикалық орталыққа айналды. Осының нәтижесінде көптеген ірі компаниялар Хайльброннда кеңселер ашты. 1970 жылдың 1 қаңтарында Клингенберг Хайльбронн қаласының құрамына енгенде, қала халқы алғаш рет 100 мыңнан асып, Хайльбронн «ірі қала» (Großstadt) мәртебесіне ие болды. 1970 жылдардағы соңғы әкімшілік реформа кезінде Кирххаузен, Биберах, Франкенбах және Хоркхайм қалалары Хайльброннға қосылды, сондай-ақ қала тәуелсіз қала және Хайльбронн округінің орталығы ретінде қайта бекітілді. Бұл қала жаңадан құрылған Франкен аймағының, қазіргі Хайльбронн-Франкеннің де орталығы болып жарияланды. Сондай-ақ 1970 жылдары қала орталығы жаяу жүргіншілерге арналған аймаққа айналдырылды, ал 1982 жылы қалалық театрдың қайта ашылуымен Екінші дүниежүзілік соғыстан қалған қаланың ішкі бөлігіндегі ең үлкен бұзылулардың бірі жойылды. 1979 жылғы НАТО-ның «екі жол» шешіміне сәйкес, «Першинг II» орташа қашықтықтағы ядролық зымырандары Хайльброннның «Вальдхайде» төбесіне орналастырылды. Бұл Хайльброннды Германиядағы қала шегінде атомдық зымырандары бар жалғыз ірі қалаға айналдырды – бұл факт 1985 жылдың 11 қаңтарындағы зымыран апаты туралы хабарлармен газет беттерінде кеңінен жарияланды. 1987 жылы қол қойылған INF шартынан кейін зымырандар алынып тасталды. 1980 жылдары Хайльбронн Баден-Вюртемберг штаты ұйымдастырған «Heimatttage» және «Landesgartenschau» шараларын қабылдады.

ХХІ ғасыр

1998 жылы Хайльбронн Карлсруэмен S Bahn желісіне қосылды. Бұл қала орталығын одан әрі өзгертіп, 2005 жылдың 10 желтоқсанында S Bahn желісі Орингенге дейін созылды, бұл Баден-Вюртемберг аймақтық көлік жүйесінің шығыс-батыс бағытының аяқталуын білдірді. 2013 жылы Некарсульмға қарай солтүстік-оңтүстік бағыт ашылды. 2000 жылдың 9 қыркүйегінде Хайльбронн Солтүстік Ирландияның Браушане қаласында өткен «Entente Florale 2000» еуропалық конкурсын жеңіп алды, ал 2005-2006 жылдары қала Германиядағы алғашқы ЮНИСЕФ балалар қаласы мәртебесін алды. 2005 жылдың соңында Хайльбронн 2019 жылғы Bundesgartenschau-ды қабылдау құқығын иеленді. 2019 жылы өткен бақ және қала көрмесіне 2,3 миллионнан астам адам келді, ол негізгі вокзалдың солтүстігінде орналасқан, шамамен 40 гектарлық бұрынғы өнеркәсіптік аймақта өткізілді. Қазіргі уақытта аймақтың бір бөлігі Некарбоген деп аталатын жаңа қалалық ауданға айналуда, онда болашақта 3500 адам тұрып, 1000 адам жұмыс істейтін болады. Жасыл және отбасылық ортаға бейімделген ауданның алғашқы ғимараттары жоғары бағаланып, бірнеше сыйлыққа ие болды. Соңғы жылдары қала аумағында салынған маңызды жаңа нысандардың қатарында екі Некар көпірі, екі сауда орталығы – Stadtgalerie және Klosterhof, тәжірибелік ғылым орталығы және Bildungscampus бар. 2021 жылы Баден-Вюртемберг штаты өзінің жаңа инновациялық паркін – жасанды интеллект паркін Хайльброннда орналастыру туралы шешім қабылдады.

Дін

Хлодвигтің франктары шамамен 500 жылы Некар аймағына қоныстанғаннан бері, аймақ көбінесе христиан дінінде болды. 741 жылы Хайльбронн алғаш рет ресми құжатта тілге алынғанда, қазіргі Килианскирхе болып табылатын христиандық Михаэль базиликасы қаламен бірге есімдері айтылды. Тевтон ордені 13 ғасырда шіркеу салдырды және екі шіркеу де үнемі кеңейтілді. Кейіннен қаладағы басқа шіркеулер мен монастырлар да оларға қосылды. 1050 жылдар шамасында, Judengasse (Lohtorstraße) деп белгілі болған жерге қоныстанған маңызды еврей қауымы тілге алынды. 1298 жылы Ринтфлейш қырғыны кезінде 143 еврей қаза тапты, ал 1350 жылы Еуропадағы оба эпидемиясы кезінде еврейлер тағы да шабуылға ұшырады. Қала конституциясы кеңесте еврейлердің болуын талап етті, бірақ 15 ғасырдың ортасында еврейлер император Фридрих III-тің құрметімен 1490 жылы қаладан қуылғанға дейін қайтадан күзетшілердің назарына ілікті. Атақты еврей есімі Халперн және Альперт сияқты көптеген түрлері осы қаланың аты – Хайльбронн мен ондағы ерте еврей қауымынан шыққандығын атап өту керек. Хайльбронн Вюрцбург епархиясының құрамында болса, Бёкинген, Некаргартах және Франкенбах дербес ауылдары Вурмс епархиясына қарасты. 1514 жылдан бастап Хайльбронндық Иоганн Лахманн Килиан шіркеуінің қамқоршысы болды, 1521 жылы ол уағызшы болды, 1524 жылы лютерандыққа көшті және екі епархияның қарсылығына қарамастан Хайльбронндағы Реформацияны оқытып, басқаруға кірісті. Хайльбронндағы протестанттық реформация аяқталғаннан кейін қала ғасырлар бойы лютерандық болып қалып, кеңес пен азаматтар Аугсбург конфессиясын қарсылықсыз қабылдады. Католиктерге енді жол берілмеді, еврейлерге Хайльброннда тұруға тыйым салынды және қала 1529 жылғы 19 сәуірде Шпейерде өткен наразылыққа қатысты (осы наразылықтан «протестант» және «протестантизм» терминдері пайда болды). Ағарту дәуірі Хайльброннға діни еркіндік әкелді. 1803 жылдан бастап еврейлерге қалаға қоныстануға рұқсат берілді, католиктер де қайтадан көшіп келе бастады және 1860 жылдары еврейлерге Хайльбронн азаматтары ретінде тең құқықтар берілді. 1803 жылы қала Вюртемберг құрамына кіргеннен кейін, ол диакония орталығына және Вюртембергтегі протестанттық мемлекеттік шіркеудің прелаты немесе аймақтық епископының резиденциясына айналды. Бүгінгі күнге дейін Хайльброннда протестанттар басымдылықта. Католик шіркеулері Heilbronn диакониясына қарасты және Роттенбург-Штутгарт епархиясының құрамына кіреді. 1920 жылдар шамасында «Жас Киелі кітап зерттеушілері» (қазіргі Ехоба куәгерлері) тобы құрылды. Олардың кішкентай қауымы үшінші рейх кезінде қуғынға ұшырады және көптеген мүшелері концлагерлерде қайтыс болды. Сол сияқты, еврей қауымы да олардың алып мәжілісханасы өртеніп, 350 мүшесінің көбі жойылғанын көруге мәжбүр болды. Ехоба куәгерлері 1953 жылы Хайльброннда алғашқы жиналыс залын салды және содан бері көптеген жиналыс залдары салынды. 1970 жылдардан бастап, ислам немесе орыс православиелік елдерден келген қонақ жұмысшылар мен иммигранттар қоныстанғаннан кейін, осы діндерді халықтың өсіп келе жатқан бөлігі қабылдады және 1990 жылдардан бері Хайльбронн қаласы мен округінде көптеген мешіттер ашылды.

Үкімет

1970 жылдардағы аудандық реформаға байланысты Баден-Вюртембергтің қалалық заңдары белгілі бір аудандар үшін аудандық кеңестерді енгізу мақсатында өзгертілді. Мұндай аудандардың тұрғындары әрбір қалалық сайлауда өздерінің аудандық кеңесін сайлайды және аудандық кеңес тиісті ауданға қатысты маңызды барлық мәселелер бойынша кеңесуге міндетті. Аудан әкімі сонымен қатар аудандық кеңестің төрағасы болып табылады. Хайльбронн қаласында Биберах, Беккинген, Франкенбах, Хоркхайм, Кирххаузен, Клингенберг, Некаргартах және Сонтхайм аудандары аудандық кеңестерге ие.

Гейльбронн қаласының өкілдері

Хайльбронн қаласы және Хайльбронн округінің солтүстік муниципалитеттері Бундестагқа өкілдер сайлауы үшін 268 сайлау округін құрайды. Баден-Вюртемберг Ландтагына сайлауда Хайльбронн Ерленбахпен бірге 18 сайлау округін құрайды. 2006 жылғы сайлауларға дейін ол жеке сайлау округі болған.

Елтаңба

Хайльбронн қаласының гербі алтын түстегі фонда қызыл тілі мен тырнақтары бар қара бүркіттен тұрады. Бүркіт қызыл, күміс және көк түсті қалқанмен қоршалған. Қала туы қызыл, ақ және көк түстерден құралған. Қаланың ең көне мөрі 1265 жылға дейін сақталып қалған. Бүркіт – Хайльброннның Ұлы Герцогтыққа (кейін Корольдыққа) қосылғанға дейін болған императорлық тәуелсіздігінің символы. Бүркіт алғаш рет 1556 жылы қалқанмен басқа түрлерінен ажырату үшін пайда болғаны белгілі, бірақ қалқан түстерінің шығу тегі әлі анықталған жоқ. Түстер 1556, 1581 және 1681 жылдары кері ретпен де қолданылған, сондай-ақ алтын фонның орнына ақ түс сияқты басқа да түрлі өзгерістер болған. Қызықтысы, Хайльбронн туында үш түс бар. Баден-Вюртембергтегі жаңадан бекітілген қалалық туларда тек екі түс қолданылады. Мемлекеттік қалалық заңдарға сәйкес, Хайльбронн туы 1935 жылға дейін қолданылғандықтан ерекше жағдайға ие.

Тіл

Хайльбронн неміс тілінің шваб және Оңтүстік Франкония диалектілерінің шекарасына жақын жерде орналасқан.

Театр

Берлинер-плацтағы Хайльбронн қалалық театры 1979-1982 жылдары салынды және бұрын сол жерде болған қалалық театр дәстүрін жалғастыруда. 2001 жылы құрылған Theaterforum K3-дің Логентеатры, Salon 3 және BOXX-пен бірге Хайльбронн театры драма, музыкалық және опералық қойылымдарды ұсынады. Некар өзенінде орналасқан Театерсхифф Хейльбронн да түрлі қойылымдар көрсетеді. "Тахелес және Тарантизм" жас театр ұйымы, "Стилбрух" театрлық лабораториясымен бірлесіп, кездесу және диалог аласын құрды. Бағдарламаға өз өндірісіндегі қойылымдар мен жаңа пьесаларды жасау, студенттермен бірге шеберлік сағаттары, оқылымдар, спектакльдер, концерттер, ашық сахна форматтары және кештер кіреді.

Мұражай

Германияның Нейчхоф қаласында орналасқан Хайльбронн қалалық мұражайы өнер және мүсін коллекцияларын, сондай-ақ қала тарихы, археология және жер тарихы бойынша экспонаттарды ұсынады. Муниципалды өнер коллекциясы аймақтық суретшілердің туындыларына, оның ішінде 18-19 ғасырлардағы Генрих Фридрих Фюгер және Карл Доер, сондай-ақ 20 ғасыр суретшілері Генрих Альтерр және Хал Буссе сияқты шеберлерге бағытталған. Бұдан бөлек, Вильгельм Лембрюк және Генри Мур сияқты халықаралық мүсіншілердің кішкентай мүсіндері мен бозеттилерінен құралған арнайы жинақ бар. Археологиялық коллекция Альфред Шлиц (1849-1915) құрған және Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде көбінесе жойылған жер бетінен табылған заттардың бұрынғы муниципалды жинағының дәстүрін жалғастырады. Фридрих фон Альберти (1795-1878), Бунтсандштейн, Мушкелькалк және Кеупер тізбегіне «Триас» атауын берген, Хайльбронн және оның төңірегіндегі жер тарихын зерттеуде маңызды рөл атқарды. Deutschhof сонымен қатар «Қала тарихы үйі» (Haus der Stadtgeschichte) орналасқан жер, онда Хайльбронн қалалық мұрағатының қала тарихына арналған тұрақты көрмесі ұйымдастырылған. Муниципалды мұражайлар мен қалалық мұрағаттың тұрақты көрмелеріне кіру тегін, ал көрме залдары құрылымдық тұрғыдан байланысқан. Муниципалды мұражайлар Хайльбронн өнер қауымдастығымен бірлесіп Вогельманн өнер галереясын басқарады. Kunsthalle Vogelmann – Хайльбронн қаласындағы көрме залы. Kunsthalle 2009/2010 жылдары Harmonie қалалық концерт және конгресс орталығының кеңейтімі ретінде салынды. Қаладағы ең ірі өнер бірлестіктері – 1879 жылдан бері екі рет қайта құрылған және 1956 жылдан бері 400-ден астам іс-шара өткізген Kunstverein Heilbronn және Künstlerbund, Heilbronn. 2020 жылы Хайльбронн әдебиет үйі ашылды. Ол қаланың шығысындағы көлдің ортасында орналасқан әдемі барокко стиліндегі Траппенсеешлёсшен ғимаратында орналасқан. Literaturhaus Heilbronn қазіргі заманғы авторлардың оқулары, лекциялар, пікірсайыстар, семинарлар мен конференциялар, сондай-ақ шағын уақытша көрмелер арқылы әдебиет және оқу тақырыбында түрлі форматтар ұсынады. Әдебиет үйімен байланысты Клейст архиві Семднер, атақты неміс жазушысы Генрих фон Клейстқа арналған архив және зерттеу орталығы. 2009 жылы Оңтүстік Германиядағы ең ірі ғылым орталығы – experimenta, бұрынғы қойма ғимаратында ашылды. 2019 жылы көрме Германияның Берлин қаласында орналасқан Sauerbruch Hutton архитектуралық бюросы жобалаған жаңа ғимаратпен кеңейтілді.

Музыка

Вюртемберг камералық оркестрі Heilbronn (WKO) 1960 жылы Йорг Фаербер құрған, Германияның ең танымал камералық оркестрлерінің бірі. 2015 жылдан бері қала орталығында Classic Open Air фестивалі өтіп келеді. Кіру тегін және ашық ауада, Хайльброннның оркестрлері мен музыкалық ұжымдары алуан түрлі концерттік бағдарлама ұсынады. Хайльбронн қалалық музыка мектебі K3 театр форумында орналасқан. 1961 жылы құрылған Cave 61 джаз клубы, әлемнің түкпір-түкпірінен келген джаз ұжымдарымен джаз концерттерін ұйымдастырушы ретінде бүкіл елге белгілі. Концерттер ескі театр ғимаратында өтеді.

Басқа да мәдени орындар

Хайльбронн қаласы түрлі мәдени жобаларды қолдайды, оның ішінде «Зигарре» өнер және мәдениет орталығы, «Геверкшафтхаус» үйінің мәдени төмен қабатындағы «Коммунальды кино», сондай-ақ 2021 жылы ескі зауытта ашылған «Машиненфабрик» тегін мәдени орталығы бар.

Оқиғалар

Ақпан айында Хайльбронн және айналасындағы аймақтардың тұрғындары Pferdemarkt-те демалуға мүмкіндік алады. Мамыр айында Троллингер марафоны өтеді. Терезиенвизедегі Heilbronner Volksfest – Хайльброн қаласындағы осындай фестивальдердің ең ірісі. Ол әр жыл сайын шілде айының соңғы жұмасында басталып, тамыз айының екінші дүйсенбісіне дейін жалғасады. Қыркүйек айында "Хейлброннер Вайндорф" ("Heilbronner Weindorf"), қазан айында "Хафенмаркет" ("Hafenmarkt") және қараша мен желтоқсан айларында "Вейхнахтмаркет" ("Weihnachtsmarkt") – Рождестволық жәрмеңкеде көңіл көтереді.

Спорт

FC Heilbronn – бұл Баден-Вюртемберг штатының Heilbronn қаласында орналасқан футбол клубы. Ол салыстырмалы түрде жақында, 2003 жылы екі бұрынғы клубтың бірігуі нәтижесінде құрылды. Ескі клубтың тарихы 1896 жылға дейін жетеді және ол 1969 жылдан 1975 жылға дейін Regionalliga Süd (II) / 2nd Bundesliga Süd лигасында бес жыл бойы өнер көрсеткен. Heilbronn қаласында жыл сайынғы теннис турнирі – Heilbronn Open (қ. Heilbronn Open сайты) өтеді, ол ATP Challenger турының бөлігі болып табылады. Heilbronn – мұзды хоккей командасы Heilbronner Falken (Хайльбронн соколдары) туған қаласы. Команда қазіргі уақытта Германияның екінші мұзды хоккей лигасында ойнайды. Eisbären Heilbronn (Хайльбронн полярлық аюлары) – Баден-Вюртемберг штатының оңтүстік-батысындағы аймақтық лигада ойнайтын екінші мұзды хоккей командасы. "Red Devils" Heilbronn (Қызыл Шайтандар) – ұлттық күрес лигасының құрамына кіретін күрес командасы. Қаланың 68 спорт клубы түрлі спорттық іс-шараларды ұсынады және олардың құрамында шамамен 30 000 мүше бар.

Экономика және инфрақұрылым

Шарап шаруашылығының Хельбронн қаласында ұзақ тарихы бар және бүгінгі күнге дейін оның экономикасының маңызды бөлігі болып табылады. Оның 514 гектарының үштен екі бөлігі қызыл жүзімге арналған, бұл Вюртемберг жүзім өсіру аймағындағы Бракенхайм және Лауфен-ам-Неккардан кейін үшінші ірі жүзімдікке айналды. 1888 жылы Хельбронн аймағының шарапшылары бірігіп, Weingärtnergesellschaft Heilbronn кооперативін құрды. 1933 жылы бұл кооператив 1919 жылы құрылған, бәсекелес Winzergenossenschaft Heilbronn кооперативімен бірікті, ал ол кооператив Эрленбах және Вайнсберг шарапшылар кооперативтерімен бірігіп, Genossenschaftskellerei Heilbronn Erlenbach Weinsberg кооперативін құрды, кеңсесі Хельбронн қаласының шекарасынан тыс, Эрленбахта орналасқан. Кооперативтен басқа, мұнда көптеген тәуелсіз шарап өндірушілер де бар. Бу электр станциясының оңтүстігінде Südwestdeutsche Salzwerke AG (SWS) компаниясының конвейерлік мұнарасы орналасқан. SWS компаниясы Хельбронн аймағында тұз шахтасын басқарады. Бұл шахта 1994 жылдан бері жабылып қалған Бад-Фридрихшальдегі Кохендорф тұз шахтасымен туннель арқылы байланысқан. 2004 жылы Konradsberg деп аталған жаңа шахта қосылғанша, ол Хельбронн шахтасын батысқа қарай кеңейтті, бұл Германиядағы соңғы шахта болуы мүмкін.

Инфрақұрылым

Хайльбронн қаласына қаланың солтүстік-шығысында орналасқан Вайнсберг қиылысы арқылы, сондай-ақ Вюрцбургтен Готмадингенге дейінгі A 81 автобаны мен Саарбрюккеннен Вайдхаусқа дейінгі A 6 автобанының қиылысы арқылы автомобильмен оңай жетуге болады. Автобандардан өзге, қала Бланкенбургтен Шаффхаузенге дейінгі B 27, Франкенштейннен (Палатин) Майнхардтқа дейінгі B 39 және Карлсруэден Хайльброннге дейінгі B 293 Bundesstraßen арқылы да байланысты. Бұл қала Германияда қызыл шамда оңға бұрылуды алғаш рет енгізгендердің бірі, сондықтан 1996 жылдан бері тиісті қиылыстарда 65 «жасыл жебе» белгісі орнатылды. Heilbronn Hauptbahnhof (орталық вокзал) Deutsche Bahn ұзақ қашықтықтағы пойыздармен тікелей байланыспаса да, қала теміржолмен жақсы байланысқан. Франкония темір жолы (Frankenbahn) Штутгарт пен Вюрцбургті, ал Некар аңғары мен Эльсенц аңғары теміржолдары Хайдельберг пен Мангеймге дейін созылады. Хоэнлохе теміржолы Оринген арқылы Швабиш-Халлға қатынайды. Хайльбронн мен Карлсруэ Stadtbahns Крайчгау теміржолының жолдары арқылы Карлсруэге дейін байланыс жасайды. Қазіргі уақытта S 4 пойызы Карлсруэден орталық вокзал арқылы қала ортасынан өтіп, Öhringen қаласының Каппель ауданына дейін жолаушыларды тасымалдайды (2005 жылдың 11 желтоқсанынан бастап). S Bahn жолдарының Хайльбронн қаласының шегінен өтуіне байланысты үлкен кешігулер болды, сондай-ақ Хайльбронннан Орингенге дейінгі жолдарды жаңғырту және электрлендіру жұмыстары жаңа бөлімнің ресми ашылуын бірнеше рет кейінге жылдыруға себеп болды. Болашақта Некарсульм, Лауфен-ам-Неккар және Заберфельдке қосымша S Bahn желілері салынуы жоспарлануда. Осы жаңа желілермен қатар, Хайльбронн қаласының ішкі аймағында қосымша аялдамалар да салынады. 2014 жылы Некарсульмға дейінгі S Bahn желісі іске қосылды. 1955 жылдың 1 сәуірінде «Шпацценшаукель» («шаянның тербелісі») деген лақап атымен белгілі болған Хайльбронн қаласының алғашқы Straßenbahn-ы тоқтатылғаннан кейін, қала 1960 жылға дейін электрмен жүретін троллейбустарды пайдаланды. Бүгінгі таңда қоғамдық көліктер S Bahn арқылы жүзеге асырылады, ол Karlsruhe моделіне ұқсас, және Stadtwerke Heilbronn (Verkehrsbetriebe) мен басқа да бірнеше кәсіпорындар басқаратын автобустармен толықтырылады. Барлығы қазір «Хейлброннер Verkehrsverbund» компаниясына тиесілі. Некардағы канал порты Германияның ең ірі он ішкі портының бірі болып саналады.

Электр станциясы

Хайльбронн қаласының өнеркәсіптік аймағында EnBW AG көмірмен жұмыс істейтін ірі электр стансасы орналасқан. Оның екі мұржасы (250 метр биіктігінде) және салқындату мұнарасы (140 метр биіктігінде) алыстан көрініс береді, қараңыз: Хайльбронн электр стансасы.

Көлік

S4, S41 және S42 желілері бар қоғамдық жеңіл рельстік көлік жүйесі (Heilbronn Stadtbahn) Albtal Verkehrs Gesellschaft компаниясымен басқарылады. Жергілікті автобус жүйесін Heilbronn қалалық коммуналдық кәсіпорны (Stadtwerke Heilbronn) басқарады. Сонымен қатар, Забергеу аймағына, Шозах/Боттвартал аймағына, Крайхгау аймағына және Кохертал аймағына қатынайтын әртүрлі аймақтық автобус желілері де бар. Оларды OVR (Transdev тобының бөлігі) және Regiobus Stuttgart (DB Regio бөлігі) басқарады.

Медиа

Хайльбронн қаласында Südwestrundfunk (SWR) студиясының бірі орналасқан. Осы жерден SWR4 Baden Württemberg арнасында Frankenradio сияқты аймақтық бағдарламалар таратылады. Heilbronner Stimme қалада жарық көретін күнделікті газет, ал Neckar Express, echo am Mittwoch және echo am Sonntag жарнамалық басылымдарын апта сайын тегін алуға болады. Хайльбронн тұрғындары сондай-ақ ай сайын жарық көретін Freizeit Journal және Moritz қалалық журналдарын оқиды.

Мемлекеттік қызмет

Бірнеше сот Хайльбронн қаласында орналасқан, олардың екеуі Штутгарт сот округіне қарасты, еңбек дауларын қарастыратын арнайы сот және Хайльбронн қаласымен қатар Хайльбронн, Людвигсбург, Швабиш-Халль, Хоэнлоэ және Майн-Таубер округтарын қамтитын отбасылық сот. Бұл қала сонымен қатар Хейльбронн прелатурасының және Хейльбронн шіркеу округінің (Протестант мемлекеттік шіркеуінің, сондай-ақ Роттенбург-Штутгарт диоцезінің Хейльбронн диакониясының) орналасқан жері болып табылады.

Қылмыс

2007 жылы Хейльбронн қаласында Мишель Кизеветтер атты әйел полицей қызметкері қаза болды. Бұл оқиға бірнеше жыл бойы неміс полициясы іздеген, «Хейльбронн шайыны» деп аталатын қатілге есім берді. 2009 жылдың наурызында «Фантомның» сериялық кісі өлтіруші емес, неміс полициясының процедуралық қателіктері салдарынан туындаған жағдай екені анықталды. 2011 жылы полиция Кизеветтерді Ұлттық-социалистік жерастылық террористердің өлтіргенін анықтады.