Кіріспе

Француз рыцарі Пьер Террайль, Байяр мырзасы (шамамен 1476 – 30 сәуір 1524) – орта ғасыр мен Ренессанс арасындағы кезеңде өмір сүрген француз рыцарі және әскери қолбасшы, көбінесе Шевалье де Байяр деп танылады. Өлімінен бергі ғасырлар бойы ол "қорқынышсыз және кінәсіз рыцарь" (le chevalier sans peur et sans reproche) деп белгілі болды. Ал өзі замандастары берген, оның көңілділігі мен мейірімділігін көрсететін "жақсы рыцарь" (le bon chevalier) деген атауды ұнататын.

Сыртқы келбеті мен мінез-құлқы

Оның портреті, оның жанкүйері және өмірбаяны Жаку де Майл, Байардты өткір және ақшыл беті, қоңыр шашы, ұзын мұрыны және екі зейінмен қарап тұратын жарқын көздері бар адам ретінде бейнелейді. Баярдтың бас сүйегіне жасалған ДНК-зерттеуіне сәйкес, оның көзі қоңыр, шашы қоңыр, терісі сарғыш болған. Жакус Баярдтың бала кезінде кішкентай болғанын, бірақ жасөспірім шағында едәуір өскенін жазады; бұл оның бас сүйегінің қазіргі зерттеулерімен расталады, ол оның 1.8 метрге (5 фут 11 дюйм) жеткенін болжайды, бұл сол кездегі орташа бойдан жоғары еді. Байард шайқаста алған рыцарлық атағы үшін әрқашан рыцарлық ар-ұяты кодексімен тығыз байланысты болды. Адалдық, тіпті жауларына қатысты, қайырымдылық және көмек оның өмірлік қағидалары болды. Шын мәнінде, ол жезөкшелерді құтқаруға және обамен ауырғандарға жеке көмек көрсетуге бар күшін салды. Оның отандастары зорлық-зомбылық пен қарақшылыққа баруына қарсы, Байард әрқашан әлсіздер мен жеңілгендерге құрметпен қарады, оларды қорғауға барынша тырысты және барлық қатыгездік пен әділетсіздікке қарсы ашумен жанып-жанды. Ол тіпті қажеттілік үшін алып келген тауарларын өз қаражатынан төлеп берді, ал оның отандастары оларды шаруалардан зорлықпен тартып алатын. –
Баярд Францияның оңтүстігіндегі Дофине аймағындағы (Пончарра, Изерге жақын) Шато Байарда дүниеге келген. Ол 1490 жылдың наурызына дейін жас герцог Карл I Савойскийдің пажын қызметін атқарды, содан кейін герцог аурудан қайтыс болды. Он үш жасында Франция королі Карл VIII-нің назарына ілікті, Савой герцогы үшін атқа мінуде көрсете білген шеберлігі үшін «пикет» (шпор) деген лақап атын алды.

1490 Людовик Люксембургтің қарулы адамы

1490 жылы Баяр Люксембургтің үйінде қарулы адам ретінде қызметке түсті, Льго де Линь (қараша 1490) және Франция королі Карл VIII-нің жақын досы. Жастығында Баяр келбетімен, тартымды мінезімен және садақпен атқызудағы шеберлігімен көзге түсті. 1494 жылдың 20 шілдесінде король мен оның сарайы қатысқан Лион қаласында турнир өтті. Он сегізге толмаған болса да, Баяр ең жоғары награданы жеңіп алып, корольдің назарына қайтадан ілікті.

1494 Неаполь шайқасы

1494 жылы Баярд VIII Карлдың Неаполь патшалығын иелену үшін Италияға жасаған жорығына қатысты. Бұл жорық қазір 1494-1498 жылдардағы итальян соғысы ретінде танымал.

1495 Форново шайқасы

Байард 1495 жылғы Форново шайқасынан кейін рыцарь атағын алды, онда ол бір мақтаны басып алған. Одан кейін, жауды қуа жеке Миланға кірген ол тұтқынға түсті, бірақ Людовико Сфорца оны құнсыз босатты.

Сотомайормен дуэль

Баярдты Италияда алғаш рет танымал еткен оқиға 1502 жылы болды, онда Гаспар есімді гаскондық Алонсо де Сотомайорды тұтқынға алды. Алонсо де Сотомайор Римге жол тартқанда, ол алып денелі және Геркулес күшімен суреттелген испан рыцарі болды. Гаспар сыйақы күтіп тұрғанда, Баярд тұтқынға жамандық жасалмауын қамтамасыз ету үшін оны өз қамқорлығына алды, үйіне қабылдап, достарына көрсеткендей құрметпен күтім жасады. Бірақ, испандық бостандыққа шыққан соң, Баярд оған жамандық жасады деп айыптап, қатты қиындықтарға тап болғанын мәлімдеді. Бұл туралы естіген Баярд ашуланып, оны өлімге дейін жекпе-жекке шақырды. Баярдтың батылдығына қарамастан, француздар Гарлильяно шайқасында жеңіліске ұшырады: олардың әскері дерлік құрылысқа ұшырады. Бартоломео д'Альвианоның сөзіне сүйенсек, испандықтардың керемет жеңісіне Людовик XII әскері 1500 найзагер, 3400 атты әскер және 8000 жаяу әскерден тұрды. Шайқастан кейін бұл әскерлердің саны 200 найзагерге, 150 атты әскерге және 600 жаяу әскерге дейін азайды. Олар Гаетада бекініп, бірнеше күннен кейін капитуляцияласу туралы келісімге келді, бірақ барлық тұтқындардың босатылуын және солтүстікке қауіпсіз өтуді талап етті. Фернандес де Кордова осы талаптарға келісті.

Жеке өмір

Жак де Майльдің хабарлауынша, көп жылдар бойы – егер оның жастық шағындағы платондық махаббатын есепке алмасақ, дерлік өмірі бойы – Байард есімдерін жасырған әйелге ғашық болған. Байардтың жалғыз баласы 1501 жылы Кантуда дүниеге келді: Жанна Терраль. Ол әскери науқанда болғандықтан оған өзі қамқорлық ете алмай, қызын Франциядағы әпкесі Жаннаға, Ае аббаттығындағы монахқа тапсырды. Терраль ешқашан "заңсыз туған" деп емес, әрқашан "қызы" деп аталды және Байард болашақта Анн патшайымы ұсынған некеден бас тартқандықтан, ол қыздың анасына үйленген деген болжам бар. Анасының кім екенін анықтау үшін түрлі гипотезалар жасалды: көптеген белгілер Савой герцогинясы Бьянка ди Монферратоға нұсқайды, ол өте жас кезінде күйеуін жоғалтқан. Бұл Байардтың сол кезде Пьемонтта болғаны және баланың асыл текті және жоғары рулы әйелдің қызы екенін айтуымен дәлелденеді. Пол Балагю бұл гипотезаны қатты қолдайды, ал Камиль Монне оны толығымен жоққа шығарады.

Байардтың ДНК-сы

2017 жылы Жерар Лукотт жасаған зерттеу жұмысы Байярдың мтДНК гаплотобы H10E, ал оның YДНК гаплотобы R1b M269 екенін көрсетті.

Мұра

Сол кездегі әскербасы ретінде Баярд – ерлік пен кішіпейілділіктің бейнесі және сол дәуірдегі ең шебер қолбасшылардың бірі саналды. Ол жаудың қимылдары туралы толық және нақты ақпарат жинаумен танымал болды, оны сақтықпен барлау жүргізу және тиімді тыңшылар желісі арқылы алды. Ақы төленетін әскерлер арасында Баярд мүлдем жеке мүддеден алыс болды, ал замандастары мен кейінгі ұрпақтары үшін ол романтикалық ерлігімен, құдайшылдығымен және жомарттығымен – қорқынышсыз және кінәсіз рыцарь (le chevalier sans peur et sans reproche) болды. Оның көңілділігі мен мейірімділігі оған замандастары тарапынан тағы бір лақап ат берді – «жақсы рыцарь» (le bon chevalier).