Кіріспе

Джордж Вашингтон Гейл Феррис (1859 жылдың 14 ақпаны – 1896 жылдың 22 қарашасы) – американдық азаматтық инженер. Ол 1893 жылғы Чикаго әлемдік Колумбия көрмесі үшін алғашқы «Ферис дөңгелегін» жасағандығымен әйгілі. Оның 1843 жылы туған Фредерик Хайд есімді үлкен інісі болған. 1864 жылы Феррис бес жаста болғанда, оның отбасы сүт шаруашылығын сатып, Невадаға көшіп кетті. Екі жыл бойы олар Карсон аңғарында тұрды. 1868 жылдан 1890 жылға дейін оның әкесі Джордж Вашингтон Гейл Феррис аға, Невада штатының Карсон-Сити қаласындағы 311 W. Third үйінде «Sears-Ferris House» үйіне ие болды. 1863 жыл шамасында Карсон-Ситидің алғашқы кәсіпкері Грегори А. Сирс салған бұл үй 1979 жылдың 9 ақпанында Карсон-Ситидің тарихи орындарының ұлттық тізіліміне енгізілді. Феррис аға – ауыл шаруашылығы және бағбандалық саласындағы маман, 1870 жылдары қаланың көп бөлігін абаттандыруға және қаланың барлық жеріне шығыстан көптеген ағаштар әкелуге үлкен үлес қосты. Феррис 1875 жылы Невададан Оклендтегі Калифорния әскери академиясына оқуға кетіп, 1876 жылы бітірді. Ол 1881 жылы Нью-Йорк штатының Трой қаласындағы Ренсселер политехникалық институтын азаматтық инженер мамандығы бойынша бітірді. РPI-де ол Чи Фи бауырластығының жергілікті бөлімінің негісқалаушысы және Ренсселер инженерлер қоғамының мүшесі болды. 1998 жылы Ренсселер политехникалық институтының түлектер залының мүшесі атанды. Феррис өзінің мансабын теміржол саласында бастады және көпір салуға қызығушылық танытты. Жоспарлаушылар «жаңа, батыл және бірегей» нәрсені қалаған. Феррис келушілерге бүкіл көрмені көруге мүмкіндік беретін дөңгелек ұсынды, бұл дөңгелек «Эйфель мұнарасын» да басып өтетіндей болар еді. Алайда, жоспарлаушылар оның айналмалы дөңгелегінің алаңнан биік көтерілуі қауіпсіз болмайды деп қорқып, оған келіспеді. Феррис табандылық танытты. Ол бірнеше аптадан кейін белгілі инженерлердің бірнеше мақұлдауымен оралды, содан кейін комиссия құрылысқа рұқсат беруге келісті. Одан да маңыздысы, ол құрылыс құнының 400 000 долларын жабу үшін бірнеше жергілікті инвесторларды тартты. Көрмені ұйымдастыру комиссиясы «Ферис дөңгелегінен» түсетін кірістер көрменің қарызын өтеуге және оны пайдалы етуге көмектеседі деп үміттенді. «Ферис дөңгелегінде» 36 вагон болды, әрқайсысында 40 айналатын орындықтар бар, оларға бір мезгілде 60 адамға дейін сыйып, барлығы 2160 адамды қабылдай алатын. Көрме ашылған күні ол күніне 38 000 жолаушыны тасымалдады, екі айналымды 20 минут ішінде аяқтады – бірінші айналымда жолаушылардың кіруі мен шығуы үшін алты тоқталыс болды, ал екіншісі тоғыз минуттық үздіксіз айналымды құрады, оның құны 50 цент болды. Ол 1906 жылы бұзылғанға дейін 2,5 миллион жолаушыны тасымалдады. Көрме жабылуымен Феррис көрме басшылығы оны және оның инвесторларын оның дөңгелегінен түскен шамамен 750 000 долларлық пайданың үлесінен тонап алғанын мәлімдеді. Ол келесі екі жылды сот ісімен өткізді.

Өлім

Феррис аға 1895 жылы қайтыс болды, ал одан кейін Феррис кіші де 1896 жылдың 22 қарашасында Пенсильвания штатының Питтсбург қаласындағы Мерси ауруханасында тифтен көз жұмды. Оның күл-талқаны бір жылдан астам уақыт Питтсбургтегі крематорийде сақталып, оны алып кетуге біреуді күтті.