Кіріспе

Оңтүстік-шығыс АҚШ-тағы өзен.

Курс

Теннесси өзені қазіргі Кноксвилл, Теннесси штатында Холстон және Француз Брод өзендерінің қосылған жерінде пайда болады. Кноксвилльден ол шығыс Теннесси арқылы оңтүстік-батысқа қарай ағып, Чаттанугадан өтіп Алабама штатына кіреді. Одан Хантсвилл және Декатур аймақтары арқылы өтіп, Мюскл Шоалс аймағына жетеді, содан кейін штаттың Миссисипимен шекарасының шағын бөлігін құрайды, бірақ қайта Теннессиге оралады. Өзен Грузияға жуық 250 фут (76 метр) қашықтықта жатыр. Теннесси өзенінің Теннесси арқылы солтүстікке қарай ағысы штаттың екі ірі бөлігінің – Орта және Батыс Теннесси арасындағы шекараны белгілейді. АҚШ Әскери инженерлік корпусының жобасы – Теннесси-Томбигби су жолы Томбигби өзенінде кеме жүруге және Мобил портына қосылуға мүмкіндік береді. Бұл су жолы Теннесси, солтүстік Алабама және солтүстік Миссисипиден Мексика шығанағына дейінгі кеме жүру қашықтығын жүздеген шақырымға қысқартады. Теннесси өзенінің соңғы бөлігі солтүстікке Кентъки штатының батысынан ағып өтеді, онда ол Джексон сатып алынған жерін штаттың қалған бөлігінен бөліп тұрады. Кентъки штатының Падука қаласында Огайо өзеніне құяды.

Плотиналар

Өзенге Теннесси алқабының (TVA) жобалары бойынша 1930 жылдардан бері көптеген бөгеттер салынды. Теннесси өзеніндегі Кентки бөгетінің және Камберленд өзеніндегі Баркли бөгетінің құрылысы байланысты көлдердің пайда болуына және «Көлдер арасындағы жер» деп аталатын аймақтың құрылуына әкелді. Кентукки штатының Гранд-Риверс қаласында орналасқан кеме жүзедітін канал Кентукки көлі мен Баркли көлін байланыстырады. Бұл канал Теннессиден Огайо өзенінің көп бөлігіне, сондай-ақ Камберленд өзенінен Теннессиге қарай жүретін кемелерге арналған қысқа жолды қамтамасыз етеді.

Тарих

Өзен аңғарында бірнеше жергілікті американдық тайпалар мекен еткен. Солтүстік-шығыс Алабамадағы Painted Bluff-та, шамамен 1400 жылға дейін салынған өзенге қарап тұрған жартастарда суреттер табылған. Америка Азамат соғысының алғашқы маңызды шайқастары 1862 жылы осы өзен бойында өтті. Батыс майданның бас қолбасшысы Генри Хэллек Теннесси өзенін Миссисипи өзенінен де маңыздырақ деп санады.

Атауы

Өзен 17 ғасырдың аяғындағы француз карталарында "Какинампо" немесе "Каски" аттарымен көрсетілген. 18 ғасырдың басындағы карталарда оны "Куссате", "Хогохеги", "Калламако" және "Акансеапи" деп атаған. 1755 жылғы британдық картада Теннесси өзені "Черокилер өзені" деп белгіленген. 18 ғасырдың соңына қарай ол "Теннесси" деп аталды, бұл атау Танаси атты чероки ауылынан шыққан. C. Crews Townsend, Joseph McCoin, Robert F. Parsley, Alison Martin және Zachary H. Greene, 2008 жылдың 12 мамырында Теннесси адвокаттар қауымдастығының басылымы – "Теннесси адвокаттар журналында" жариялаған мақаласында, Грузияның 1890, 1905, 1915, 1922, 1941, 1947 және 1971 жылдары дауды "шешу" мақсатымен, қате деп санайтын шекара сызығын түзетуге жасаған бірнеше сәтсіз әрекеттері туралы айтқан. 2008 жылы қатты құрғақшылық пен су тапшылығы салдарынан Джорджияның Бас Ассамблеясы губернаторға АҚШ Жоғарғы Сотында талаптарын көтеруді тапсыратын қаулы қабылдады. 2008 жылдың 14 наурызында Чаттанугадағы WTVC телеарнасында көрсетілген хабарда, шекаралық даулар бойынша сот практикасын жақсы білетін жергілікті адвокат, АҚШ Жоғарғы Сотының әдетте штаттар арасындағы бастапқы шекараларды сақтайтынын және дауларға араласпай, тараптардың өзара келісімге келуін қалайтынын мәлімдеді. Chattanooga Times Free Press 2013 жылдың 25 наурызында Джорджия сенаторларының 4-ші қарарына қолдау көрсеткенін хабарлады. Онда Теннесси келісімге келмесе, дау штаттың бас прокурорына беріліп, Теннессиді Жоғарғы Сотқа апарып, мәселені түпкілікті шешеді делінген. The Atlantic Wire Грузияның әрекетіне қатысты: "2013 жылғы Ұлы Грузия-Теннесси шекара соғысы басталып кетті. Тарихшылар назарларына: Бұл 1732 жыл емес, осы күні екі оңтүстік штат арасындағы шекаралық дау жаңа белеске көтерілді. Штаттық сенаттың көпшілігі қолдаған екі беттік қарарда Джорджия Никкаджектегі Теннесси өзенінің бір бөлігін, көршісінен гөрі өзі бақылайтынын мәлімдеді. Грузияға Никкаджек қажет емес. Оған су керек." деп жазды.

Қазіргі заманғы қолданысы

Теннесси өзені – Ұлы петляның маңызды бөлігі, Солтүстік Американың шығысын су арқылы айналып өту маршруты. Өзеннің бойымен орналасқан 200-ден астам қоғамдық кіру нүктелерінде демалыс кемелері негізгі арнаға қол жеткізе алады. Теннесси өзені тарихи тұрғыдан Оңтүстік аймағындағы өзен кемелері үшін маңызды жол болған, және бүгінде де олар өзенде жиі пайдаланылады. Ірі порттарға Гунтерсвилл, Чаттануга, Декатур, Йеллоу Крик және Масл Шоулс кіреді. Бұл өзен Теннесси алқабының экономикалық және өнеркәсіптік дамуына зор үлес қосты. Теннесси өзені болмағанда, Декатур және Чаттануга сияқты қалалардың экономикасы бүгінгідей дамымас еді. Көптеген компаниялар әлі де өз материалдарын тасымалдау үшін өзенге сенеді. Мысалы, Чаттанугадағы болат кемелермен экспортталады, себебі оны құрлықпен тасымалдауға қарағанда тиімдірек. Сонымен қатар, Теннесси өзенінің бойындағы шлюздер жыл сайын 13 мыңнан астам демалыс кемелеріне су қоймалары арасында өтуге мүмкіндік береді. Чаттанугадан жоғары орналасқан Чикамауга бөгетінде жаңа шлюз салу жоспарланған, бірақ қаржыландыру жетіспеушілігіне байланысты ол кейінге шегерілді. Өзен қайық жасау өнеркәсібі және көлік сияқты көптеген экономикалық функцияларды ғана емес, сонымен қатар өзенге жақын тұратын адамдарға су және табиғи ресурстармен қамтамасыз етеді. Өзендегі көптеген ірі порттар өзенге жақындығы себеп болған елді мекендермен байланысты. 2022 жылдың 15 қазанында Теннесси университетінің "Волонтерлер" футбол командасы Ноксвиллдегі Нейланд стадионында Алабама университетінің "Кримсон Тайды" 52:49 есебімен жеңді, бұл жеңіске Чейс МакГрат соққан соңғы гол себеп болды. Осы жеңісті тойлау үшін жанкүйерлер алаңға басып кірді, қақпаларды бұзып, Ноксвилл қаласының көшелерімен шеру өткізіп, содан кейін қақпаларды Теннесси өзеніне лақтырып жіберді.