Колумбия Көрмесінің Алғашқы Айналы Бұрылысы

Кіріспе

Алғашқы айналмалы дөңгелек

Оның салынуынан бері, одан үлгі алған көптеген басқа айналмалы дөңгелектер салынды. 1889 жылғы Париж көрмесінің Эйфель мұнарасы сияқты басты тартымдылық ретінде жоспарланған Феррис дөңгелегі Колумбия көрмесінің ең биік құрылысы болды. Феррис дөңгелегі 1895 жылы Чикагодағы Линкольн паркінде бұзылып, қайта орнатылды, содан кейін үшінші және соңғы рет 1904 жылғы Дүниежүзілік көрмеге Сент-Луис, Миссуриде бұзылып, қайта орнатылды. Ақырында ол 1906 жылы бұзылды. 2007 жылы дөңгелектің 45 футтық, 70 тонналық білігі, бұзылған жерге жақын жерден қазылып алынды.

Ерте тарих

Айланбас дөңгелектен бұрын Эйфель мұнарасы Париждің жаңа орталық нүктесі ретінде салынды, және бұл идея АҚШ-та да қажет деп есептелді. Густав Эйфельдің өзі және басқа да көптеген өнертапқыштар осы мұнараны АҚШ-қа қалай жеткізуге болатыны туралы түрлі ойлар айтты, бірақ соңында Дэниел Бернхам монументалды дөңгелек идеясын ұсынды. Ол бұл идеясын металл жұмысшыларының тобына – Джордж Вашингтон Гейл Феррис кіші және оның командасына – ұсынғанда, олар бұл идеяның қауіпті және іске асырылуы мүмкін емес деп ойлады. Феррис дөңгелек идеясымен айналысып, Дүниежүзілік Колумбия көрмесінде жеке орталық нүкте ретінде тұратын, одан да үлкен әрі биік мұнараны ұсынды. Бернхам жобадан бас тарқан соң, Феррис командасы жобаны іске асырып, 1893 жылдың маусым айында 1,4 миллион адамға бұл жаңа көңіл көтеру орталығын сыйлады.

Дизайн және құрылыс

Феррис дөңгелегін Ренсселер политехникалық институтының түлегі және Питтсбург, Пенсильвания штатындағы көпір салушы Феррис жобалап, құрастырған. Феррис өзінің мансабын теміржол саласында бастады, бірақ кейін көпір салуға қызығушылық танытты. Ол теміржолдар мен көпір салушылар үшін металдарды сынап, тексеріп тұратын «G. W. G. Ferris & Co.» компаниясын Питтсбургте құрды. Дөңгелек 1892–93 жылдардың қысында Джексон паркінде салынды. Дөңгелекке негіз салу үшін үш фут қатып қалған топырақты жару үшін динамит қолданылды. Ағаш қадалары жерге 32 фут тереңге айдалып, үстіне темір тор салынды, содан кейін бетон құйылды. Жұмысшылар топырақты еру үшін және құйылған бетонның қатуын болдырмау үшін будың шағылысын пайдаланды. Негіз салынғаннан кейін дөңгелек құрастырылды. Аяқталған дөңгелек 71 тонналық, 13,9 метр (45,5 фут) ұзындығындағы осьтің үстінде айналды, ол сол кезде әлемдегі ең үлкен қуыс металл өнімдерінің бірі еді. Ол Питтсбургтегі «Bethlehem Iron Company» компаниясымен жасалды және салмағы 5 метрлік екі құйма темір «өгіздермен» бірге құрады. Дөңгелекте 36 жолаушы вагоны болды, әрқайсысы 40 айналатын орындықпен жабдықталған және 60 адамға дейін сыйымдылықпен жабдықталған, жалпы сыйымдылығы 2160 адамды құрады. Феррис өзінің өнертабысын Невададағы балалық шағындағы үйінің жанындағы су доңғалағының және велосипед доңғалағының құрылымдық принциптеріне сүйене отырып жасады. Феррис дөңгелегі зор осьпен тіреліп тұрды және 1000 ат күші бар бу машинасымен қозғалды. Журналистер бірнеше рет суреттер мен ақпарат сұрады, бірақ Феррис бұл мәліметтерді жарияламады. Осының салдарынан түпнұсқа жоспарлар мен есептеулердің көшірмелері сақталмады. Феррис және оның әріптесі В. Ф. Гронау да дөңгелектің инженерлік керемет екенін мойындады, өйткені конструкциялық зардапсыз баяу және тегіс айналатын алып дөңгелек бұрын-соңды жасалмаған еді. Алғашқы сынақ жүргізілімінде вагондар қосылмады. Бірақ жұмысшылар құрылымға көтеріліп, тіректерге отырып, жарманке қызметкерлерінің ықыласты қолдауымен оқиғаны тамашалады. Дөңгелек алғашқы айналымын аяқтағаннан кейін Гронау сынақты сәтті деп бағалады: «Мен қуаныштан дауыстап айғайласам да болар еді». Дөңгелек 385 000 долларға тұрғызылды.

The Ferris Wheel was designed and constructed by Ferris, a graduate of Rensselaer Polytechnic Institute and a Pittsburgh, Pennsylvania bridge builder. Ferris began his career in the railroad industry before pursuing an interest in bridge building. He understood the growing need for structural steel and founded G. W. G. Ferris & Co. in Pittsburgh, a firm that tested and inspected metals for railroads and bridge builders. The wheel was constructed in Jackson Park during the winter of 1892–93. To create a foundation for the wheel, dynamite was used to break through three feet of frozen ground. Piles of timber were driven thirty two feet into the ground, on top of which was laid a grillage of steel that was then filled with concrete. Jets of steam were used by workers to thaw dirt and prevent the poured concrete from freezing. With the foundation in place, the wheel was then constructed. The completed wheel rotated on a 71 ton, 45.5 foot (13.9 meter) long axle that was at that time the world's largest hollow forging. It was manufactured in Pittsburgh by the Bethlehem Iron Company and weighed , together with two 16 feet (5 m) cast iron spiders weighing There were 36 passenger cars, each fitted with 40 revolving chairs and able to accommodate up to 60 people, giving a total capacity of 2,160. Ferris modeled his invention after the structural principles of a waterwheel near his childhood home in Nevada and modeled after the structural principles of a bicycle wheel. The Ferris wheel was supported by an enormous axle and powered by a one thousand horsepower steam engine. Correspondents made repeated requests for drawings and information, but Ferris would not release the details. As a consequence, no copies of the original plans or calculations have survived. Both Ferris and his associate W. F. Gronau also recognized the engineering marvel the wheel represented, as a giant wheel that would turn slowly and smoothly without structural failure had never before been attempted. For its inaugural run, no cars had yet been attached. The workmen however, climbed the structure and settled themselves on the spokes to the accompaniment of cheers from an audience of fair employees who had gathered to watch the momentous event. After the wheel had completed its first rotation, Gronau deemed the test a success. "I could have yelled out loud for joy". The wheel was erected at a cost of $385,000.

Операция

Айналмалы дөңгелек екі айналым жасауға 20 минут кетті, біріншісі жолаушылардың түсуі мен отыруы үшін алты тоқталымнан тұрды, ал екіншісі тоғыз минуттық үздіксіз айналым болды, оның үшін билет иесі 50 цент төледі (1893 жылы 0,5 – қазіргі жылдарда шамамен <есептелген сомаға> тең). Айналмалы дөңгелек алғаш рет 1893 жылдың 21 маусымында Чикагодағы Мидуэй Плесанста өткен Дүниежүзілік Колумбия көрмесінің орталық бөлігі ретінде ашылды және 1893 жылдың қазанында көрме аяқталғанға дейін жұмыс істеді. Бұл дөңгелекке отыру үшін шамамен 1,5 миллион адам төлем жасады, нәтижесінде 395 мың доллар пайда әкелді. Көңіл көтеру паркі 2619-2665 N. Кларк мекенжайында орналасқан, қазір бұл жерде Макдональдс және биік тұрғын үй ғимараты бар. Бастапқы жоспарда сыра бағы мен водевиль көрсетілімдері болған, бірақ алкоголь лицензиясы берілмеді. Wrightwood және Clark көшелерінің қиылысында, оның ішінде айналмалы дөңгелек орналасқан. Бұл Чикагоның алғашқы фильмдерінің бірі. Дөңгелек 1895 жылдың қазан айынан 1903 жылға дейін Кларк көшесінде жұмыс істеді, содан кейін Чикаго үйін бұзу компаниясы (CHWC) оны аукционда 8 150 долларға сатып алды (1903 жылы 8150,0 – қазіргі жылдарда шамамен <есептелген сомаға> тең). Содан кейін ол екінші рет бөлшектелді және 1904 жылғы Дүниежүзілік көрмеге теміржол арқылы Сент-Луиске тасымалданды, онда ол CHWC-ге шамамен 215 000 доллар табыс әкелді (1904 жылы 215000,0 – қазіргі жылдарда шамамен <есептелген сомаға> тең).

Құрып тастау және жою

1904 жылы 1 желтоқсанда 1904 жылғы әлемдік көрме жабылғаннан кейін, көптеген әрекеттерге қарамастан, үлкен Феррис дөңгелегін көшіру үшін төлем жасауға дайын сатып алушы табылмады. Соңында, ол 1906 жылдың 11 мамырында (көрме жабылғаннан кейін 18 ай өткен соң) динамитпен бақыланатын жарылыс арқылы қиратылып, металл теріс сатылды. Бұл қажеттілік туды, себебі Сент-Луис қаласымен жасалған шартта "Форест-паркті алғашқы күйіне келтіру" талабы қойылған еді. 2007 жылы цезий магнитометрін пайдалана магниттік сараптама жүргізілген кезде, дөңгелек қиратылған жерден шамамен 200 фут (61 метр) қашықтықтағы маңызды көше астында ұзын, болаттан немесе темірден жасалған нысан (көбінесе ось деп есептеледі) жерге көмілгені анықталды. Ол әлі қазылып алынбаған. Бірнеше жарияланбаған CHWC хаттары мен құжаттарында, CHWC қазынашысының немересі Лео Харрис "дөңгелектің алып осі CHWC ауласына қайтарылды, ол Бірінші дүниежүзілік соғыстың басында болат құрамы үшін кесілгенге дейін сонда тұрды" деп жазған, сондай-ақ 1907 жылдың 1 ақпанында Клинтон (Иллинойс штаты) газетінде жарияланған мақалада "Феррис дөңгелегінің соңғы бөлігі алынып кетті. Оны теміржол вагонына тиеу үшін алдымен осьтен фланцтарды жарыс керек болды" делінген.

Ұзақ мұра

Түпнұсқалық айналмалы дөңгелек бұзылса да, Чикагодағы Navy Pier-де жаңа дөңгелек сақталды, оның құрылымы алғашқы дөңгелекке ұқсас және одан шабыт алған. Чикаго дөңгелегі сияқты, бұл дөңгелек қатысушыларға түпнұсқасына ұқсас биіктіктегі жабық вагоншада 10–20 минуттық саяхатты ұсынады. Чикагодағы Navy Pier-дегі алғашқы айналмалы дөңгелек Чикаго дөңгелегінің үлгісі бойынша салынды және 1995 жылдың 1 шілдесінде іске қосылды, ол 40 вагоннан тұрды, әрқайсысы алты жолаушыға арналған. Қазіргі ғасырлық дөңгелек жабық вагоншалары бар және биіктігі түпнұсқалық Чикаго дөңгелегіне жақын.

Танымал мәдениетте

Роберт Лоусонның "Ұлы дөңгелек" атты балалар кітабының басты кейіпкері алғашқы Чикаго дөңгелегінің құрылысына қатысқан жұмысшылардың бірі. "Мені Сент-Луисте кездестір" фильмінің кейіпкерлері 1904 жылғы Әлемдік көрмеде болып, Ферис дөңгелегін көреді және оның кейін бұзылатынын болжайды. My Chemical Romance тобының тұңғыш альбомы "I Brought You My Bullets, You Brought Me Your Love" CD-сінің артқы жағында Ферис дөңгелегінің бұрмаланған суреті бейнеленген.