Натюрморт суреттерінің тарихы мен ерекшеліктері

Кіріспе

Сурет салу түрі

Натюрморт – көбінесе жансыз заттарды бейнелейтін өнер туындысы, әдетте табиғи (тағам, гүлдер, өлген жануарлар, өсімдіктер, тау жыныстары, қабықшалар және т.б.) немесе адам жасаған (су ішетін стақандар, кітаптар, вазалар, зергерлік бұйымдар, монеталар, түтікшелер және т.б.) заттарды көрсетеді. Орта ғасырлар мен ежелгі грек-рим өнерінде пайда болған натюрморт 16-ғасырдың соңында Батыс сурет салуында жеке жанр және кәсіби мамандық ретінде қалыптасып, содан бері маңыздылығын жоғалтпады. Натюрморт өнерінің бір артықшылығы – суретшіге сурет композициясындағы элементтерді еркін орналастырып, тәжірибе жасауға мүмкіндік беруі. Натюрморт жанры 16-17 ғасырлардағы Нидерланд суреттерінен бастау алды, ал ағылшын тіліндегі «still life» термині голланд тіліндегі «stilleven» сөзінен алынған. Ерте натюрморттар, әсіресе 1700 жылға дейін, көбінесе бейнеленген заттармен байланысты діни және аллегориялық символизмді қамтыды. Кейінгі натюрморттар әртүрлі материалдар мен технологиялармен жасалады, мысалы, табылған заттар, фотосурет, компьютерлік графика, бейне және дыбыс қолданылады. Бұл термин өлген жануарларды, әсіресе аңдарды суреттеуді де қамтиды. Тірі жануарлар жануарлар өнеріне жатады, бірақ практикалық тұрғыда олар көбінесе өлген үлгілерден суреттелген. Өсімдіктер мен жануарларды сюжет ретінде пайдалануының арқасында натюрморт категориясы зоологиялық және әсіресе ботаникалық суреттермен де байланысты. Алайда, бейнелеу немесе көркем өнерде жұмыстың мақсаты тек тақырыпты дұрыс бейнелеу ғана емес. Натюрморт жанрлары иерархиясының ең төменгі сатысында болғанымен, сатып алушылар арасында өте танымал болды. Жеке натюрморт тақырыбынан басқа, натюрморт сурет салу басқа да сурет түрлерін қамтиды, онда маңызды натюрморт элементтері болады, көбінесе символикалық, және «өмірдің бір шұғыласын» көрсету үшін көптеген натюрморт элементтерін пайдаланатын суреттер. Trompe l'œil сурет салуы, көрерменді көріністің нағыз екеніне сендіруге тырысатын, натюрморттың ерекше түрі болып табылады, көбінесе жансыз және салыстырмалы түрде жазық заттарды көрсетеді.

A still life (: still lifes) is a work of art depicting mostly inanimate subject matter, typically commonplace objects which are either natural (food, flowers, dead animals, plants, rocks, shells, etc.) or human made (drinking glasses, books, vases, jewelry, coins, pipes, etc.). With origins in the Middle Ages and Ancient Greco Roman art, still life painting emerged as a distinct genre and professional specialization in Western painting by the late 16th century, and has remained significant since then. One advantage of the still life artform is that it allows an artist much freedom to experiment with the arrangement of elements within a composition of a painting. Still life, as a particular genre, began with Netherlandish painting of the 16th and 17th centuries, and the English term still life derives from the Dutch word stilleven. Early still life paintings, particularly before 1700, often contained religious and allegorical symbolism relating to the objects depicted. Later still life works are produced with a variety of media and technology, such as found objects, photography, computer graphics, as well as video and sound. The term includes the painting of dead animals, especially game. Live ones are considered animal art, although in practice they were often painted from dead models. Because of the use of plants and animals as a subject, the still life category also shares commonalities with zoological and especially botanical illustration. However, with visual or fine art, the work is not intended merely to illustrate the subject correctly. Still life occupied the lowest rung of the hierarchy of genres, but has been extremely popular with buyers. As well as the independent still life subject, still life painting encompasses other types of painting with prominent still life elements, usually symbolic, and "images that rely on a multitude of still life elements ostensibly to reproduce a 'slice of life. The trompe l'œil painting, which intends to deceive the viewer into thinking the scene is real, is a specialized type of still life, usually showing inanimate and relatively flat objects.

Алдын ала және дамуы

Көне Египет қабірлерінің ішкі кеңістігін көбінесе натюрморттар безендіреді. Олардың сенуінше, онда бейнеленген тағамдар мен басқа да заттар өмірден кейін нақты болып, қайтыс болған адамның пайдалануына қол жетімді болады. Көне гректердің вазадағы суреттері де күнделікті қолданыстағы заттар мен жануарларды шеберлікпен бейнелеуді көрсетеді. Плиний Егдерей Пейраикосты "кәдімгі" тақырыптарды суреттеген суретші ретінде айтады, мысалы, мозаика нұсқаларында және Помпейдегі провинциялық қабырға суреттерінде сақталған: "шаштараздық дүкендер, аяқкиімшілердің дүкендері, есектер, тағамдар және осы сияқты тақырыптар". Осыған ұқсас натюрморттар, әдеттегідей сәндік мақсатта жасалған, бірақ реалистік перспективасы бар, Рим қабырға суреттерінде және Помпей, Геркуланум және Вилла Боскореалде қазылған еден мозаикаларында да табылды, соның ішінде кейіннен таныс болған жемісті шыны ыдыстың мотиві де бар. Бай римдіктердің үйлерінде табылған "эмблема" деп аталатын сәнді мозаикалар жоғары топтың қандай тағамдарды ұнатқанын көрсетті, сонымен қатар қонақжайлық белгісі және маусымдар мен өмірді тойлау ретінде қызмет етті. 16-шы ғасырда тағам мен гүлдер қайтадан маусымдар мен бес сезімнің символы ретінде пайда болды. Рим дәуірінен бастап, адам бас сүйегін суреттерде өлім мен жер бетіндегі қалдықтардың символы ретінде қолдану дәстүрі қалыптасты, көбінесе "Omnia mors aequat" (Өлім бәрін теңестіреді) деген сөздермен бірге. Бұл ванитас суреттері соңғы 400 жылдың өнер тарихында қайта қарастырылды, 1600 жылдары голланд суретшілерімен басталды. Натюрморттардың реализмін кеңінен бағалау ежелгі грек аңызындағы Зексис пен Парразиусқа байланысты, олар бір кезде ең өмірге ұқсас заттарды жасау үшін бәсекелескен, бұл тарихтағы ең ерте trompe l'œil суреттерінің сипаттамасы. Плиний Егдерейдің ежелгі Рим дәуіріндегі жазбаларына сәйкес, грек суретшілері ғасырлар бұрын-ақ портрет, жанрлық сурет және натюрморт өнерінде жетістікке жеткен. Ол Перайикосты ерекше атап көрсетті: "Оның шеберлігі өте сирек кездесетін суретшілерге ғана жетеді. Ол шаштараздық дүкендер мен аяқкиімшілердің дүкендерін, есектерді, көкөністерді және осы сияқты нәрселерді суреттеді, сондықтан оны 'кәдімгі тақырыптардың суретшісі' деп атады; бірақ бұл туындылар өте әдемі, және олар көптеген басқа суретшілердің ең ұлы туындыларынан да қымбатқа сатылды".

Still life paintings often adorn the interior of ancient Egyptian tombs. It was believed that food objects and other items depicted there would, in the afterlife, become real and available for use by the deceased. Ancient Greek vase paintings also demonstrate great skill in depicting everyday objects and animals. Peiraikos is mentioned by Pliny the Elder as a panel painter of "low" subjects, such as survive in mosaic versions and provincial wall paintings at Pompeii: "barbers' shops, cobblers' stalls, asses, eatables and similar subjects". Similar still life, more simply decorative in intent, but with realistic perspective, have also been found in the Roman wall paintings and floor mosaics unearthed at Pompeii, Herculaneum and the Villa Boscoreale, including the later familiar motif of a glass bowl of fruit. Decorative mosaics termed "emblema", found in the homes of rich Romans, demonstrated the range of food enjoyed by the upper classes, and also functioned as signs of hospitality and as celebrations of the seasons and of life. By the 16th century, food and flowers would again appear as symbols of the seasons and of the five senses. Also starting in Roman times is the tradition of the use of the skull in paintings as a symbol of mortality and earthly remains, often with the accompanying phrase Omnia mors aequat (Death makes all equal). These vanitas images have been re interpreted through the last 400 years of art history, starting with Dutch painters around 1600. The popular appreciation of the realism of still life painting is related in the ancient Greek legend of Zeuxis and Parrhasius, who are said to have once competed to create the most lifelike objects, history's earliest descriptions of trompe l'œil painting. As Pliny the Elder recorded in ancient Roman times, Greek artists centuries earlier were already advanced in the arts of portrait painting, genre painting and still life. He singled out Peiraikos, "whose artistry is surpassed by only a very few He painted barbershops and shoemakers' stalls, donkeys, vegetables, and such, and for that reason came to be called the 'painter of vulgar subjects'; yet these works are altogether delightful, and they were sold at higher prices than the greatest [paintings] of many other artists."

Орта ғасырлар мен ерте қайта өрлеу дәуірі

1300 жылға қарай, Джотто мен оның шәкірттерінен бастап, натюрморт жанры діни қабырға суреттеріндегі ойдан шығарылған нишалар түрінде қайта жаңғырды, онда күнделікті заттар бейнеленді. Орта ғасырлар мен Ренессанс дәуірінде Батыс өнеріндегі натюрморт негізінен христиан діни тақырыптарына қосымша болып қалып келді және діни және аллегориялық мағынаны білдірді. Бұл әсіресе Солтүстік Еуропа суретшілерінің шығармаларында айқын болды, олардың егжей-тегжейлі оптикалық реализм мен символизмге деген құштарлығы оларды суреттерінің жалпы мәніне ерекше назар аударуға итермеледі. Ян ван Эйк сияқты суретшілер натюрморт элементтерін көбінесе иконографиялық бағдарламаның бір бөлігі ретінде пайдаланды. Орта ғасырдың соңында, гүлдер, сондай-ақ жануарлар және кейде жансыз заттар сияқты натюрморт элементтері, жарық қолжазбалардың шекараларында реализммен суреттелді, бұл үлкен суреттерді салушы суретшілер қолданған модельдер мен техникалық жетістіктерді дамытты. Миниатюралар жасаған суретшілер мен панельдерге сурет салған суретшілер арасында, әсіресе ерте Голланд суреттерінде айтарлықтай байланыс болды. 1440 жыл шамасында Утрехтта жасалған Клевеннің Екатерина сағаттары осы үрдістің көрнекті мысалы болып табылады, оның шекараларында мәтін немесе негізгі суретті толықтыру үшін таңдалған монеталар мен балық ауларын қоса алғанда, ерекше заттар бейнеленген. Фламанд шеберханалары ғасырдың соңында шекара элементтерінің натурализмін одан әрі жетілдірді. Готикалық милефлер гобелендері өсімдіктер мен жануарларды дәл бейнелеуге деген жалпы қызығушылықтың тағы бір мысалы болып табылады. «Ханшайым мен бірмүйіз» жинағы ең танымал мысал, ол 1500 жыл шамасында Парижде жасалған, содан кейін Фландрияда тоқылған. Ян ван Эйк және басқа да Солтүстік Еуропа суретшілерінің майлы бояу техникасын дамытуы, майлы бояулардың баяу кебуі, араласуы және қабаттасу қасиеттеріне байланысты күнделікті заттарды осы гиперреалистік стильде салуға мүмкіндік берді. Діни мағынадан алғашқы болып ажырағандардың бірі Леонардо да Винчи болды, ол табиғатты тынымсыз зерттеуінің бір бөлігі ретінде жемістердің акварель суреттерін жасады (1495 жыл шамасында), сондай-ақ Альбрехт Дюрер флора мен фаунаның дәл түсті суреттерін жасады. Петрус Христистің алтын сатушыға келген күйеу жігіт пен қалыңдық портреті – діни және тұрмыстық мазмұнды бейнелейтін өтпелі натюрморттың типикалық мысалы. Фигуралар көбінесе аллегориялық болғанымен, жұптың бейнесі және көрсетілген заттар (монеталар, ыдыстар және т.б.) өте дәл суреттелген, бірақ алтын сатушы шын мәнінде Әулие Элигиус бейнесін көрсетеді, ал заттардың барлығы символикалық. Тағы бір ұқсас сурет салу түрі – фигуралармен үйлесімдегі жақсы дастарқандалған тағамдарды бейнелейтін отбасылық портрет, ол адамдардың құлшынысын және Құдайдың кеңшілігіне деген алғысын көрсетеді. Осы кезеңде, жеке діни суреттердің жақтауларында кейіпкерлерден бөлек (бірақ аллегориялық мағынасы жоқ) қарапайым натюрморт суреттері салына бастады. Жакопо де Барбари өзінің «Көккек пен қолғаптармен натюрморт» (1504) картинасымен бір қадам алға жылжиды, бұл ең ерте қол қойылған және даталанған trompe l'œil натюрморт картиналарының бірі, онда діни мазмұн өте аз.

By 1300, starting with Giotto and his pupils, still life painting was revived in the form of fictional niches on religious wall paintings which depicted everyday objects. Through the Middle Ages and the Renaissance, still life in Western art remained primarily an adjunct to Christian religious subjects, and convened religious and allegorical meaning. This was particularly true in the work of Northern European artists, whose fascination with highly detailed optical realism and symbolism led them to lavish great attention on their paintings' overall message. Painters like Jan van Eyck often used still life elements as part of an iconographic program. In the late Middle Ages, still life elements, mostly flowers but also animals and sometimes inanimate objects, were painted with increasing realism in the borders of illuminated manuscripts, developing models and technical advances that were used by painters of larger images. There was considerable overlap between the artists making miniatures for manuscripts and those painting panels, especially in Early Netherlandish painting. The Hours of Catherine of Cleves, probably made in Utrecht around 1440, is one of the outstanding examples of this trend, with borders featuring an extraordinary range of objects, including coins and fishing nets, chosen to complement the text or main image at that particular point. Flemish workshops later in the century took the naturalism of border elements even further. Gothic millefleur tapestries are another example of the general increasing interest in accurate depictions of plants and animals. The set of The Lady and the Unicorn is the best known example, designed in Paris around 1500 and then woven in Flanders. The development of oil painting technique by Jan van Eyck and other Northern European artists made it possible to paint everyday objects in this hyper realistic fashion, owing to the slow drying, mixing, and layering qualities of oil colours. Among the first to break free of religious meaning were Leonardo da Vinci, who created watercolour studies of fruit (around 1495) as part of his restless examination of nature, and Albrecht Dürer who also made precise coloured drawings of flora and fauna. Petrus Christus' portrait of a bride and groom visiting a goldsmith is a typical example of a transitional still life depicting both religious and secular content. Though mostly allegorical in message, the figures of the couple are realistic and the objects shown (coins, vessels, etc.) are accurately painted but the goldsmith is actually a depiction of St. Eligius and the objects heavily symbolic. Another similar type of painting is the family portrait combining figures with a well set table of food, which symbolizes both the piety of the human subjects and their thanks for God's abundance. Around this time, simple still life depictions divorced of figures (but not allegorical meaning) were beginning to be painted on the outside of shutters of private devotional paintings. Jacopo de' Barbari went a step further with his Still Life with Partridge and Gauntlets (1504), among the earliest signed and dated trompe l'œil still life paintings, which contains minimal religious content.

XVI ғасыр

1600 жылдан кейінгі көптеген натюрморттар салыстырмалы түрде кішкентай болғанмен, жанрдың дамуындағы маңызды кезең – Антверпенге негізделген «монументалды натюрморттар» дәстүрі болды. Бұл үлкен суреттер, көптеген натюрморт элементтерімен, кейде фигуралар мен жануарлармен бейнеленген. Бұл даму Питер Аэрценнің еңбегімен байланысты, оның 1551 жылғы «Қайыр-садақа берген қасиетті отбасысы бар ет дүкені» (қазіргі Уппсалада сақталады) суреті әлі де таң қалдырады. Тағы бір мысал – Аэрценнің жүрегі туысы Йоахим Бёккелердің 1568 жылғы «Қасапханасы», онда шикі еттердің шыншылдығы алдыңғы жоспарды басып озады, ал фондық көрініс маскүнемдік пен тәлкекке салудың қауіптерін көрсетеді. Питер Аэрцен мен оның жүрегі туысы Йоахим Бёккелер жасаған үлкен асхана немесе базар сахналары әдетте көптеген тағамдарды, ас үй құралдарын және фламандтық ас үй қызметшілерін бейнелейді. Көбінесе алыстан шағын діни көрініс байқалады немесе тақырыпты жоғарылату үшін Төрт маусым сияқты тақырып қосылады. Бұл үлкен масштабтағы натюрморттар Фламанд суретінде Солтүстік пен Оңтүстік бөлінгеннен кейін де дамыды, бірақ Голландия суретінде сирек кездеседі. Дегенмен, осы дәстүрдегі басқа жұмыстар жанрлық суретшіліктің «қуанышты компания» типін болжайды. Бұл типтегі суреттерде діни мазмұнның көлемі мен орналасуы біртіндеп азайды, бірақ моральдық сабақтар субконтекст ретінде сақталды. Итальяндықтардың осы стильдегі салыстырмалы түрде аз жұмыстарының бірі – Аннибале Карраччидің 1583 жылғы «Қасапханасы» сол кезеңдегі басқа «ас үй және базар» натюрморттары сияқты моральдық мәселелерден бас тарта бастады. Винченцо Кампи 1570 жылдары Антверпен стилін Италияға әкелген болуы мүмкін. Дәстүр келесі ғасырға дейін жалғасты, Рубенстің бірнеше туындыларында, көбінесе натюрморттар мен жануарлар элементтерін Франс Снайдерс және оның шәкірті Ян Фит сияқты мамандарға тапсырды. 16 ғасырдың екінші жартысында автономды натюрморттар қалыптасты. XVI ғасырда табиғат әлеміне қызығушылықтың артуы және Жаңа әлем мен Азияның ашылуларын тіркеген бай ботаникалық энциклопедиялардың құрылуы болды. Бұл ғылыми суреттеудің және үлгілерді жіктеудің басталуына да себеп болды. Табиғи нысандар кез келген діни немесе мифологиялық байланыстардан бөлек, жеке зерттеу нысандары ретінде бағалана бастады. Осы кезде дәрілік өсімдіктердің алғашқы ғылымы да пайда болды, бұл жаңа білімнің практикалық кеңейтілуі болды. Сонымен қатар, бай меценаттар жануарлар мен минералдардың үлгілерін жинауды қолдады, осылайша қызықтылықтардың кең шкафтарын жасады. Бұл үлгілер реализм мен жаңалықты іздеген суретшілерге үлгі болды. Қабықшалар, жәндіктер, экзотикалық жемістер мен гүлдер жиналып, саудаға шығарыла бастады, ал тюльпан сияқты жаңа өсімдіктер (Түркиядан Еуропаға әкелінген) натюрморт суреттерінде мақталып тұрды. Бағбандық кеңінен таралып, Еуропа бойынша қызығушылықты тудырды, ал суретшілер мыңдаған натюрморт суреттерін жасауға мүмкіндік алды. Кейбір аймақтар мен сарайларда ерекше қызығушылықтар болды. Мысалы, цитрус жемістерін бейнелеу Флоренциядағы (Италия) Медичи сарайының ерекше құштарлығы болды. Табиғи үлгілердің кеңінен таралуы және бүкіл Еуропа бойынша табиғи иллюстрацияға деген қызығушылықтың артуы 1600 жыл шамасында қазіргі заманғы натюрморт суреттерінің бірдей уақытта жасалуына әкелді. Ғасырдың басында испан суретшісі Хуан Санчес Котан, 1603 жылы қырық жасында монастырға кірмес бұрын, көкөністердің тыныш суреттерімен испандық натюрморттың ізашары болды, содан кейін ол діни тақырыптарды суретке түсірді.

Though most still lifes after 1600 were relatively small paintings, a crucial stage in the development of the genre was the tradition, mostly centred on Antwerp, of the "monumental still life", which were large paintings that included great spreads of still life material with figures and often animals. This was a development by Pieter Aertsen, whose A Meat Stall with the Holy Family Giving Alms (1551, now Uppsala) introduced the type with a painting that still startles. Another example is "The Butcher Shop" by Aertsen's nephew Joachim Beuckelaer (1568), with its realistic depiction of raw meats dominating the foreground, while a background scene conveys the dangers of drunkenness and lechery. The type of very large kitchen or market scene developed by Pieter Aertsen and his nephew Joachim Beuckelaer typically depicts an abundance of food with a kitchenware still life and burly Flemish kitchen maids. A small religious scene can often be made out in the distance, or a theme such as the Four Seasons is added to elevate the subject. This sort of large scale still life continued to develop in Flemish painting after the separation of the North and South, but is rare in Dutch painting, although other works in this tradition anticipate the "merry company" type of genre painting. Gradually, religious content diminished in size and placement in this type of painting, though moral lessons continued as sub contexts. One of the relatively few Italian works in the style, Annibale Carracci's treatment of the same subject in 1583, Butcher's Shop, begins to remove the moral messages, as did other "kitchen and market" still life paintings of this period. Vincenzo Campi probably introduced the Antwerp style to Italy in the 1570s. The tradition continued into the next century, with several works by Rubens, who mostly sub contracted the still life and animal elements to specialist masters such as Frans Snyders and his pupil Jan Fyt. By the second half of the 16th century, the autonomous still life evolved. The 16th century witnessed an explosion of interest in the natural world and the creation of lavish botanical encyclopædias recording the discoveries of the New World and Asia. It also prompted the beginning of scientific illustration and the classification of specimens. Natural objects began to be appreciated as individual objects of study apart from any religious or mythological associations. The early science of herbal remedies began at this time as well, which was a practical extension of this new knowledge. In addition, wealthy patrons began to underwrite the collection of animal and mineral specimens, creating extensive cabinets of curiosities. These specimens served as models for painters who sought realism and novelty. Shells, insects, exotic fruits and flowers began to be collected and traded, and new plants such as the tulip (imported to Europe from Turkey), were celebrated in still life paintings. The horticultural explosion was of widespread interest in Europe and artist capitalized on that to produce thousands of still life paintings. Some regions and courts had particular interests. The depiction of citrus, for example, was a particular passion of the Medici court in Florence, Italy. This great diffusion of natural specimens and the burgeoning interest in natural illustration throughout Europe, resulted in the nearly simultaneous creation of modern still life paintings around 1600. At the turn of the century the Spanish painter Juan Sánchez Cotán pioneered the Spanish still life with austerely tranquil paintings of vegetables, before entering a monastery in his forties in 1603, after which he painted religious subjects.

XVII ғасыр

XVII ғасырдың басындағы көрнекті академиктер, мысалы Андреа Сакки, жанрлық сурет пен натюрморттың суреттің ұлы саналуы үшін қажетті "салмақтылыққа" ие емес деп санайтын. Француз классицизмінің тарихшысы, сәулетшісі және теоретик Андре Фелибиеннің 1667 жылғы ықпалды тұжырымы 18-шы ғасырдағы жанрлар иерархиясы теориясының классикалық мәлімдемесіне айналды: Celui qui fait parfaitement des paysages est au dessus d'un autre qui ne fait que des fruits, des fleurs ou des coquilles. Кемелді пейзаждарды жасайтын суретші, тек жеміс-жидек, гүл немесе теңіз өнімдерін бейнелейтін суретшіден жоғары тұрады. Тірі жануарларды суретке түсіруші, өлі және қозғалмайтын заттарды ғана бейнелейтіндерден құрметтірек; ал адам – Жер бетіндегі Құдайдың ең кемелді туындысы болғандықтан, адам бейнесін суретке түсіру арқылы Құдайға еліктеуші, басқалардан әлдеқайда жоғары тұрады.

Голландиялық және фламандтық сурет

Натюрморттар 16 ғасырдың соңғы тоқсанында Төменгі елдерде жекелеген жанр ретінде қалыптасты. Ағылшын тіліндегі "still life" термині голланд тіліндегі "stilleven" сөзінен алынған, ал роман тілдерінде (грек, поляк, орыс және түрік тілдерінде де) "өлген табиғат" мағынасын беретін сөздер қолданылады. 15 ғасырдың басындағы Нидерланд суретшілері панельдік суреттеу және әсемдемелі қолжазбаларда жоғары дәрежеде реалистік техникаларды дамытты, онда жиектерде гүлдер, жәндіктер және, мысалы, Екатерина Клевскаяның сағаттарындағы сияқты, түрлі-түрлі заттар бейнеленген. Әсемдемелі қолжазба баспа кітаптармен ысталғанда, бұл дағдылар кейін ғылыми ботаникалық иллюстрацияда қолданылды; Төменгі елдер ботаника және оның өнерде бейнеленуі саласында Еуропаға жетекшілік етті. Фламанд суретшісі Йорис Хофнагель (1542–1601) император Рудольф II үшін акварель және гуашь техникасында гүлдер мен басқа натюрморттарды салған, ал кітаптар үшін көптеген гравюралар жасалды (көбінесе қолмен боялған), мысалы, Ханс Коллерттің 1600 жылы Плантен басып шығарған "Florilegium" атты еңбегі. 1600 жыл шамасында майлы бояумен салынған гүлдер суреті кең таралды; Карел ван Мандер өзі де бірнеше жұмыс жасады және Корнелис ван Харлем сияқты басқа солтүстік манерші суретшілердің де осылай істегенін жазды. Олардың гүл суреттері сақталмаған, бірақ Оңтүстік Нидерландыда белсенді жұмыс істеген жетекші мамандар Ян Брюгель және Амброзиус Босхарттың көптеген туындылары бүгінге дейін жеткен. Солтүстік суретшілерінің діни иконографияны жасау мүмкіндігі шектеулі болды (діни тақырыптарды бейнелеу голланд реформаланған протестант шіркеуінде тыйым салынған), бірақ егжей-тегжейлі реализм мен жасырын символдардан тұратын солтүстік дәстүлі Нидерландтағы шіркеу мен мемлекеттің орнына келе жатқан өсіп келе жатқан орта тапқа ұнады. Бұған голландтардың бау-бақша шаруашылығына, әсіресе лала гүлдеріне деген құштарлығы да қосылды. Гүлдерге қатысты осы екі көзқарас – эстетикалық нысандар ретінде және діни символдар ретінде – бірігіп, осы типтегі натюрморттарға күшті нарық құрды. Натюрморттар, голланд өнерінің көп бөлігі сияқты, көбінесе ашық базарларда немесе дилерлер арқылы, немесе суретшілердің шеберханаларында сатылатын, сирек тапсырысқа түсетін; сондықтан суретшілер әдетте тақырыпты және композицияны өздері таңдайтын. Осы типтегі натюрморт суреті соншалықты танымал болды, голланд гүл суретінің техникасының көп бөлігі 1740 жылы Герард де Лаирессенің "Groot Schilderboeck" атты трактатында жүйеленді, онда түс, композиция, щеткамен жұмыс, үлгілерді дайындау, перспектива және т.б. туралы кең ауқымды кеңестер берілген. Гүлдердің символикасы ерте христиан дәуірінен бері дамып келді. Ең көп таралған гүлдер мен олардың символдық мағыналары: раушан (Қыз Мариям, өткіншілік, Венера, махаббат); лилия (Қыз Мариям, тазалық, әйелдің кеудесі, сананың немесе әділдіктің тазалығы); лала (көзге түсу, асыл сұлтандық); күнбағыс (адалдық, құдайлық махаббат, құлшыныс); жалбыз (сұлулық, тыныш, қарапайымдық); колумбина (меланхолия); мак (қуат, ұйқы, өлім). Жәндіктердің ішінде көбелек – өзгеру мен қайта тірілуді, ал шырылдақ – өткіншілікті, ал құмырсқа – еңбекқорлықты және егін жинауға ұқыптылықты білдіреді. Фламанд және голланд суретшілері де ежелгі гректердің тромп-л-ойль дәстүрін жаңғыртты, әсіресе табиғатты немесе мимезисті еліктеуді, оны "bedriegertje" ("кішкентай алдау") деп атады. Католиктік Оңтүстік Нидерландында гүлдесте суреттері жанры дамыды. 1607–1608 жылдары Антверпен суретшілері Ян Брюгель Ұлы және Хендрик ван Бален осы суреттерді жасауды бастады, олар әдетте діни суреттермен қоршалған гүлдерден тұрады. Суреттер екі маманның бірлескен еңбегі болды: натюрморт және фигура суретшісі. Дэниел Сегерс осы жанрды одан әрі дамытты. Бастапқыда діни мақсатта қолданылған гүлдесте суреттері өте танымал болды және үйлерді безендіру үшін кеңінен қолданылды. Натюрморттардың ерекше түрі – "pronkstilleven" ("әсем натюрморт") болды. Бұл сәнді натюрморттық сурет салу стилі 1640 жылдары Антверпенде Франс Снайдерс және Адриан ван Утрехт сияқты фламанд суретшілері дамытты. Олар түрлі-түрлі заттар, жемістер, гүлдер мен аңдарды, көбінесе тірі адамдар мен жануарларды бейнелеп, молшылықты баса көрсеткен натюрморттарды салған. Бұл стильді Нидерланд Республикасының суретшілері де қабылдады. Бұл кезеңде әсіресе сәнді суреттер танымал болды, онда жеміс-жидек пен гүлдер, кітаптар, мүсіндер, вазалар, монеталар, зергерлік бұйымдар, суреттер, музыкалық және ғылыми аспаптар, әскери белгілер, жақсы күміс және кристалл өмірдің уақытша екендігін еске салатын символдық ескертулермен бірге бейнеленген. Сонымен қатар, бас сүйек, құм сағаты немесе қалта сағаты, жанып жатқан шам немесе беттері айналған кітап сезім қуаныштарының өткіншілігі туралы моральдық ойларға шақыратын. Көптеген жемістер мен гүлдердің де күйреуі немесе солғандығы көрсетілген, осы мәнді күшейту үшін. Басқа бір натюрморт түрі, "ontbijtjes" немесе "таңғы ас суреттері" деп белгілі, жоғары сыныптың тамашалайтын деликатестерін нақты бейнелеумен қатар, шектен тыс жеуге қарсы діни ескерту болып табылады. 1650 жыл шамасында Самюэль ван Хоогстратен алғашқы қабырғалық суреттердің бірін салды, ол заттардың қабырға тақтасына байланған, қадалған немесе басқа тәсілмен бекітілген тромп-л-ойль натюрморттарын бейнелейді, бұл 19 ғасырда Америка Құрама Штаттарында өте танымал болған натюрморт түрі. Тағы бір нұсқасы – белгілі бір мамандықпен байланысты заттарды бейнелейтін тромп-л-ойль натюрморттары, мысалы, Корнелис Норбертус Гисбрехттің "Суретшінің палитрасымен жеміс суреті" картинасында суретшінің кәсібінің барлық құралдары көрсетілген. 17 ғасырдың бірінші жартысында "бес сезім", "төрт континент" немесе "төрт маусым" сияқты аллегориялық формада түрлі-түрлі үлгілерді салу да танымал болды, онда тиісті табиғи және қолдан жасалған заттармен қоршалған құдай немесе аллегориялық бейне бейнеленген. Сәнді суреттердің және осы басқа натюрморт түрлерінің танымал болуы Голландиядан Фландрияға және Германияға, сондай-ақ Испания мен Францияға тарады. Нидерландта натюрморттардың өндірісі зор болды және олар, әсіресе Солтүстік Еуропаға кеңінен экспортталды; Ұлыбритания өзі өндірген натюрморттардың саны өте аз болды. Неміс натюрморттары голланд үлгілерін тығыз ұстанды; Георг Флегель фигурасыз таза натюрморттардың пионері болды және шкафтарда, шкафтарда және витриналарда егжей-тегжейлі заттарды орналастыру және бірнеше көзқарастарды бір уақытта көрсету композициялық жаңалықты жасады.

Still life developed as a separate category in the Low Countries in the last quarter of the 16th century. The English term still life derives from the Dutch word stilleven while Romance languages (as well as Greek, Polish, Russian and Turkish) tend to use terms meaning dead nature. 15th century Early Netherlandish painting had developed highly illusionistic techniques in both panel painting and illuminated manuscripts, where the borders often featured elaborate displays of flowers, insects and, in a work like the Hours of Catherine of Cleves, a great variety of objects. When the illuminated manuscript was displaced by the printed book, the same skills were later deployed in scientific botanical illustration; the Low Countries led Europe in both botany and its depiction in art. The Flemish artist Joris Hoefnagel (1542–1601) made watercolour and gouache paintings of flowers and other still life subjects for the Emperor Rudolf II, and there were many engraved illustrations for books (often then hand coloured), such as Hans Collaert's Florilegium, published by Plantin in 1600. Around 1600 flower paintings in oils became something of a craze; Karel van Mander painted some works himself, and records that other Northern Mannerist artists such as Cornelis van Haarlem also did so. No surviving flower pieces by them are known, but many survive by the leading specialists, Jan Brueghel the Elder and Ambrosius Bosschaert, both active in the Southern Netherlands. While artists in the North found limited opportunity to produce the religious iconography which had long been their staple—images of religious subjects were forbidden in the Dutch Reformed Protestant Church—the continuing Northern tradition of detailed realism and hidden symbols appealed to the growing Dutch middle classes, who were replacing Church and State as the principal patrons of art in the Netherlands. Added to this was the Dutch mania for horticulture, particularly the tulip. These two views of flowers—as aesthetic objects and as religious symbols— merged to create a very strong market for this type of still life. Still life, like most Dutch art work, was generally sold in open markets or by dealers, or by artists at their studios, and rarely commissioned; therefore, artists usually chose the subject matter and arrangement. So popular was this type of still life painting, that much of the technique of Dutch flower painting was codified in the 1740 treatise Groot Schilderboeck by Gerard de Lairesse, which gave wide ranging advice on colour, arranging, brushwork, preparation of specimens, harmony, composition, perspective, etc. The symbolism of flowers had evolved since early Christian days. The most common flowers and their symbolic meanings include: rose (Virgin Mary, transience, Venus, love); lily (Virgin Mary, virginity, female breast, purity of mind or justice); tulip (showiness, nobility); sunflower (faithfulness, divine love, devotion); violet (modesty, reserve, humility); columbine (melancholy); poppy (power, sleep, death). As for insects, the butterfly represents transformation and resurrection while the dragonfly symbolizes transience and the ant hard work and attention to the harvest. Flemish and Dutch artists also branched out and revived the ancient Greek still life tradition of trompe l'œil, particularly the imitation of nature or mimesis, which they termed bedriegertje ("little deception"). In the Catholic Southern Netherlands the genre of garland paintings was developed. Around 1607–1608, Antwerp artists Jan Brueghel the Elder and Hendrick van Balen started creating these pictures which consist of an image (usually devotional) which is encircled by a lush still life wreath. The paintings were collaborations between two specialists: a still life and a figure painter. Daniel Seghers developed the genre further. Originally serving a devotional function, garland paintings became extremely popular and were widely used as decoration of homes. A special genre of still life was the so called pronkstilleven (Dutch for 'ostentatious still life'). This style of ornate still life painting was developed in the 1640s in Antwerp by Flemish artists such as Frans Snyders and Adriaen van Utrecht. They painted still lifes that emphasized abundance by depicting a diversity of objects, fruits, flowers and dead game, often together with living people and animals. The style was soon adopted by artists from the Dutch Republic. Especially popular in this period were vanitas paintings, in which sumptuous arrangements of fruit and flowers, books, statuettes, vases, coins, jewelry, paintings, musical and scientific instruments, military insignia, fine silver and crystal, were accompanied by symbolic reminders of life's impermanence. Additionally, a skull, an hourglass or pocket watch, a candle burning down or a book with pages turning, would serve as a moralizing message on the ephemerality of sensory pleasures. Often some of the fruits and flowers themselves would be shown starting to spoil or fade to emphasize the same point. Another type of still life, known as ontbijtjes or "breakfast paintings", represent both a literal presentation of delicacies that the upper class might enjoy and a religious reminder to avoid gluttony. Around 1650 Samuel van Hoogstraten painted one of the first wall rack pictures, trompe l'œil still life paintings which feature objects tied, tacked or attached in some other fashion to a wall board, a type of still life very popular in the United States in the 19th century. Another variation was the trompe l'œil still life depicted objects associated with a given profession, as with the Cornelis Norbertus Gysbrecht's painting "Painter's Easel with Fruit Piece", which displays all the tools of a painter's craft. Also popular in the first half of the 17th century was the painting of a large assortment of specimens in allegorical form, such as the "five senses", "four continents", or "the four seasons", showing a goddess or allegorical figure surrounded by appropriate natural and human made objects. The popularity of vanitas paintings, and these other forms of still life, soon spread from Holland to Flanders and Germany, and also to Spain and France. The Netherlandish production of still lifes was enormous, and they were very widely exported, especially to northern Europe; Britain hardly produced any itself. German still life followed closely the Dutch models; Georg Flegel was a pioneer in pure still life without figures and created the compositional innovation of placing detailed objects in cabinets, cupboards, and display cases, and producing simultaneous multiple views.

Оңтүстік Еуропа

Испан өнерінде бодегон – азық-түлік, жануарлар мен сусындар сияқты қоймадағы заттарды бейнелейтін сурет, көбінесе қарапайым тас тақтаға орналастырылған. Сондай-ақ, бір немесе бірнеше тұлғалары бар, бірақ маңызды натюрморт элементтері бар сурет, әдетте ас үйде немесе тавернада бейнеленген. Барокко дәуірінен бастап мұндай суреттер Испанияда 17 ғасырдың екінші ширегінде кең таралды. Солтүстік натюрморттарының көптеген қосалқы түрлері болды: таңғы ас композициясы trompe l'œil, гүл шоғыры және ванитаспен толықтырылды. Испанияда мұндай туындыларға көп меценаттар болған жоқ, бірақ таңғы ас түріндегі суреттер танымал болды, онда бірнеше тағам мен ысық сусынға арналған ыдыстар үстелге қойылған. Испаниядағы натюрморт суреттері, сондай-ақ бодегондар деп аталады, қарапайымдылығымен ерекшеленді. Олар голланд натюрморттарынан өзгеше болды, оларда көбінесе сәнді маталар мен әйнек бұйымдарымен қоршалған бай дастархан бейнеленген. Испан суреттеріндегі жануарлар көбінесе терісін алуға дайын тұрған қарапайым өлі жануарлар болып кескен. Жемістер мен көкөністер пісірілмеген. Фон қараңғы немесе қарапайым геометриялық ағаш блоктарынан тұрады, көбінесе сюрреалистік атмосфера жасайды. Голланд және испан натюрморттарының көбінесе моральдық мағынасы болғанымен, кейбір испан жазықтарына ұқсас қарапайымдық, голланд натюрморттарының сезімдік ләззатын, молшылығын және сән-салтанатын қабылдамайды. Итальян натюрморттары (итальян тілінде natura morta, «өлі табиғат») танымалдыққа ие болғанымен, тарихи, діни және мифологиялық тақырыптарды бейнелейтін «үлкен стильге» қарағанда, тарихи тұрғыдан төмен бағаланды. Дегенмен, итальян натюрморт суретшілері өз заманында көп қолдауға ие болды. Сонымен қатар, әйел суретшілер, олардың саны аз болғандықтан, көбінесе натюрмортты суреттеуді таңдады немесе оған шектелді; Джованна Гарцони, Лаура Бернаскони, Мария Тереза ван Тилен және Феде Галиция осының жарқын мысалдары. Басқа жанрлардағы итальян суретшілері де кейбір натюрморттарды жасады. Әсіресе, Караваджо өзінің ықпалды натурализмін натюрморттарға қолданды. Оның «Жемістер себеті» (шамамен 1595–1600) – таза натюрморттың алғашқы үлгілерінің бірі, ол өте дәл бейнеленген және көз деңгейіне орналастырылған. Бұл сурет ашық түрде символикалық болмаса да, кардинал Федерико Борромеоға тиесілі болған және діни және эстетикалық себептермен бағаланған болуы мүмкін. Ян Брейгель де кардинал үшін «Миланның үлкен букетін» (1606) салған, ол оны «барлығы табиғаттан жасалған» деп суреттеген және қосымша еңбек үшін қосымша ақы алған. Бұл кардиналдың көптеген натюрморт суреттерінің қатарында болды, оның үлкен коллекциясынан басқа. Басқа итальян натюрморттарының арасында Бернардо Строццидің «Аспаз» голландтық стильдегі «ас үй көрінісі» болып табылады, ол аспаздың және ол дайындап жатқан жануарлардың егжей-тегжейлі портретін бейнелейді. Сол сияқты, Рембрандттың сирек кездесетін натюрморт суреттерінің бірі – «Өлі тауықтармен кішкентай қыз» – ұқсас жанашыр әйел портретін жануарлардың суреттерімен біріктіреді. Католиктік Италия мен Испанияда таза ванитас суреттері сирек кездесетін, ал натюрморт мамандарының саны да аз болды. Оңтүстік Еуропада Караваджоның жұмсақ натурализмі көбірек қолданылады және Солтүстік Еуропа стилімен салыстырғанда гиперреализмге аз көңіл бөлінеді. Францияда натюрморт суретшілері Солтүстік және Оңтүстік мектептердің ықпалына түсіп, Нидерландының ванитас суреттерінен және Испанияның қарапайым композицияларынан элементтер алды.

In Spanish art, a bodegón is a still life painting depicting pantry items, such as victuals, game, and drink, often arranged on a simple stone slab, and also a painting with one or more figures, but significant still life elements, typically set in a kitchen or tavern. Starting in the Baroque period, such paintings became popular in Spain in the second quarter of the 17th century. The tradition of still life painting appears to have started and was far more popular in the contemporary Low Countries, today Belgium and Netherlands (then Flemish and Dutch artists), than it ever was in southern Europe. Northern still lifes had many subgenres; the breakfast piece was augmented by the trompe l'œil, the flower bouquet, and the vanitas. In Spain there were much fewer patrons for this sort of thing, but a type of breakfast piece did become popular, featuring a few objects of food and tableware laid on a table. Still life painting in Spain, also called bodegones, was austere. It differed from Dutch still life, which often contained rich banquets surrounded by ornate and luxurious items of fabric or glass. The game in Spanish paintings is often plain dead animals still waiting to be skinned. The fruits and vegetables are uncooked. The backgrounds are bleak or plain wood geometric blocks, often creating a surrealist air. Even while both Dutch and Spanish still life often had an embedded moral purpose, the austerity, which some find akin to the bleakness of some of the Spanish plateaus, appears to reject the sensual pleasures, plenitude, and luxury of Dutch still life paintings. Even though Italian still life painting (in Italian referred to as natura morta, "dead nature") was gaining in popularity, it remained historically less respected than the "grand manner" painting of historical, religious, and mythic subjects. On the other hand, successful Italian still life artists found ample patronage in their day. Furthermore, women painters, few as they were, commonly chose or were restricted to painting still life; Giovanna Garzoni, Laura Bernasconi, Maria Theresa van Thielen, and Fede Galizia are notable examples. Many leading Italian artists in other genre, also produced some still life paintings. In particular, Caravaggio applied his influential form of naturalism to still life. His Basket of Fruit (c. 1595–1600) is one of the first examples of pure still life, precisely rendered and set at eye level. Though not overtly symbolic, this painting was owned by Cardinal Federico Borromeo and may have been appreciated for both religious and aesthetic reasons. Jan Bruegel painted his Large Milan Bouquet (1606) for the cardinal, as well, claiming that he painted it 'fatta tutti del natturel' (made all from nature) and he charged extra for the extra effort. These were among many still life paintings in the cardinal's collection, in addition to his large collection of curios. Among other Italian still life, Bernardo Strozzi's The Cook is a "kitchen scene" in the Dutch manner, which is both a detailed portrait of a cook and the game birds she is preparing. In a similar manner, one of Rembrandt's rare still life paintings, Little Girl with Dead Peacocks combines a similar sympathetic female portrait with images of game birds. In Catholic Italy and Spain, the pure vanitas painting was rare, and there were far fewer still life specialists. In Southern Europe there is more employment of the soft naturalism of Caravaggio and less emphasis on hyper realism in comparison with Northern European styles. In France, painters of still lifes (nature morte) were influenced by both the Northern and Southern schools, borrowing from the vanitas paintings of the Netherlands and the spare arrangements of Spain.

XVIII ғасыр

18 ғасырдың өзінде 17 ғасырдың формулалары жетілдіріліп, өндіріс деңгейі төмендеді. Рококо стиліне сәйкес гүлдерді фарфор, қағаз өрнектері, маталар мен оюлы ағаштан жасалған жиһаздарда жиі кездестірді, сондықтан сатып алушылар суреттерінде қарама-қайшылық үшін фигуралар болуын қалаған. Бір өзгеріс – француз суретшілерінің жаңа ынтасы, олар қазір ең танымал суретшілердің көп бөлігін құрайды, ал ағылшындар импорттаумен қанағаттанды. Жан Батист Шарден тамақ пен заттардың кішкентай және қарапайым жинақтарын ең нәзік стильде суретке түсірді, бұл голландтық Алтын ғасыр шеберлеріне негізделген және 19 ғасыр композицияларына үлкен әсер етті. Өлі аңдарды бейнелеу, әсіресе аңшылық үйлер үшін танымал болды; көптеген мамандар тірі жануарларды да суретке түсірді. Жан Батист Оудри жүн мен қауырсынның текстурасын қарапайым фонмен, көбінесе әкпен жабылған сарай қабырғасының қарапайым ақ түсімен біріктірді, бұл оларды артықшылыққа бөледі. 18 ғасырда көптеген жағдайларда натюрморттардың діни және аллегориялық мағыналары жойылып, асхана үстелінің суреттері әртүрлі түстер мен формалардың есептелген бейнелеріне айналып, күнделікті тағамдарды көрсетті. Француз аристократиясы суретшілерді тамақ үстелін әшекейлейтін бай және әсем натюрморттардың суреттерін жасауға жалдаған, бұл голландтық алдыңғыларының моральдық ванитас хабарынан тыс. Рококо дәуірінде қолдан жасалған суреттерге деген сүйіспеншілік Францияда trompe l'œil ("көзді алдау") суреттерінің бағалануына әкелді. Жан Батист Шарденнің натюрморт суреттерінде голланд стиліндегі реализмнен бастап жұмсақ гармонияларға дейінгі әр түрлі әдістер қолданылады. Энн Валлайер Костердің еңбектерінің басым бөлігі XVII және XVIII ғасырларда дамыған натюрморттардың тіліне арналған. Осы ғасырлар ішінде натюрморт жанры иерархиялық сатыда ең төменгі орынға ие болды. Валлейер Костердің суреттерінде олардың тартымдылығына әсер еткен ерекшелігі бар еді. Ол "оның композицияларының батыл, сәнді сызықтары, түстерінің байлығы және имитацияланған текстуралары, сондай-ақ табиғи және жасанды заттардың әртүрлі түрлерін бейнелеуде қол жеткізген иллюзионизмнің жетістіктері" дейді. 18 ғасырдың соңы және француз монархиясының құлдырауы Валье Костердің натюрморт "эпохасының" есігін жауып, оларды оның жаңа гүлдер стиліне ашты. Бұл оның мансабының басты сәті және ол үшін ең танымал болды деп айтылады. Алайда, гүл суреттері оның мансабына пайдасыз болды деп де айтылған. Дегенмен, бұл жинақта май, акварель және гуашьтағы гүлдер зерттеулері болды. Эдуард Манедің натюрморт суреттері Шарденнің бұрынғы натюрморт суреттеріне негізделгенімен, қатты тоналды және импрессионизмге қарай бағытталған. Анри Фантен Латур дәстүрлі техниканы қолдана отырып, өзінің тамаша гүл суреттерімен танымал болды және өзінің тіршілігін коллекционерлер үшін натюрморт суреттерін суреттеумен ғана өткізді. Алайда, Еуропадағы академиялық иерархияның соңғы құлдырауы мен импрессионисттік және пост-импрессионисттік суретшілердің өрлеуіне дейін техника мен түстердің үйлесімділігі тақырыпты жеңіп, суретшілер тағы да натюрмортты құмарлықпен қолданды. Клод Моне өзінің ертедегі натюрморттарында Фантен Латурдың ықпалын көрсетеді, бірақ Пьер Огюст Ренуар да қараңғы фон дәстүрін бұзатын алғашқылардың бірі болды. Импрессионисттік натюрмортта аллегориялық және мифологиялық мазмұн мүлдем жоқ, сонымен қатар егжей-тегжейлі қылқаламмен жұмыс істеу де жоқ. Импрессионистер оның орнына кең, сымбатты щеткалар, тоналды мәндер мен түстерді орналастырудағы тәжірибелерге назар аударды. Импрессионистер мен пост-импрессионистер табиғаттың түстер схемаларынан шабыт алды, бірақ табиғатты өздерінің түстер гармониясымен қайта түсіндірді, бұл кейде таңқаларлықтай табиғи емес болып шықты. Гогеннің айтуынша, "түстердің өз мағынасы бар". Перспективадағы өзгерістер де сыналды, мысалы, тығыз кесілген және жоғары бұрыштар, Гюстав Кайлеботттің "Жемісті стендте көрсету" сияқты, сол кезде "жемісті құстың көзінен көрсету" деп мазақталған сурет. Винсент ван Гогтың "Күнбағыс" картинасы – 19 ғасырдың ең танымал натюрморттарының бірі. Ван Гог әдетте сары түстерді және тегіс бояуларды пайдаланады. Оның Still Life with Drawing Board (1889) – бұл натюрморт түріндегі автопортрет, Ван Гог өзінің жеке өмірінің көптеген элементтерін бейнелейді, соның ішінде оның құбыры, қарапайым тамақ (пияз), шабыт беретін кітап және ағасынан келген хат, барлығы оның үстеліне қойылады, өз бейнесі болмайды. Ол өзінің ванитас картинасының нұсқасын да суреттеді – Still Life with Open Bible, Candle, and Book (1885). 19 ғасырдың екінші жартысында Мартин Джонсон Хеде американдық тұрмыс орыны немесе биотоп суретін енгізді, ол гүлдер мен құстарды имитацияланған сыртқы ортада орналастырды. Американдық trompe l'œil суреттері де осы кезеңде гүлденді, оларды Джон Хаберле, Уильям Майкл Харнетт және Джон Фредерик Пето жасады. Пето ностальгиялық қабырғалық сөре суретіне маманданған, ал Харнетт американдық өмірді таныс заттар арқылы бейнелеудегі гиперреализмнің ең жоғары деңгейіне жетті.

The 18th century to a large extent continued to refine 17th century formulae, and levels of production decreased. In the Rococo style floral decoration became far more common on porcelain, wallpaper, fabrics and carved wood furnishings, so that buyers preferred their paintings to have figures for a contrast. One change was a new enthusiasm among French painters, who now form a large proportion of the most notable artists, while the English remained content to import. Jean Baptiste Chardin painted small and simple assemblies of food and objects in a most subtle style that both built on the Dutch Golden Age masters, and was to be very influential on 19th century compositions. Dead game subjects continued to be popular, especially for hunting lodges; most specialists also painted live animal subjects. Jean Baptiste Oudry combined superb renderings of the textures of fur and feather with simple backgrounds, often the plain white of a lime washed larder wall, that showed them off to advantage. By the 18th century, in many cases, the religious and allegorical connotations of still life paintings were dropped and kitchen table paintings evolved into calculated depictions of varied colour and form, displaying everyday foods. The French aristocracy employed artists to execute paintings of bounteous and extravagant still life subjects that graced their dining table, also without the moralistic vanitas message of their Dutch predecessors. The Rococo love of artifice led to a rise in appreciation in France for trompe l'œil (French: "trick the eye") painting. Jean Baptiste Chardin's still life paintings employ a variety of techniques from Dutch style realism to softer harmonies. The bulk of Anne Vallayer Coster's work was devoted to the language of still life as it had been developed in the course of the seventeenth and eighteenth centuries. During these centuries, the genre of still life was placed lowest on the hierarchical ladder. Vallayer Coster had a way about her paintings that resulted in their attractiveness. It was the "bold, decorative lines of her compositions, the richness of her colours and simulated textures, and the feats of illusionism she achieved in depicting wide variety of objects, both natural and artificial"

The end of the eighteenth century and the fall of the French monarchy closed the doors on Vallayer Coster's still life 'era' and opened them to her new style of florals. It has been argued that this was the highlight of her career and what she is best known for. However, it has also been argued that the flower paintings were futile to her career. Nevertheless, this collection contained floral studies in oil, watercolour and gouache. Though patterned on the earlier still life subjects of Chardin, Édouard Manet's still life paintings are strongly tonal and clearly headed toward Impressionism. Henri Fantin Latour, using a more traditional technique, was famous for his exquisite flower paintings and made his living almost exclusively painting still life for collectors. However, it was not until the final decline of the Academic hierarchy in Europe, and the rise of the Impressionist and Post Impressionist painters, that technique and colour harmony triumphed over subject matter, and that still life was once again avidly practiced by artists. In his early still life, Claude Monet shows the influence of Fantin Latour, but is one of the first to break the tradition of the dark background, which Pierre Auguste Renoir also discards in Still Life with Bouquet and Fan (1871), with its bright orange background. With Impressionist still life, allegorical and mythological content is completely absent, as is meticulously detailed brushwork. Impressionists instead focused on experimentation in broad, dabbing brush strokes, tonal values, and colour placement. The Impressionists and Post Impressionists were inspired by nature's colour schemes but reinterpreted nature with their own colour harmonies, which sometimes proved startlingly unnaturalistic. As Gauguin stated, "Colours have their own meanings." Variations in perspective are also tried, such as using tight cropping and high angles, as with Fruit Displayed on a Stand by Gustave Caillebotte, a painting which was mocked at the time as a "display of fruit in a bird's eye view." Vincent van Gogh's "Sunflowers" paintings are some of the best known 19th century still life paintings. Van Gogh uses mostly tones of yellow and rather flat rendering to make a memorable contribution to still life history. His Still Life with Drawing Board (1889) is a self portrait in still life form, with Van Gogh depicting many items of his personal life, including his pipe, simple food (onions), an inspirational book, and a letter from his brother, all laid out on his table, without his own image present. He also painted his own version of a vanitas painting Still Life with Open Bible, Candle, and Book (1885). By the second half of the 19th century, Martin Johnson Heade introduced the American version of the habitat or biotope picture, which placed flowers and birds in simulated outdoor environments. The American trompe l'œil paintings also flourished during this period, created by John Haberle, William Michael Harnett, and John Frederick Peto. Peto specialized in the nostalgic wall rack painting while Harnett achieved the highest level of hyper realism in his pictorial celebrations of American life through familiar objects.

ХХ ғасыр

ХХ ғасырдың алғашқы төрт онжылдығы ерекше көркемдік құбылыс пен революциялық кезеңді құрады. Авангардтық бағыттар қарқынды дамып, бірімен-бірі үйлесіп, беймәтелдікке, толық абстракцияға қарай бет бұрды. Натюрморт және басқа бейнелеу өнері ғасырдың ортасына дейін дамып, өзгерістерге ұшырады, содан кейін Джексон Поллоктың тамшылатып салған суреттерімен көрсетілгендей, толық абстракция барлық танылатын мазмұнды жойды. Ғасыр өнерде бірнеше бағыттың қалыптасуымен басталды. 1901 жылы Пол Гоген он бір жыл бұрын қайтыс болған досы Ван Гогқа құрмет ретінде "Күнбағыспен натюрморт" суретін салған. Пьер Боннар мен Эдуард Вуйярды қоса алған Ле Набис тобы Гогеннің гармониялық теорияларын қабылдап, жапон ағаш кескіндерінен шабыттанған элементтерді өздерінің натюрморттарына қосты. Француз суретшісі Одилон Редон да осы кезеңде, әсіресе гүлдерді бейнелей отырып, ерекше туындылар жасады. Анри Матисс натюрморт нысандарын бейнелеуді одан әрі қысқартып, жарқын түстермен толтырылған қатаң, жалпақ контурлармен шектеді. Ол сондай-ақ перспективаны жеңілдетіп, көп түсті фондарды енгізді. Оның кейбір натюрморттарында, мысалы, баклажанмен натюрмортта, нысандар кестесі бөлменің қалған бөлігін толтыратын түрлі-түсті өрнектердің арасында көзден жоғалғандай болады. Фаувизмнің өкілдері, мысалы Морис де Вламинк пен Андре Деран, өздерінің натюрморттарында таза түс пен абстракцияны одан әрі зерттеді. Поль Сезанн геометриялық кеңістікті ұйымдастырудағы революциялық зерттеулері үшін өте қолайлы құрал тапты. Сезанн үшін натюрморт – суретті иллюстрациялық немесе миметикалық функциядан алып, түс, форма және сызық элементтерін тәуелсіз түрде көрсетуге мүмкіндік беретін негізгі құрал болды, бұл абстракт өнерге жасалған маңызды қадам. Сонымен қатар, Сезаннның тәжірибелері 20 ғасырдың басында кубистік натюрморттың дамуына тікелей ықпал еткен деп саналады. Сезаннның жазықтықтары мен осьтерін бейімдеп, кубистер фаувистердің түс палитрасын бағындырып, нысандарды таза геометриялық пішіндер мен жазықтықтарға қайта құруға назар аударды. 1910-1920 жылдар аралығында Пабло Пикассо, Жорж Брак және Хуан Грис сияқты кубистік суретшілер көптеген натюрморт композицияларын жасады, көбінесе музыкалық аспаптарды қосып, натюрмортты көркемдік жаңарудың алдыңғы қатарына шығарды. Натюрморт алғашқы синтетикалық кубистік коллаждардың тақырыбы болды, мысалы Пикассоның "Орындық қамысымен натюрморт" (1912) овалды туындысы. Бұл жұмыстарда натюрморт нысандары бір-бірімен жабысып, араласып, екі өлшемді формаларын күмбірлікті сақтайды, жеке беттік текстурасын жоғалтады және фонмен бірігіп кетеді – дәстүрлі натюрморттардың мақсаттарына керісінше нәтижелерге жетеді. Фернан Лежердің натюрморттары кең ақ кеңістікті және түсті, анық геометриялық пішіндерді біріктіріп, механикалық эффектіні тудырды. Кубистердің кеңістікті тегістеуін қабылдамай, Марсель Дюшан және Дада қозғалысының басқа мүшелері түбегейлі басқа бағытқа бұрылып, 3D "дайын" натюрморт мүсіндерін жасады. Натюрмортқа кейбір символдық мағынаны қайтару мақсатында футуристер мен сюрреалистер өздерінің армандарына танымал нысандарды орналастырды. Жоан Мироның натюрморттарында нысандар салмақсыз болып көрінеді және екі өлшемді кеңістікте жүреді, тіпті таулар да қарапайым сызықтар ретінде суреттелген. Голланд суретшісі М.С. Эшер, егжей-тегжейлі, бірақ түсініксіз графикасымен танымал, "Натюрморт және көше" (1937) суретін жасады, ол дәстүрлі голландтық кестелік натюрморттарының жаңартылған нұсқасы болды. Англияда Элиот Ходжкин өзінің егжей-тегжейлі натюрморттарында темпераны қолданды. ХХ ғасырдың американдық суретшілері еуропалық модернизмді білгеннен кейін, олар америкалық реализм мен кубистік абстракцияны біріктіріп, натюрморттарды түсіндіруге кірісті. Бұл кезеңдегі американдық натюрморттардың үлгісі – Джорджия О’Кифф, Стюарт Дэвис және Марсден Хартлидің суреттері, сондай-ақ Эдвард Уэстонның фотосуреттері. О’Киффтің өте жақын гүлдерінің суреттері жапырақтардың физикалық құрылымын да, эмоционалдық мәнін де бұрын-соңды болмағандай ашады. Мексикада 1930 жылдары Фрида Кало және басқа суретшілер сюрреализмнің өзіндік стилін жасады, олардың натюрморттарында жергілікті тағамдар мен мәдени мотивтер бейнеленді. 1930 жылдардан бастап абстракт экспрессионизм натюрмортты форма мен түстің шикі бейнелеуіне дейін қысқартты, ал 1950 жылдары толық абстракция өнер әлемін басып алды. Алайда, 1960-1970 жылдардағы поп-арт бұл тенденцияны кері қайтарып, натюрморттың жаңа түрін жасады. Көптеген поп-арт туындылары (мысалы, Энди Уорхолдың "Кэмпбеллдың шорпалары") натюрмортқа негіделген, бірақ оның нағыз тақырыбы физикалық нысаннан гөрі коммерциялық өнімнің бейнесі болып табылады. Рой Лихтенштейннің "Аквариумдағы алтын балықпен натюрморт" (1972) суреті Матисс түстерін Уорхолдың поп-иконографиясымен біріктіреді. Уэйн Тибоның "Түскі ас үстелі" (1964) бір отбасының түскі асы емес, стандартталған американдық тағамдардың конвейерлік желісін бейнелейді. Нео-дада қозғалысы, соның ішінде Жаспер Джонс, Дюшанның күнделікті үй заттарының үш өлшемді бейнелеуіне оралып, өзіндік натюрморт туындыларын жасады, мысалы Джонстың "Боз бронза" (1960) және "Ақымақтың үйі" (1962). Абстракционист болған Авигдор Арикха өзінің натюрморттарында да, басқа жұмыстарында да Пит Мондрианның сабақтарын біріктірді, ескі шеберлердің дәстүріне оралып, модернистік формализмді жетілдірді, бір сеанста және табиғи жарықта жұмыс істеді, осы арқылы сурет нысаны көзді таңғаландыратын перспективада пайда болды. ХХ ғасырда натюрморт суретінің дамуына үлкен үлес қосқандардың қатарында ресейлік суретшілер Сергей Оципов, Виктор Тетерин, Евгения Антипова, Геворк Котианц, Сергей Захаров, Таисия Афонина, Майя Копитсева және басқалар бар. Керісінше, 1970 жылдардағы фотореализмдің өркендеуі иллюзиялық бейнелеуді қайта жандандырды, бірақ поп-арттың нысан, бейне және коммерциялық өнімнің бірігуі туралы хабарын сақтап қалды. Бұл тұрғыда Дон Эдди мен Ральф Гоингстің суреттері типік.

The first four decades of the 20th century formed an exceptional artistic ferment and revolution period. Avant garde movements rapidly evolved and overlapped in a march towards nonfigurative, total abstraction. The still life and other representational art continued to evolve and adjust until mid century when total abstraction, as exemplified by Jackson Pollock's drip paintings, eliminated all recognizable content. The century began with several trends taking hold in art. In 1901, Paul Gauguin painted Still Life with Sunflowers, his homage to his friend Van Gogh who had died eleven years earlier. The group known as Les Nabis, including Pierre Bonnard and Édouard Vuillard, took up Gauguin's harmonic theories and added elements inspired by Japanese woodcuts to their still life paintings. French artist Odilon Redon also painted notable still life during this period, especially flowers. Henri Matisse reduced the rendering of still life objects even further to little more than bold, flat outlines filled with bright colours. He also simplified perspective and introduced multi colour backgrounds. In some of his still life paintings, such as Still Life with Eggplants, his table of objects is nearly lost amidst the other colourful patterns filling the rest of the room. Other exponents of Fauvism, such as Maurice de Vlaminck and André Derain, further explored pure colour and abstraction in their still life. Paul Cézanne found in still life the perfect vehicle for his revolutionary explorations in geometric spatial organization. For Cézanne, still life was a primary means of taking painting away from an illustrative or mimetic function to one demonstrating independently the elements of colour, form, and line, a major step towards Abstract art. Additionally, Cézanne's experiments can be seen as leading directly to the development of Cubist still life in the early 20th century. Adapting Cézanne's shifting of planes and axes, the Cubists subdued the colour palette of the Fauves and focused instead on deconstructing objects into pure geometrical forms and planes. Between 1910 and 1920, Cubist artists like Pablo Picasso, Georges Braque, and Juan Gris painted many still life compositions, often including musical instruments, bringing still life to the forefront of artistic innovation, almost for the first time. Still life was also the subject matter in the first Synthetic Cubist collage works, such as Picasso's oval "Still Life with Chair Caning" (1912). In these works, still life objects overlap and intermingle, barely maintaining identifiable two dimensional forms, losing individual surface texture, and merging into the background—achieving goals nearly opposite to those of traditional still life. Fernand Léger's still life introduced the use of abundant white space and coloured, sharply defined, overlapping geometrical shapes to produce a more mechanical effect. Rejecting the flattening of space by Cubists, Marcel Duchamp and other members of the Dada movement, went in a radically different direction, creating 3 D "ready made" still life sculptures. As part of restoring some symbolic meaning to still life, the Futurists and the Surrealists placed recognizable still life objects in their dreamscapes. In Joan Miró's still life paintings, objects appear weightless and float in lightly suggested two dimensional space, and even mountains are drawn as simple lines. Dutch artist M. C. Escher, best known for his detailed yet ambiguous graphics, created Still life and Street (1937), his updated version of the traditional Dutch table still life. In England Eliot Hodgkin was using tempera for his highly detailed still life paintings. When 20th century American artists became aware of European Modernism, they began to interpret still life subjects with a combination of American realism and Cubist derived abstraction. Typical of the American still life works of this period are the paintings of Georgia O'Keeffe, Stuart Davis, and Marsden Hartley, and the photographs of Edward Weston. O'Keeffe's ultra closeup flower paintings reveal both the physical structure and the emotional subtext of petals and leaves in an unprecedented manner. In Mexico, starting in the 1930s, Frida Kahlo and other artists created their own brand of Surrealism, featuring native foods and cultural motifs in their still life paintings. Starting in the 1930s, abstract expressionism severely reduced still life to raw depictions of form and colour, until by the 1950s, total abstraction dominated the art world. However, pop art in the 1960s and 1970s reversed the trend and created a new form of still life. Much pop art (such as Andy Warhol's "Campbell's Soup Cans") is based on still life, but its true subject is most often the commodified image of the commercial product represented rather than the physical still life object itself. Roy Lichtenstein's Still Life with Goldfish Bowl (1972) combines the pure colours of Matisse with the pop iconography of Warhol. Wayne Thiebaud's Lunch Table (1964) portrays not a single family's lunch but an assembly line of standardized American foods. The Neo dada movement, including Jasper Johns, returned to Duchamp's three dimensional representation of everyday household objects to create their own brand of still life work, as in Johns' Painted Bronze (1960) and Fool's House (1962). Avigdor Arikha, who began as an abstractionist, integrated the lessons of Piet Mondrian into his still lifes as into his other work; while reconnecting to old master traditions, he achieved a modernist formalism, working in one session and in natural light, through which the subject matter often emerged in a surprising perspective. A significant contribution to the development of still life painting in the 20th century was made by Russian artists, among them Sergei Ocipov, Victor Teterin, Evgenia Antipova, Gevork Kotiantz, Sergei Zakharov, Taisia Afonina, Maya Kopitseva, and others. By contrast, the rise of Photorealism in the 1970s reasserted illusionistic representation, while retaining some of Pop's message of the fusion of object, image, and commercial product. Typical in this regard are the paintings of Don Eddy and Ralph Goings.

21 ғасыр

20 және 21 ғасырларда натюрморт түсінігі дәстүрлі екі өлшемді сурет өнерінен – кескіндемеден асып, бейнеөнерге және мүсін, перформанс, инсталляция сияқты үш өлшемді өнер түрлеріне дейін кеңейді. Кейбір аралас техникадағы натюрморттарда табылған заттар, фотосуреттер, бейнелер мен дыбыстар қолданылады, тіпті олар төбеден еденге дейін жайылып, галереяның бүкіл бөлмесін толтыруы мүмкін. Бейнеарқылы натюрморт суретшілері көрерменді өнер туындысына қатыстырады. Компьютерлік дәуірде компьютерлік және цифрлық өнердің пайда болуымен натюрморт түсінігіне цифрлық технология да енді. Компьютерлік графика натюрморт суретшілерінің мүмкіндіктерін арттырды. 3D фотореалистік эффектілері бар 3D компьютерлік графика және 2D компьютерлік графика синтетикалық натюрморт суреттерін жасау үшін қолданылады. Мысалы, графикалық өнер бағдарламалық құралдарына 2D векторлық немесе 2D растрлық графикаға мөлдір қабаттарда қолданылатын сүзгілер кіреді. Көркем суретшілер сүзгілерді пайдаланбастан, фотореалистік эффекттерді қолмен жасау үшін 3D эффекттерді көшіріп немесе бейнелей алады.