Кіріспе
Текакс (майя тілінен: Kʼáax), ресми түрде Текакс де Альваро Обрегон – Мексиканың Юкатан штатындағы муниципалитеттің астанасы. Оның орташа биіктігі теңіз деңгейінен 37 метр және штаттың астанасы Мерида қаласынан 115 км, Акиль қаласынан 10 км, Оксуцаб қаласынан 18 км, ал Тикуль қаласынан 34 км қашықтықта орналасқан.
Tekax (from Mayan: Kʼáax), officially Tekax de Álvaro Obregón is a capital city of the municipality of the same name, located in the Mexican state of Yucatán. It has an average height of 37 m above sea level. n. m. and is located at a distance of 115 km from the state capital, the city of Mérida, 10 km from Akil, 18 km from Oxkutzcab and 34 km from Ticul.
Тарих
Қаланың негізі қаланғаны туралы нақты деректер жоқ, бірақ испандықтарға дейінгі дәуірде аймақ Тутуль-Сю билігінде болғандығы белгілі, бірақ 16 ғасырда испан Альфонсо Лопес оны жаулап алғанға дейін. Қазіргі Текакс муниципалитетіне сәйкес келетін аймақ Колумбтан бұрынғы кезеңде, Пуук аймағында майя мәдениетінің дамуы басталған кезде қоныстанған деп есептеледі. Бұған Чакмултун, Канахалтун, Чунмул, Xкичмук, Чаччхоб және Чунконаб археологиялық ескерткіштері куә, олар Пуук стилінің үлгісі болып табылады, бірақ кейбіреулерінде Кампечедегі Ченес мәдениетінің ықпалы байқалады. Майяпан одағын таратып жіберген көтерілісшілер шиулер оңтүстік таулардан түсіп, Мани қаласын құрғаннан кейін, оған бағынышты басқа да қалаларды салған, соның ішінде аталған таулардың етегінде салынған Какс қаласын. Бұл топтың барлығы Манидегі бас штабымен Тутуль-Сю билігін құрады. Хумаилдің Чилам Балам кітабы (Антонио Медиц Болио нұсқасы), "Тектіліктер кітабына" сәйкес бөлімінде былай делінген: "және олар Пенькуютке барды, және олар Паксуенелге барды, және олар Xaya-ға келді, және олар Тистис деп аталатын жерге келді, және олар Чикамға келді, және олар Тиксмехуакқа келді, қалалардың аттары толыққан кезде және т.б.". Бұл Текакс қаласы туралы айтпайды, алайда аталған қалалардың бірнешеуі қазіргі Текакс муниципалитетімен анық сәйкес келеді. Юкатан жерінде 1547 және 1548 жылдары үндістердің жерлерін қайта бөлу жүзеге асты. Какс қаласы 1549 жылдың 9 ақпанында Дон Франсиско Бракамонте мен Вальдивиесо пайдасына бағаланды. 1823 жылы Текакс Вилла атағын алды, ал 1841 жылы қала атағын иеленді. Бірақ 1922 жылы қала мәртебесі төмендетілді. 1928 жылы Текаксқа декрет бойынша Сиудад Обрегон деген ат берілді, бірақ екі жылдан кейін оның аты Текакс де Альваро Обрегон болып өзгертілді.
Тарихи ескерткіштер
Архитектуралық: Сан-Хуан Баутистаның 17 ғасырдағы бұрынғы монастыры және приходы; Сан-Диегоның 17 ғасырдағы шіркеуі; Сан-Франциско капелласы және Мәңгілік Әке капелласы. Археологиялық: Шамультун, Чунканап, Ициц, Нокакаб, Санта-Мария, Цулай, Ксая, Кинил, Тихуалахтун, Чаччхоб, Сан-Диего, Тикум және Котбе.