Кіріспе
Тек шектеулі жеке тұлғаларға немесе ұйымдарға қатысты заңды ұсынатын заң жобасы. Ұсынылған заң жобалары көбінесе мемлекеттік заң жобалары мен жеке заң жобаларына жіктеледі. Мемлекеттік заң жобасы – бұл оның құзырындағы барлық адамдарға қолданылатын заң жобасы. Жеке заң жобасы – тек бір адамға, топқа немесе аймаққа әсер ететін заң жобасы, мысалы, белгілі бір адамға азаматтық беруді көздейтін заң жобасы немесе бұрын белгілі бір адамдарға заңдық ажырасу құқығын беруді көздейтін заң жобасы. Жеке құқық басқа заңнан босатуды қамтамасыз ете алады, жалпы заң бойынша қол жетімді емес ерекше пайда немесе өкілеттіктер береді, немесе біреуді қандай да бір құқық бұзушылық үшін заңдық жауапкершіліктен босатады. Демократиялық елдерде мұндай жеке құқықтың көптеген мысалдары бар, бірақ оның қолданылуы уақыт өте келе өзгерді. Жеке заң жобасын жеке мүше ұсынған заң жобасымен шатастыруға болмайды, мұндай заң жобасын министрлік емес, заң шығарушы органның "жеке мүшесі" енгізеді. Қазіргі заманғы тәжірибеде жеке заң жобалары көбінесе аралас сипатқа ие болады және жеке және мемлекеттік ерекшеліктерін қамтиды. Мұндай жағдайда заң жобасы гибридтік заң жобасы деп аталады. Кейбір мемлекеттік заңдар қолданылу аясын соншалықты шектейді, олар тек бір адамға немесе ұйымға ғана қолданылады, осылайша оларды де-факто жеке заңдарға жатқызуға болады. Бұл белгілі бір мемлекеттік заңдарға қойылған тыйымдарды айналып өту үшін (жетістікпен немесе жетіспей) қолданылуы мүмкін.
Proposed bills are often categorized into public bills and private bills. A public bill is a proposed law which would apply to everyone within its jurisdiction. A private bill is a proposal for a law affecting only a single person, group, or area, such as a bill granting a named person citizenship or, previously, granting named persons a legislative divorce. Private law can afford relief from another law, grant a unique benefit or powers not available under the general law, or relieve someone from legal responsibility for some allegedly wrongful act. There are many examples of such private law in democratic countries, although its use has changed over time. A private bill is not to be confused with a private member's bill, which is a bill introduced by a "private member" of the legislature rather than by the ministry. In modern practice, private bills are mixed and have both private and public aspects. In such cases the proposed legislation is called a hybrid bill. Some public laws set out such narrow terms of applicability that they apply to only one person or organization, making them de facto private laws. This may be used (successfully or unsuccessfully) to get around prohibitions on certain kinds of public laws.
Ұлыбритания
Мемлекеттік заң жобалары – Ұлыбритания Парламентіне ұсынылатын ең көп таралған заң жобалары. Егер қабылданса, олар жалпыға ортақ заң актілеріне айналады (жергілікті және жеке актілерден өзгеше). Жеке заң жобалары Ұлыбританияда Парламент актілерінің екі түрін құрайды. Біріншісі – жеке тұлғалардың мүддесі үшін жасалған актілер (жеке немесе дербес актілер деп аталады), бұрынғыда олар ажырасу істерімен немесе шетелдіктерге британдық азаматтық берумен айналысқан, бірақ қазіргі кезде көбінесе заң бойынша рұқсат етілмейтін некелерді жасауға рұқсат берумен шектеледі. Мұндай актінің соңғысы 1987 жылы қабылданды. Екінші түрі – ұйымдардың мүддесі үшін жасалған, теміржолдар немесе каналдар сияқты ірі жобаларды жүзеге асыруға рұқсат беретін немесе жергілікті билік органдарына қосымша өкілеттіктер беретін (жергілікті актілер деп аталатын) мемлекеттік актілер. Жеке заң жобалары тоғызыншы ғасырда корпорациялар құру және монополия беру үшін қолданылған. Олар әлі де HS2 сияқты ірі инфрақұрылымдық жобалармен байланысты қолданылады, онда заң негізінен жеке (тіпті мемлекеттік меншікте болса да) ұйымдардың құқықтары мен өкілеттіктерін іске асыру үшін жасалады. Тағы бір жіктеме бар, ол гибридті құрал деп аталады және мемлекеттік және жеке заң жобаларының ерекшеліктерін бөліседі. Гибридті заң жобалары жалпыға ортақ актілерге айналады.
Канада
1968 жылғы Ажырасу заңы қабылданғанға дейін Канадада ажырасу мәселесі кейде жеке заңдармен шешілетін. Әкімшілік немесе сот тәртібімен мүмкін болмаған жағдайда, Канада Сенатына өтініш жолдау арқылы заңмен бекітілген ажырасу алуға болады. Сенат ажырасу туралы өтініштерді қарап, тергейтін, содан кейін Сенатта дауысқа салынып, заңға айналдырылатын еді.
Америка Құрама Штаттары
Мемлекеттік заң жобалары – АҚШ-та заңның ең көп кездесетін түрі. АҚШ Конституциясы мемлекеттік және федералдық заң шығарушы органдарда аттандыру заңдарын (bills of attainder) тыйым салады, яғни жеке заңдарды белгілі бір адамды немесе ұйымды жазалау үшін қолдануға болмайды. Бұл, бірақ, жеке тұлғаға немесе корпорацияға пайдалы жеке заңдарға қатысты тыйым емес. АҚШ-та жеке заң жобалары бұрын жиі кездесетін. Дегенмен, федералдық агенттіктер енді бұрын жеке заң жобалары арқылы шешілген көптеген мәселелермен айналыса алады, себебі АҚШ Конгресі осы агенттіктерге әртүрлі заңдардың жалпы заңнамалық схемасына ерекшеліктер жасау үшін жеткілікті өкілеттік берген. Әлі де енгізіліп жүрген жеке заң жобаларының түрлеріне мыналар жатады: қалыпты виза рәсімдеріне қатысты талаптарға жарамайтын адамдарға азаматтық беру; салық жүктемесін жеңілдету; қарулы күштерге арналған наградалар; және ветерандарға берілетін жәрдемақылар.