Кіріспе

Буд () – Ұлыбританиядағы, Англиядағы Корнуоллдың солтүстігінде орналасқан, Буд Страттон азаматтық приходында және Нет өзенінің (жергілікті жерде Страт өзені деп те аталады) сағасындағы теңіз жағалау қаласы. Бұрынғыда кейде Буд-Хейвен деп те аталып келген. Бұл қала Страттонның оңтүстік-батысында, Флексбери мен Погиллдің оңтүстігінде және Видмут шығанағының солтүстігінде, A39 тас жолынан өтетін A3073 тас жолы бойында орналасқан. Буд Францияның Бретань аймағындағы Эрге-Габерик қаласымен қаластас. Будтың жағалауы Атлант мұхитының бөлігі – Кельт теңізіндегі Буд шығанағына қарап жатыр. Азаматтық приходтың халқы туралы мәліметтерді Буд Страттоннан табуға болады. Бұл қаланың бұрынғы маңызы порты ретінде болған, содан кейін ішкі топырақты жақсартуға пайдалы теңіз құмын өндіру орталығы болды. Бұл құм Буд каналы арқылы тасымалданды. Виктория дәуірінде бұл қала теңіз жағалауындағы курорт ретінде танымал болды. Жаңа теміржол байланыстарының арқасында 20 ғасырда теңіз жағасындағы танымал демалыс орнына айналды. Брэдшоудың 1866 жылғы жол көрсеткішінің 2-бөлімі Будты «Корнуоллдың солтүстік-шығыс шетіндегі шағын порт және көркем ауыл» деп сипаттаған. Қала суға түсуге жағдай жасалған, сәнді теңіз курорты ретінде бағаланған. Порттың түбі кішкентай қабыршақтардан тұратын, жарық сары құмнан тұрады. «Теңіз көрінісі керемет, батыл және ұлы – тау жыныстары әр жағынан биік, тік жарлармен көтеріледі». Сондай-ақ, Будты романтикалық демалыс орны деп сипаттайды.

География

Буд Страттоннан батысқа және Уидмут шығанағының солтүстігіне қарай орналасқан. Ол A39 тас жолынан бұрылып кететін A3073 тас жолының бойында жатыр. Буд қаласынан өтетін A39 тас жолының бөлігі Атлантик тас жолы деп белгілі.

Жағалау сызығы

Будтың оңтүстіктегі Компас шығанағы мен солтүстіктегі Фурзи шығанағы арасында орналасқан жағалау бөлігі геологиялық және биологиялық ерекшеліктерімен танымал SSSI (Арнайы ғылыми маңызы бар аудан) болып табылады. Будты көміртегі құмтасты қаптармен қоршап тұр. Вариска таужаралу кезеңінде қабаттар күшті қатпарланып, жарылып үзілген. Буд маңындағы құм мен жартастарда кальций карбонаты (табиғи тыңайтқыш) болғандықтан, фермерлер өздерінің егістіктеріне тарату үшін жағалаудан құм алып жүретін. Буд маңындағы жартастар Корнуоллдағы көміртегі құмтасынан жасалған жалғыз жартастар, ал Корнуолл жағалауының көп бөлігі девон кезеңінің тақта тасынан, граниттен және кембрийге дейінгі метаморфтық жыныстардан тұрады. Бенкулен кемесінің апаттан кейінгі жағдайын Роберт Стивен Хокер 1879 жылы жарық көрген "Хокердің поэзиялық туындыларында" жариялаған хаттарында сипаттаған.

Климат

Британ аралдарының және Оңтүстік-Батыс Англияның қалған бөлігі сияқты, Буде де теңіз климатына ие, онда салқын жаздар мен жұмсақ қыстар болады. Будедегі Метеорологиялық стансада тіркелген ең жоғары және ең төменгі температура 1969 жылдың ақпан айында 11,1 °C (12 °F) және 2022 жылдың шілдесінде 36,0 °C (97 °F) болды. Метеорологиялық бюро 2013 жылғы жазда Буде қаласын 783 сағат күн сәулесімен Ұлыбританиядағы ең күнге толы орын деп тіркеді.

Тарих және сипаттама

Буд Страттон қола дәуірінен бері мекендегендігі айтылады, бірақ одан ештеңе қалмаған. Эффорд Маноры, Тририцедегі Арунделл отбасының резиденциясы, орта ғасырларда мұндағы жалғыз ғимарат болды. Буд немесе Портбуд Бедтің Тынысы, жартастағы шағын шіркеу ретінде белгілі болды, Бед – қазіргі бұранда орналасқан жерде өмір сүрген қасиетті адам. Алғашқы бұранда 1838 жылы қатты дауылдан қирады, ал жаңасы 1839 жылы салынды. Мұндағы әсем құмтасты жағалауы – ерекше ғылыми қызығушылық тудыратын, көптеген кеме апаттарына себеп болған тік жартастармен танымал. Теңіз жағасында және канал бойында Ниит (немесе Страт) өзені ағып жатыр. Қаланың екі жартысы кішкентай, екінші дәрежелі тізімдегі ғимарат – 19 ғасырда жақын жерде тұрған «диппер» есімді Нэнни Мур көпірі арқылы байланыстырылған. Осыдан кейін 1577 жылы Бланчминстер қайырымдылық қорынан қаржыландырылып қайта салынған кемежай орналасқан. Өзен екі Корнуолл отбасының жерін бөліп тұрды. Өзеннің оңтүстігіне сэр Джон Арунделл ие болды, ал солтүстік жағына сэр Ричард Гренвилл иеленді. 1700-1800 жылдары Буд кішкентай кемелер пайдаланатын дамыған порт болды. Уақыт өте келе жерлер иелері ауысты – Гренвилл жерлері Картереттер/Тинндерге, ал Арунделл жерлері Аклендтерге өтті. Буд және оған жақын Страттон Англия азаматтық соғысында маңызды рөл атқарды, Нэнни Мур көпірі роялистер үшін өзеннен өтуге мүмкіндік берді.

Викториялық курорт

Буде Виктория дәуірінде романтизм әсерімен теңізде шомылуға танымал болды. Әйелдер Круклетс жағажайында шомылса, ал ерлер Саммерлизге бөлініп орналастырылды. Жұмысшылар канал құрылысы үшін Будеге көптеп келді, бірақ кемелердің қатынай бастауы азайғанда және теміржол басымдыққа ие болғанда, Буде өсіп келе жатқан туристік индустрияға көшті. 1926 жылға қарай 59 пансионат және 5 қонақ үй болды: Falcon, Grenville, Globe, Norfolk және Commercial.

Буд порт және каналы

18 ғасырда Будеде қорғаныссыз, кішкентай таяз су айлағы болған. Буде каналы компаниясы канал салып, айлақты жақсартты. Жаз айларында шамамен жиырма шағын қайық бастапқы айлақтың таяз суға орналасқан тұрақтарын пайдаланады. Көбінесе олар спорттық балық аулаумен айналысады, бірақ сонымен қатар шағын көлемде, жартылай коммерциялық мақсатта краб пен лобстер аулау да жүргізіледі. Буде каналында, теңіз шлюзінен шамамен жарты мильдей қашықтықта, каналды таяз су айлағымен байланыстыратын кемежай орналасқан. Оны тек толы су кезінде немесе оған жақын уақытта, және теңіз жағдайына қарай ашуға болады. Солтүстік Корнуолл аудандық кеңесі 2009 жылдың наурыз айында таратылғанға дейін каналды, айлақты және шлюз қақпаларын басқарып келді. Бұл қақпалар 2008 жылы болған дауылда зақымданғаннан кейін жаңартылды. Олар Англияда қолмен басқарылатын жалғыз теңіз шлюздері болып табылады. Шлюздердің жанындағы теңіз айлағының басы II санаттағы қорғалатын құрылым болып есептеледі. Бұл канал Англияның оңтүстік-батысындағы маңызды каналдардың бірі. Оның бастапқы мақсаты – Буде жағажайларынан минералға толы құмды кішкентай қайықтармен алып, оларды ішкі аймақтарда ауыл шаруашылығына пайдалану үшін тасымалдау еді. Көлбеу жазықтықтардың тізбегі қайықтарды 400 фут (120 метр) тік биіктікке көтеріп, Ред Постқа жеткізетін. Одан канал оңтүстікке қарай Тамар аңғарының жоғарғы бөлігімен Лаунсестонға, шығысқа қарай Холсвортиге және солтүстікке қарай Тамар көлдеріне тармақталады, олар каналды сумен қамтамасыз ететін. Кәсіпорын әрқашан қаржылық қиындықтарға тап болды, бірақ Оңтүстік Уэльстен құм мен көмірдің көп көлемін тасымалдады. Холсвортиге теміржолдың келуі және арзан, өндірілген тыңайтқыштардың пайда болуы каналдың коммерциялық мақсатын әлсіретті, нәтижесінде ол жабылып, аудандық су компаниясына сатылды. Алайда, кемежай аймағы мен айлақ ұзақ уақыт бойы сәттілікке ие болды, жағалаудағы желкенді кемелер Уэльске астық, ал Корнуоллға көмір тасыды.

Белгілі ғимараттар

Белгілі ғимараттарға 1835 жылы салынған және 1876 жылы кеңейтілген (архитекторы Джордж Уайтвик) Сент-Михаэль және барлық періштелер шіркеуі, Эббингфорд усадьбасы және қаланың ең көне үйі, қала орталығында орналасқан Квей коттедж кіреді. Буд қамалы 1830 жылы викториялық өнертапқыш сэр Голдсворти Гарни үшін бетон негізде құмға салынған. Гарни сонымен қатар Буд-Лайтты да ойлап тапты. Эффорд Даун шаруашылығының солтүстік бөлігінде, Саммерлиз жағажайы мен волнорезына қарап тұрған бұрынғы жағалау күзетшісінің қарауыл мұнарасы орналасқан. Компас нүктесі деп аталатын бұл мұнара 1840 жылы Акланд отбасы жергілікті құмтастан салынған, ол Афинадағы Желдер ғибадатханасының үлгісімен жасалған. Ол 1880 жылы және 2023 жылы жартастың эрозиясынан құлау қаупін болдырмау үшін қазіргі орнына көшірілді. Мұнараның әрбір сегізбұрышты қабырғасында компастың нүктелері бейнеленгендіктен осылай аталады. 1953 жылы Будеде Ұлыбританиядағы алғашқы Surf Life Saving Club ашылды, ал танымал Bude Sea Pool лидосы 1930 жылы есігін ашты. Бұрын Корнуолл кеңесі басқарған бұл нысан 2010/11 жылдары мемлекеттік қаржыландырудан айырылды. Bude Sea Pool-дың достары қоры 2011 жылы оның болашағын қамтамасыз ету мақсатымен құрылды. 2018 жылдың қыркүйегінде Буд Сайнсбери супермаркеті аумағындағы 70 метрлік (80 ярд) Perspex жаяу жолы – "Буд туннелі" TripAdvisor сайтында қаланың ең жоғары бағаланған көрікті орны болғаннан кейін ұлттық баспасөзde жарияланды. Көрермендер әзілмен туннельді Тадж-Махалға, Вавилонның аспалы бақтарына және Гизаның Ұлы Сфинксіне теңеді. Түзету жұмыстары тоқтатылғаннан кейін кем дегенде төрт ай бойы туннель ең танымал көрікті орын болып қала берді. Сол жылдың желтоқсан айында туннель мерекелік шамдармен әсемделді. 2021 жылы Будеде 1961, 1975 және 1993 жылдары өткендей, Горсед Кернов (Корнуолл мәдениетінің фестивалі және бардтық рәсім) өтті. Фестиваль 2020 жылы өткізілуі жоспарланған, бірақ COVID-19 пандемиясы салдарынан кейінге жылдырылды.

Медиа

Жергілікті телеарналар BBC South West және ITV West Country арқылы көрсетіледі. Телевизиялық сигналдар Карадон тауындағы теледидар таратушысынан қабылданады. Жергілікті радиостанциялар: BBC Radio Cornwall 95.2 FM, Heart West 105.1 FM, Pirate FM 102.2 FM және Piran Radio – қоғамдық радиостанция, ол онлайн эфир береді. Буд қаласы 1924 жылы өзінің газетін – «The Bude and Stratton Post» газетін шығарды. Progressive rock тобы King Crimson қалаға арналған ән жазып, оны «Happy with What You Have to Be Happy With» атты EP-сіндегі бірінші трек ретінде ұсынды.

Теміржол

1879 жылдан бастап Буд қаласына ең жақын теміржол станциясы Холсвортиде, он шақырым қашықтықта орналасқан. 1898 жылы теміржол Будке келді. Бұл жол Лондон және Оңтүстік-Батыс теміржолымен салынды, бірақ 1923 жылы Оңтүстік теміржолының құрамына, ал 1948 жылы Британ теміржолына қосылды. Буд теміржол станциясын Атлантика жағалау экспресі қызмет көрсетті, ол 1964 жылы тоқтатылғанға дейін Лондон Уотерлу станциясына тікелей қатынас жасады. Буд станциясы және Буд тармағының толық желісі 1966 жылдың 1 қазанында Бичингтің кесу шараларының аясында жабылды. Буд және оған жақын Страттон қалалары Англиядағы басқа қалаларға қарағанда теміржол желісінен едәуір алыс орналасқан. Ең жақын Ұлттық теміржол станциялары, тұрақты қызмет көрсететіндері: Окехэмптон (29 миль), Барнстапл (35 миль солтүстік-шығысқа қарай), Бодмин Парквей (32 миль оңтүстікке қарай) және Гуннислейк (32 миль оңтүстік-шығысқа қарай).

Өнеркәсіп

Буде аймағының негізгі саласы туризм, сонымен қатар балық аулау да жүргізіледі. Бұрынғы маңызды сауда – құм экспорты еді, ол кальций карбонатының жоғары мөлшеріне ие болғандықтан тыңайтқыш ретінде кеңінен қолданылды. Қалада гольф алаңдары да бар. Буде аймағы сонымен қатар телекоммуникациялық орталық болып табылады, маңызды теңіз асты кабельдері жақын орналасқан Видмут шығанағында құлдын. GCHQ Bude деп аталатын тыңшылық қызметі Морвенстоу қаласының солтүстігінде орналасқан. Бұл аймақтағы ең ірі жұмыс беруші, онда 250-ден астам мемлекеттік қызметкер мен мердігер жұмыс істейді.

Жергілікті билік

Буд Солтүстік Корнуолл парламенттік сайлау округінде орналасқан, оны Скотт Манн депутаты ұсынады. Ол бұрынғы, әлдеқайда көне Страттон базар қаласынан шығысқа қарай 11/8 миль қашықтықта дамыған. 2009 жылы Корнуолл біртұтас әкімшілік бірлік болғаннан бері жергілікті басқарудың екі деңгейлі жүйесі бар: Корнуолл кеңесі (мысалы, мектептер мен жолдар, тұрғын үй шаруашылығы, әлеуметтік қызметтер, каналдар мен порты, қоқыс жинау және қайта өңдеу, көшелердің тазалығын сақтау; қала Буд бөлімі арқылы ұсынылады) және Буд-Страттон қалалық кеңесі (жергілікті балалар ойын алаңдары, Буд "қамалы"). Қалалық кеңес Буд-Страттон атауын қабылдағанда, бұл атау бұрын Страттон-Буд болғандықтан, жергілікті жерде пікір таласы болды. Будтың 1901 жылғы халқы 2308 адамды құрады, ал 2001 жылы ол 4674 адамға жетті.

Спорт

Қалада, оның ішінде Буд RFC – қаланың регби клубы, және Буд Таун – жергілікті футбол клубы сияқты, көптеген спорт командалары бар. Буд қаласы әр тамызда өткізілетін ірі жастар футбол турнирі – Солтүстік Корнуолл кубогына төңкерілген қала. Буд және Солтүстік Корнуолл гольф клубы қала орталығында ыңғайлы түрде орналасқан. Буд қаласында Буд крикет клубы да бар.

Корнуолл күрес

Бюдеде кем дегенде екі ғасыр бойы жүлделі корнуолликалық күресу турнирлері өткізіліп келеді. Турнирлер Касл алаңында, Бродклоз төбесінде және Футбол алаңында өткізілген. Сондай-ақ, Погиллдегі корнуолликалық күресу туралы да қараңыз.

Атақты тұрғындар

Канадалық фотограф Ханна Хэтэрли Мейнард (1834–1918), ең танымал портреттерімен және фотомонтаж мен көп экспозицияны қолданған тәжірибелік фотосуретімен, Будеде дүниеге келді және өсті. Жазушы Жан Рис (1890–1979) 1950-ші жылдардың соңында Будеде тұрды және өзінің ең сәтті романы «Кең Саргассо теңізінің» соңғы нұсқасын осы жерде жазды. Суретші, иллюстратор және жазушы Памела Колман Смит (1878–1951), Артур Эдвард Уэйт үшін болжау таро карталарының «Райдер Уэйт Смит» жинағын жасауымен әйгілі, Будеде тұрды және 1951 жылдың 18 қыркүйегінде осы жерде қайтыс болды. Балалар кітаптарының авторы Джордж Миллс және қылмыстық және оқиғалы романдардың авторы Артур Ф. Х. Миллс Будеде дүниеге келді; олардың әдесі, депутат Артур Миллс, жақын жердегі Эффорд Даун Хауста тұрды. Ренни Монтегю Бере – британдық таушы, натуралист және табиғатты қорғаушы, зейнеткерлікке шыққаннан кейін жақын маңдағы шағын үйінде тұрды. Оның кітаптарының ішінде «Буде мен Страттон кітабы» және «Корнуолл табиғаты» бар. ХХ ғасырдың жетекші британдық география ғалымдарының бірі Сэр Лоренс Дадли Стамп зейнеткерлікке шыққанға дейін Будеде тұрды. Америкалық әнші-әндер авторы Тори Амосқа осы жерде үйі мен студиясы бар.