Кіріспе
Құс түрі Темірлі үйрек (Aythya nyroca), сонымен қатар темірлі үйрек, қарапайым ақкөз немесе ақкөз үйрек деп те аталады, ол Еуро-Сибирьден таралған орташа мөлшердегі суға батып жүзетін үйрек. Ғылыми атауы грек тіліндегі aithuia – Гесихий мен Аристотель сияқты авторлар айтқан белгісіз теңіз құсынан, ал nyrok – үйрек деген орысша сөзден алынған.
The ferruginous duck (Aythya nyroca), also known as ferruginous pochard, common white eye or white eyed pochard, is a medium sized diving duck from Eurosiberia. The scientific name is derived from Greek aithuia an unidentified seabird mentioned by authors including Hesychius and Aristotle, and nyrok, the Russian name for a duck.
Сипаттама
Көбелекке дайын еркек басы, кеудесі және бүйірлері терең, қою кәстең түсті, ал құйрық асты жабындары контрастты, таза ақ түсті болады. Ұшу кезінде ақ құрсақ және қанат астындағы ақ дақ көрінеді. Аналықтары еркектерге қарағанда көңілсіз, қоңыр түсті болады. Еркектердің көзі сары, ал аналықтардың көзі қара.
Тіршілік ету ортасы
Темір қаздар көбінесе судың тереңдігі аз, су астында және су бетінде өсетін мол өсімдіктерге және жағасында тығыз қамыс-сорыларға ие тұщы су қоймаларын ұнатады. Кейбір аймақтарда тұзды немесе ащы сулы көлдер мен батпақтарды да пайдаланады. Көшіп бара жатқанда және қыстауда жағалау суларында, ішкі теңіздерде және үлкен ашық лагуналарда да жиі кездеседі.
Тарату
Темірқаздың көбейетін ареалы Иберия және Магрибтен шығысқа қарай Батыс Моңғолияға дейін, оңтүстікке қарай Арабияға дейін созылады. Бірақ, батыста оның саны қазір азайып, кейбір елдерде жергілікті түрде жойылды немесе сирек кездеседі. Бұл қаз Жерорта теңізі мен Қара теңіз алабында қыстайды, ал шағын тобы Нил арқылы Сахара төңірегіндегі Африкаға көшіп барады.
Әдет-ғұрыптар
Бұл әлеуметтес құстар, бірақ басқа Aythya түрлеріне қарағанда нашар әлеуметтенетін, бірақ көп кездесетін жерлерде қыста үлкен топтарға бірігеді, көбінесе тоқылдақтар мен қарабас қаздар сияқты басқа суға шомылатын қаздармен араласады. Қаңтар айынан бастап жұптар құрайды және ұсыну кезінде еркек құстың құйрығы суға батып, үшбұрышты ақ түсті құйрық астындағы қауырсындардан жасалған дақты құрайды. Көп таралған аймақтарда аралдар сияқты қорғалған жерлерде, көбінесе шағалалармен бірге колониялар құрады. Аз кездесетін жерлерде жеке-жеке, жасырын жерлерде ұялайды.