Кіріспе
Жерден оқылaтын жазуды құру үшін белгілі бір үлгілерде ұшу кезінде арнайы түтін шығаратын шағын ұшақтарды пайдалану процесі. Көкте жазу – бір немесе бірнеше шағын ұшақтың, ұшу кезінде ерекше түтін шығаруға қабілетті, жерден оқылaтын жазуды құру үшін белгілі бір үлгілерде ұшуы. Бұл хабарламалар жарнама, жалпы мерекелік немесе ізгі ниет хабарламалары, неке ұсыныстары мен туған күн тілектері сияқты жеке хабарламалар немесе наразылық акциялары болуы мүмкін.
Skywriting is the process of using one or more small aircraft, able to expel special smoke during flight, to fly in certain patterns that create writing readable from the ground. These messages can be advertisements, general messages of celebration or goodwill, personal messages such as a marriage proposals and birthday wishes, or acts of protest.
Сипаттама
Типтік түтін генераторы Chevron / Texaco "Canopus 13" (бұрынғы "Corvus Oil") сияқты тұтқыр майға толы қысымды ыдыстан тұрады. Май ыстық эгзосты жинағышқа (коллекторға) жіберіліп, орасан зор көлемдегі тығыз ақ түтінге айналады. Көкте жазуды анық оқи алатын ұшқыштар өте аз. Сонымен қатар, ояну ағыны және жел түтінді таратып, жазудың бұрмалануына және қисайып кетуіне себеп болады, әдетте бірнеше минут ішінде. Осы себептерге байланысты, компьютермен басқарылатын "скайтайпинг" әзірленді, онда бірнеше шағын ұшақтар тізім бойынша қатар ұшып, нүктелі матрица тәрізді жазады, дәстүрлі көк жазуларға қарағанда әлдеқайда ұзақ және оқуға ыңғайлы хабарламалар жасап шығарады.
Тарих
Аспанға жазудың басталуы даулы. 1926 жылы «Нью-Йорк Таймс» газетіне жазған хатында Альберт Т. Рид былай деп жазды: «Бір газетте аспанға жазу 1919 жылы Англияда жетілдірілді және келесі жылы АҚШ-та қолданылды делінген. Бірақ Арт Смит, 1915 жылы Сан-Францискодағы Панама-Тынық мұхиты халықаралық көрмесінде Бичидің әуе көрсетілімдерін жалғастырғаннан кейін, ол қайтыс болған соң, өзі де аспанға жазумен айналысты, әрқашан өте әсерлі трюктерін «Жақсы түң» деп жазып аяқтады. Бұл сынақ көрсетілімі емес, әрбір ұшудың бір бөлігі болды және әрқашан мыңдаған адам куә болды. Британдық Корольдік әуе күштерінің бұрынғы ұшқышы және «Flight» журналының авторы майор Джек Савидж Англияда Royal Aircraft Factory S.E.5 ұшақтарынан тұратын аспанға жазу флотына ие болды. Ол 1920-1930 жылдары ұшып, осы тәжірибені Америкаға да әкелді. Жарнамалық мақсатта аспанға жазуды алғаш рет 1922 жылдың мамыр айында Ұлыбританиядағы Эпсом Даунс жарыс жолындағы Дербиде қолданды, онда Корольдік әуе күштерінің капитаны Сирил Тернер трассаның үстінде «Daily Mail» деп жазды. АҚШ-та жарнамада аспанға жазуды алғаш рет 1922 жылдың 28 қарашасында Нью-Йорк қаласындағы Таймс-скверде Савидж пен Сирил Тернердің келуі кезінде қолданды. Корольдік әуе күштерінің ұшқышы Тернер «Hello USA» деп, содан кейін «Vanderbilt 7200 телефонына қоңырау шалыңыз» (алдағы үш сағат ішінде 47 000 қоңырау түскен Vanderbilt қонақ үйінің телефон нөмірі) деп жазды. АҚШ-та коммерциялық аспанға жазуды 1932 жылы Америка Аспанға жазу корпорациясының президенті Сид Пайк дамытты. Олардың алғашқы ірі клиенттерінің бірі Пепси Кола болды, ол аспанға жазуды жаппай аудиторияға жеткізу үшін пайдаланды. Пепси 1940 жылы 2225 ұшуды қоса, көптеген ұшуға келісім шарт жасады. Суретшілер де аспанға жазуды көрнекі құрал ретінде пайдаланды. Аспанға жазушы Уэйн Мэнсфилд Джон Леннон мен Йоко Оно үшін әуе хабарларын жасады және Италияның Венециядағы Биенналеде аспан суретшісі ретінде пайда болды. Суретші Вик Муниз «Бұлттардың суреттері» жобасында аспанға жазуды қолданды.
A newspaper paragraph says skywriting was perfected in England in 1919 and used in the United States the next year. But Art Smith, who succeeded Beachey in flying exhibitions at the Panama–Pacific International Exposition in San Francisco in 1915, after the latter had been killed, did skywriting, always ending his breathtaking stunts by writing "Good night." This was not a trial exhibition, but a part of every flight, and was always witnessed by thousands. Major Jack Savage, former British Royal Air Force pilot and a writer for Flight magazine, had a successful skywriting fleet of Royal Aircraft Factory S. E.5 aircraft in England. He flew throughout the 1920s and 1930s, bringing the practice to America as well. The first recorded use of skywriting for advertising purposes was over the Derby at Epsom Downs Racecourse in the United Kingdom in May 1922, when Royal Air Force Captain Cyril Turner wrote "Daily Mail" above the track. In the United States, the first use of skywriting in advertising followed on November 28, 1922, over Times Square in New York City during a visit of Savage and Cyril Turner. Turner, a Royal Air Force pilot, spelled out "Hello USA", followed by "Call Vanderbilt 7200" (the telephone number for the Vanderbilt Hotel, which received 47,000 phone calls in the next three hours. Commercial skywriting in the United States developed in 1932 by Sid Pike, president of the Skywriting Corporation of America. One of their first major clients was Pepsi Cola, which used skywriting to reach a mass market. Pepsi contracted a tremendous number of flights, including 2,225 in 1940. Artists have also used skywriting as a visual medium. Skywriter Wayne Mansfield created aerial messages for John Lennon and Yoko Ono, and appeared as a sky artist over the Biennale in Venice, Italy. Artist Vik Muniz used skywriting for his "Pictures of Clouds" project.
Скайпинг
1946 жылы Skywriting Corporation Екінші дүниежүзілік соғыстан қалған ұшақтарды сатып алып, "нүктелік матрицалы аспан жазуын" жасады, кейіннен ол skytyping деп аталды. Бұл процесте бес ұшақ бір қатарға тізіліп, компьютерлік бақылаумен түтін шығарады, бұл нүктелік матрицалы принтерлер жасаған әріптерге ұқсас. Мұндай хабарламалар 3048 метр биіктікте жазылады, олардың биіктігі 381 метрге дейін, ал ұзындығы 8 шақырымнан асады. Дәстүрлі аспанға жазу хабарламалары 914 метрмен шектеледі және жазуға көбірек уақыт кетеді (бір әріпке 1–2 минут, skytyping-пен 2–5 секунд), сондықтан түтін тарап кеткенге дейін хабарлама бірнеше сөзден аспайды.
Байрақты сүйрету
Аспанға жазудың тағы бір түрі – ұшақпен баннерді сүйреу, бұл әдіс Америка Құрама Штаттарында ондаған жылдар бойы танымал. Ол көбінесе жағалау аймақтарында қолданылады, онда ұшақтар көп адам жиналатын жағажайлардың үстінен төмен ұша алады. Баннерді сүйреу – романтикалық үйлену ұсынысын жасаудың танымал тәсілі.