Кіріспе

Øresund-дағы Дания аралы Салтхолм (; Salt Islet) – Дания мен Швецияны бөліп тұрған Øresund бұғазындағы Дания аралы. Ол Данияның Амагер аралының шығысында, Тёрнби муниципалитетінде орналасқан және Дания мен Швеция арасындағы теңіз шекарасының батысында жатыр. Аралдың ұзындығы 7 км, ең кең жері 3 км. 16 км² аумағы бар, ол Данияның 21-ші үлкен аралы. Салтхолм өте жазық; оның ең биік нүктесі теңіз деңгейінен 2 м (6 фут) ғана биік, сондықтан Балтық теңізіндегі шығыстан соққан желдің салдарынан су тасқыны болса, су басу қаупі бар. Геологиялық тұрғыдан алғанда, бұл салыстырмалы түрде жаңа құрлық, шамамен 4000 жыл бұрын мұздықтан кейінгі жердің көтерілуінен теңізден пайда болған және 2 метрден кем тереңдіктегі кең су алабымен қоршалған. Аралдың оңтүстік жағында соңғы мұз дәуірінен қалған шағын аралдар, шығанақтар мен тау жыныстары кездеседі. Оның оңтүстіктегі көрші аралы – жасанды Пейберхолм аралы (Pepper Islet), ол Øresund көпірінің бөлігі болып табылады және Салтхолмды толықтыру мақсатымен аталған. Кейде Салтхолм және оның солтүстігіндегі көрші аралы Вен Øresund аралдары деп аталады.

Флора мен фауна

Солтхолм өсімдігінің басым бөлігін шөптер құрайды, ал ландшафты негізінен жалпақ борлы шалғынды далалар мен жағажай шалғынды далалардан тұрады. Солтхолмда ағаштар аз, олар аралдың солтүстігінде және оңтүстік-батысындағы екі жерде шоғырланған. Аралдың флорасы бай және әртүрлі, оның ішінде анабас (Leonurus cardiaca), белладонна (Hyoscyamus niger), көк ирис (Iris spuria) және жусан (қызылша) ерекше аталады. Солтхолм – аралда көптеген жабайы құстар ұялайтын қорғалатын табиғат қорығы. Аралдың оңтүстік бөлігі, кең тұзды батпақ, Рамсар конвенциясымен қорғалады, ал аралдың өзі және оны қоршаған теңіз аймағы Еуропалық Одақпен табиғат қорығы деп жарияланды. Аралдың жағасындағы сайып келген сулардағы моллюскілер, теңіз шөбі, ұлулар, шаяндар және балықтар су құстары үшін маңызды тамақ көзі болып табылады. Жануарлар дүниесінің сақталу маңыздылығынан Солтхолмға және оның төңірегіндегі суларға кіру қатаң түрде бақыланады. Аралға кіру Солтхолмның солтүстік жағындағы Бараккебро порты арқылы жүзеге асырылады.

Тарих

Солтхолмда адамдар орта ғасырлардан бері, мүмкін одан да ертерек тұрған. 1916 жылы, арал Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде нығайтылғанда, халық саны 298 адамнан екі адамға дейін азайды. Аралдың алғашқы жазбасы 1230 жылға дейін барып жетеді, онда Дания королі Вальдемар II Солтхолмды Роскильде епископы Нильс Стигсенге сыйлағандығы айтылады. Ғасырлар бойы аралда тас карьерлері жұмыс істеді, алынған әк тас жақын орналасқан Копенгаген және басқа да жерлерде қолданылды; 1289 жылы Копенгаген қалалық билеушісі Солтхолмда тас өндіруге рұқсат бергені туралы мәліметтер бар, ал тас өндіру 1935 жылға дейін жалғасты. 19 ғасырдың соңында Дания суретшісі Теодор Филипсен Солтхолм сиырларын бейнеледі, ол аралға жиі барып, мал мен ағашсыз пейзаждарды суреттеді. 1709 және 1711 жылдары Копенгагенде оба мен холера эпидемиясы кезінде Солтхолм карантин станциясы ретінде пайдаланылды. Қалаға кіргісі келетін саяхатшылар аралда 40 күн карантинде болуға міндетті болды. 1873 жылы жеке компания – «Солтхолмлауг» аралды мемлекеттен сатып алды және осы күнгі күнге дейін оған иелік етеді. Солтхолмда 1915 жылдың 17 тамызында британдық HMS E13 теңіз асты қайығының апатқа ұшырауы болды, ол бұрыс компас салдарынан аралға тірелді. Екі күннен кейін екі неміс эсминері жағалауда тұрған теңіз асты қайығына шабуыл жасады, ал экипаж оны құтқаруға тырысты. Даниялық торпедалық катерлер шабуылды тоқтатуға үлкермей, 15 теңізші қаза тапты. Елдің бейтараптығын бұзу Дания үкіметін ашуландырып, неміс үкіметіне дипломатиялық нота жолданды, ал қаза тапқандар Дания теңіз күштерінің салтанатты жерлеу рәсімімен қойылды. Аман қалған экипаж 1918 жылдың қарашасында соғыс аяқталғанға дейін Данияда тұтқынға алынды, ал апатқа ұшыраған теңіз асты қайығы бөлшектелді. E13 командирі, лейтенант-коммандер Джеффри Лейтон Корольдік теңіз күштерінде жарқын мансапқа ие болды және Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Британдық Шығыс флотына басшылық етті. Көп жылдар бойы арал Дания мен Швеция арасындағы жаңа халықаралық әуежай мен тұрақты байланыс үшін ықтимал орын ретінде қарастырылды. Жақын орналасқан Копенгагеннің Каструп әуежайы Скандинавиядағы ең жұмысты әуежай болып саналады, бірақ кеңістік тапшылығы мен құрылыс аймақтарына жақындығынан зардап шекті. 1965 жылы Скандинавия кеңесі Солтхолмда Каструп әуежайын алмастыратын жаңа халықаралық әуежай салуға және Копенгаген мен Мальмёні байланыстыратын арал арқылы көпір мен туннель салуға принцип бойынша келісті. Бұл ұсынысты Копенгаген әуежайының негізгі пайдаланушысы – Scandinavian Airlines System қатты қолдады. Жоспарда 1990 жылға қарай жылына 20 миллион жолаушыны тасымалдайтын екі жұп ұшу-қону жолағын салу көзделген. Мальмёмен көпір, ал Дания тарапында Каструппен туннель арқылы байланыс жасау жоспарланған. 1967 жылы жобаның құны 250 миллион фунт стерлингке бағаланды (2009 жылғы баға бойынша 3,1 миллиард фунт стерлинг / 3,4 миллиард евро). Бұл жоспар 1969 жылы Дания парламентімен мақұлданды және 1985 жылға дейін аяқтау жоспарланған. Алайда, ол бірнеше рет кешіктірілді; себептеріне 1973 жылғы мұнай дағдарысы мен оның экономикалық салдары, әуе саяхатының төмендеуі және Эресунд аймағындағы және арал маңындағы нәзік қоршаған ортаға тигізетін әсерінен алаңдағандардың қарсылығы кірді. Жоспар 1979 жылы тоқтатылды, ал Копенгаген әуежайына қосымша инвестициялар жасалды. 1990 жылдары Эресунд тұрақты байланысы салынғанда, арал мен оның төмендігіне зиян келтірмеу үшін ол Солтхолмнан оңтүстікке қарай 1 км қашықтықта салынды.