Кіріспе
Венадағы алып дөңгелек (; 'Венадағы алып [Әшекейлі] дөңгелек'), немесе жай ғана Riesenrad, Австрияның астанасы Венаның 2-ші ауданы Леопольдштадттағы Пратер ойын-сауық паркі кіреберісіндегі биік дөңгелек. Бұл Венаның ең танымал туристік орындарының бірі және көптеген адамдар үшін ауданның да, қаланың да символы болып табылады. 1897 жылы салынған, ол 1920 жылдан 1985 жылға дейін әлемдегі ең биік дөңгелек болып келді.
The Wiener Riesenrad (; 'Vienna Giant [Ferris] Wheel'), or simply Riesenrad, is a tall Ferris wheel at the entrance of the Prater amusement park in Leopoldstadt, the 2nd district of Austria's capital Vienna. It is one of Vienna's most popular tourist attractions, and symbolises the district as well as the city for many people. Constructed in 1897, it was the world's tallest extant Ferris wheel from 1920 until 1985.
Тарих
Wiener Riesenrad британдық инженерлер Гарри Хичинс пен Хьюберт Сесил Бут жобалаған және 1897 жылы ағылшын инженері, Корольдік теңіз күштерінің лейтенанты Уолтер Бассетт Бассетт (1864-1907), Девон графтығындағы Уотермут сарайының иесі Чарльз Бассетттің (1834-1908) ұлы салған. Оның мақсаты император Франц Йозеф I-нің алтын юбилейін тойлау болды және ол ең алғашқы салынған айналмалы дөңгелектердің бірі еді. Бассетттің айналмалы дөңгелектерді өндіру бизнесі коммерциялық сәттілікке жете алмады, ол 1907 жылы дерлік банкрот болып қайтыс болды. 1916 жылы оны бұзуға рұқсат берілді, бірақ оны бұзуға қаражат жетпегендіктен, ол сақталып қалды. Дөңгелек 30 гондоламен салынған, бірақ Екінші дүниежүзілік соғыста ауыр зақымдар алды және қайта құрылғанда оның тек 15 гондоласы жаңаланды. Дөңгелек дөңгелектің астындағы жетектеу механизмі арқылы өтетін шеттік кабельмен қозғалады, ал оның спицалары тартылған болат кабельдерден жасалған.
Биіктігі
1897 жылы биік Винер Ризенрады салып бітірген кезде, АҚШ-тағы алғашқы әшекейлі дөңгелек (1893 жылы салынған, 1906 жылы бұзылған) және Англиядағы Ұлы дөңгелек (1895 жылы салынған, 1907 жылы бұзылған) одан биік болған. 1900 жылы салынған Париждің Гранде-Руэ дөңгелегі тіпті биік болды. Бірақ, Париждің Гранде-Руэ дөңгелегі 1920 жылы бұзылғаннан кейін, Ризенрад әлемдегі ең биік, әлі де тұрған әшекейлі дөңгелек атанды және 1985 жылы Жапонияда Техностар салынғанға дейін 65 жыл бойы солай болып қала берді.