Кіріспе

Руслан Олегович Пономарьо́в (Русла́н Оле́гович Пономарьо́в; 11 қазан 1983 жылы туған) – украин шахмат гроссмейстері. 2002-2004 жылдары FIDE әлем чемпионы атанды. 2011 жылы Украина шахмат чемпионатында жеңіске жетті. 2005 және 2009 жылғы Шахмат әлем кубогында күміс жүлдегер атанды, 2011 жылы жартылай финалға, ал 2007 жылы ширек финалға өтті.

Ерте мансап

Пономарев Украинаның Хорловка қаласында дүниеге келген. Оны шахмат ойнауға әкесі 5 жасында үйретті. 9 жасында бірінші санаттағы ойыншы болды, ал 1993 жылдың қыркүйегінде Краматорск қаласына көшті. Мұнда Пономарев А. В. Момот атындағы шахмат мектебінде оқыды және Борис Пономаревтің басшылығымен жаттықты. 1994 жылы он жасында 12 жасқа дейінгі әлем чемпионатында үшінші орын алды. 1996 жылы он екі жасында 18 жасқа дейінгі Еуропа чемпионатында жеңіске жетті, ал келесі жылы 18 жасқа дейінгі әлем чемпионатында да жеңімпаз атанды. 1998 жылы он төрт жасында гроссмейстер атағын алды, сол кезде бұл атақты алған ең жас шахматшы болды. 1999 жылы Украинаның Артек қаласында өткен 16 жасқа дейінгі шахмат Олимпиадасында жеңіс одісқан Украина жастар құрамасының құрамында болды. Пономаревтің кейінгі маңызды жетістіктері: 1998 жылы Донецк аймақтық турнирінде бірінші орын, 2000 жылғы Еуропа клубтар кубогында 5/7 ұпай жинады (соның ішінде сол кездегі FIDE әлем чемпионы Александр Халифманды жеңді), 2000 жылы Торсхавнда 7½/9 ұпаймен бірінші орынды бөлісті, 2001 жылы Стамбулда өткен шахмат Олимпиадасында Украина құрамасы үшін 8½/11 ұпай жинап, екінші тақтада алтын медаль жеңіп алды, сондай-ақ 2001 жылы Краматорск қаласында өткен Губернатор кубогында 7/10 ұпаймен бірінші орын алды.

ФИДЕ-нің 2002 жылғы әлем чемпионы

2002 жылы ол өзінің отандасы Василь Иванчукты ФИДЕ әлем чемпионатының финалында 4½ – 2½ есебімен жеңіп, 18 жасында ФИДЕ әлем чемпионы атанды. Ол – бұл атаққа ие болған ең жас және алғашқы жетіспақ. Сол жылы ол өте күшті Линарес турнирінде Гарри Каспаровтан кейін екінші орынды иеленді. 2003 жылы Вийк-ан-Зеде өткен Corus турниріндегі нәтижесі одан нашар болды – үшінші ең жоғары Elo рейтингісіне ие болғанына қарамастан, ол он төрт ойыншының арасында тек он бірінші орынды 6/13 есебімен бөлісті, ал сол жылы Линаресте ол жеті ойыншының арасында бесінші орынды ғана 5½/12 есебімен иеленді. 2003 жылдың қыркүйегінде Ялтада Каспаровпен он төрт партиядан тұратын матч өткізу жоспарланған еді, оның жеңімпазы Владимир Крамник пен Петер Леко арасындағы матчтың жеңімпазымен ойнауға тиіс болды. Бұл матч "Прага келісімі" деп аталатын Дүниежүзілік шахмат чемпионатын қайта біріктіру мақсатындағы келісімнің бір бөлігі еді (1993 жылдан 2006 жылға дейін екі әлем чемпионаты болды). Алайда, ФИДЕ Пономарев келісімшартқа уақтылы қол қоймағандықтан матчты тоқтатты. Ол әрқашан екі үміткер үшін келісімшартта теңдік болмағанын айтқан. Пономарев Рустам Касимджанов 2004 жылы ФИДЕ әлем чемпионатында жеңіске жеткенге дейін ФИДЕ чемпионы болды.

Чемпионаттан кейінгі мансап

Пономариевтың 20 жылдық мерейтойында, 2003 жылдың 11 қазанында, ол ойын кезінде ұялы телефонының қоңырауы себепті ойыннан бас тартқан алғашқы жоғары деңгейдегі шахматшы болды. Бұл оқиға Болгарияның Пловдив қаласында өткен Еуропалық командалық шахмат чемпионатының бірінші турында болды, онда Пономариев шведтік гроссмейстер Евгений Агрестке қарсы қара піелермен ойнады. 2004 жылы Пономариев Испанияның Кальвия қаласында өткен 2004 жылғы Шахмат Олимпиадасында украиналық командамен бірге алтын медаль жеңіп алды. 2005 жылы ол 15-ші «Ciudad de Pamplona» турнирінің жеңімпазы атанды. Сондай-ақ Украинаның Одесса қаласында өткен жылдам ойын турнирінде және Мәскеудегі «Алтын блиц» кубогында жеңіске жетті. Сол жылы ол 2005 жылғы Шахмат Әлем Кубогының финалына өтті, онда Левон Аронян жеңіске жетті. Пономариев турнирлік жағдайда Испанияның Бильбао қаласында өткен 2-ші Халықаралық шахматтық «Адам-машина» фестивалінде «Fritz» бағдарламасын жеңді. Бұл турнирлік жағдайда адам ойыншысының үздік компьютерді жеңген соңғы реті болды. 2006 жылы ол Мәскеудегі Тал мемориалында Аронянмен және Питер Лекомен бірге бірінші орынды бөлісті. 2005 жылғы Шахмат Әлем Кубогында екінші орын алғаны үшін ол 2007 жылғы Үміткерлер турниріне қатысуға ілікті. Пономариев алғашқы раундта Сергей Рублевскийге қарсы алты партиядан тұратын матчта жеңіліп, 2007 жылғы Әлем Чемпионатына қатыса алмады. 2023 жылға дейін ол Үміткерлер турниріне қатыса алмады. 2009 жылы Испанияның Сан-Себастьян қаласында өткен Donostia шахмат фестивалінде ол Хикару Накамурамен бірінші орынды бөлісті, ал кейін өткен тай-брейк ойындарында Накамура 2:0 есебімен жеңіске жетті. Пономариев сол жылы 2009 жылғы Шахмат Әлем Кубогында тай-брейк бойынша екінші орын алды, онда ол Израильдің Борис Гельфандқа қарсы финалға жетті. Төрт классикалық партия, төрт жылдам партия және екі блиц партиядан кейін тең нәтиже сақталғаннан соң, Гельфанд екі блиц партиясынан тұратын соңғы матчта жеңіске жетті. 2010 жылдың шілдесінде Пономариев Дортмундтағы беделді Dortmund Sparkassen Chess Meeting турнирін жеңіп алды, Вьетнамдық Ле Куанг Лиемнен бір ұпайға көбірек жинады. Сол жылдың қыркүйек айында Украина Василь Иванчук, Руслан Пономариев, Павел Ельянов, Захар Ефименко және Александр Моисеенко қатысуымен 2010 жылғы Шахмат Олимпиадасында алтын медальді тағы да жеңіп алды. 2011 жылдың ақпан айында 2010 жылдың қарашасында Мәскеуде өткен Әлемдік блиц чемпионатында соңғы орын алғаннан кейін, Пономариев сол қалада өткен «Аэрофлот блиц» турнирінде үлкен жетістіктерге қол жеткізіп, екінші орынға ие болды, Шахрияр Мамедьяровтан жарты ұпай ғана артта қалды. 2011 жылдың маусым айында ол 80-ші Украина Шахмат Чемпионатын жеңіп алды, бұл елдегі ең күшті чемпионат болды, онда ол 11 партияда 8½ ұпай жинап, 2853 рейтинг көрсеткішіне ие болды.

Жеке өмір

Пономарев испан тілінен аудармашы Иннеске үйленген. Олар 2008 жылдан бері таныс. Бильбао қаласында ұлы Ярославпен бірге тұрады.