Алфарубейра шайқасы: Португалия тағының күресі

Кіріспе

1449 жылы португал корольдік әскерлері мен Коимбра герцогының көтерілісшілері арасындағы шайқас.

Алфарробейра шайқасы (alfɐʁuˈβɐjɾɐ) 1449 жылдың 20 мамырында өтті. Бұл Португалия королі Афонсо V және оның інісі Браганса герцогы Афонсо басқарған әскерлер мен көтерілісшіл Петр, Коимбра герцогының әскері арасындағы қақтығыс болды. Оқиға Лиссабонға жақын, Альфарробейра арнасының жағасындағы Виалонга жерінде болды. Нәтижесінде Коимбра герцогы анық жеңіліске ұшырап, қаза тапты, ал Браганза әулеті Португалияның ең ықпалды әулеті ретінде орнықты.

Өмірбаян

Бірінші династияның соңғы өкілі Фернандо патшаның 1383 жылы қайтысынан кейін билік халық тарапынан жек көрілетін регент Леонор патша мен оның қызы Беатрисқа, Кастилия королі Хуан I-ге үйленген қызға тиді. Фернандоның жартылай бауыры Джон, Авиз шебері, королева мен Кастилия короліне қарсы төңкеріс көтеріп, оларды кішкентай армиясымен Алжубаррота шайқасында жеңді. Бұл шайқас португал және әлем тарихындағы шешуші кезең болды, және король Иоанн I мен оның әскери көмекшісі констебль Нуно Альварес Перейра есімдері мәңгілікке сақталды. Король Иоанн I-нің бірінші заңды емес ұлы Афонсо және қызы Беатрис болды. Джон Гонттың қызы Филиппаға үйленгеннен кейін және Авиз әулетін құрғаннан соң, олардың бірінші ұлы (жас кезінде қайтыс болды), қызы Изабелла (Бургундия және Фландрияның әйгілі герцогинясы атанды), содан кейін бес ұлы дүниеге келді. Олардың барлығы атақты шайқастың естеліктерімен өсті. Эдуард (Дуарте) патша болуға дайындалды, Педро (Питер), Генрих (Генрике, басқаша айтқанда "Теңізші"), солтүстік Африкадағы мұсылмандарға қарсы әскери іс-қимылдары арқылы күшті және танымал болды; ал ең кіші ұлдары Джон мен Фернандо Альфарробейра шайқасынан бұрын қайтыс болды. Педро он жыл бойы шетелде тұрды. Король Иоанн I және бірнеше жылдан кейін король Эдуард қайтыс болғаннан соң, тәж Арагондық регенттің басшылығымен жас Афонсо V-ке тиді. Халық 1383 жылғы оқиғаларды және азамат соғысын еске алып, королеваға қарсы көтерілді. Король Иоаннның тұңғыш ұлы Барселос графы Афонсо королеваны қолдады. Педро (қазір үлкен ағасы) ағаларының көмегімен төңкеріс жасады, бірақ Генрих королева, Педро және Афонсо арасындағы үшжақты регенттік арқылы бейбітшілік орнатуға қол жеткізді. Келесі жылдары королева отбасының көмегімен төңкеріс жасауға тырысты. Педро, арагондық әйелге үйленген, оның отбасы королеваның отбасына қарсы Кастилия билігі үшін күресті, оны Кастилияға қайтаруға тырысты, үлкен Афонсоға Браганса герцогтігін сыйлап, ұлдарының сенімін қорғап, оларға әскери шендер уәде етті, қызын жас корольге үйлендірді және регенттікке ие болып, ағасы Генрихтің көмегімен Португалиядағы ең күшті адамға айналды. Бірақ ол қателіктер жасады, өйткені оның екі ағасы Джон мен Фернандо қайтыс болғаннан кейін, уәде еткендей, Афонсоның ұлдарына емес, өз ұлдарына әскери шендер берді. Браганса герцогының интригалары патшаны өзінің ағасы регентті жау санауға итерді. Жас Афонсо V 14 жасқа толғанда, ол ағасын регенттік қызметінен шеттетуге және Афонсоның ұлдарымен байланыс орнатуға, сондай-ақ Педроның адамдарын билік орындарынан толығымен жоюға кірісті. Ақырында, кейінірек жалған болып шыққан себептермен король Коимбра герцогін сатқын деп жариялады, соғысқа шақырды және Педроға қарсы жорыққа шықты. Браганса герцогы өзінің немере інісі корольді қолдап, Лиссабон маңындағы корольдік әскермен бірікті, олардың жалпы саны 30 000 адамға жуық болды. Лиссабонның солтүстігіндегі шайқас қысқа болды, ал Педро, шайқастың алғашқы құрбандарының бірі, жебеден қаза тапты. Генрих, король Иоаннның бесінші ұлы, Авиз әулетінің бірінші буынының жалғыз тірі принці болды.

After the death of King Fernando, the last of the First Dynasty, in 1383, power fell to the regent Queen Leonor, hated by the people, and her daughter Beatrice, married to the Castilian King Juan I. Fernando's half brother John, Master of Aviz, led a revolution against the Queen and the Castilian King, defeating them with a smaller army in the battle of Aljubarrota. The battle became a turning point in Portuguese and world history, and King John I and his military aide, Constable Nuno Álvares Pereira, became immortal idols. King John I had a first illegitimate son, Afonso, and a daughter Beatrice; after marrying Philippa of Lancaster, John of Gaunt's daughter, and establishing the House of Aviz, they had a first boy (died of young age), a girl Isabella (who became a famous duchess of Burgundy and Flanders), then five boys who were grew up under the memories of the famous battle. Edward (Duarte) was trained to become king, Peter (Pedro), Henry (Henrique, a. k. a. "The Navigator"), that was becoming powerful and famous with the military actions in Northern Africa against Muslims; John and Fernando, the youngest, died before Alfarrobeira. For ten years Peter lived abroad. When King John I, and a few years later, King Edward, died, the crown fell on the boy Afonso V, under the regency of the Queen, an Aragonese; the people remembered 1383 and the civil war, and rebelled against the Queen. The old Afonso, Count of Barcelos, King John's first son, supported the Queen. Peter (now the eldest brother) led a revolution with the help of his brothers, but Henry managed to establish peace through a tripartite regency between the Queen, Peter, and Afonso. In the years to follow, the Queen tried a coup d'etat with the help of her family; Peter, married to an Aragonese whose family fought for Castilian power against the Queen's family, managed to send her back to Castile, appeased older Afonso giving him the Duchy of Braganza and secured the trust of his sons by promising them military titles, married his daughter to the young King, and assumed the Regency, establishing himself as the most powerful man in Portugal with the help of his brother Henry. But he made mistakes, for when his two brothers John and Fernando died, he gave their military titles to his sons, and not Afonso's sons as promised. Soon enough, the intrigues nurtured by the Duke of Braganza led the king to perceive his uncle the regent as an enemy. When young Afonso V reached his 14th birthday, he dismissed his uncle as regent, associated with Afonso's sons, and began to uproot Peter's men from their positions of power. Finally, for reasons that would be proven false later, the King declared the Duke of Coimbra a traitor and usurper, called his banners to war and marched against Peter. The Duke of Braganza called his own banners in support of his nephew the king and joined forces with the royal army near Lisbon, bringing their numbers close to 30 000 men. The battle, near Lisbon, to the North, was short, and Peter one of its first victims being killed by an arrow. Henry, King John's fifth son, was now first and only surviving prince of the first generation of the House of Aviz.

Нәтиже

Авиз әулетінің мүшесі болғандықтан король Афонсо V және Браганса герцогының ұлдары оған сенімсіздікпен қарады, ал қайтыс болған ағасының достары оның сатқындығын ешқашан қабылдамады (сондай-ақ Бургундиядағы үлкен әпкесі Изабелла оны қабылдамады), Генрих Португалия мен Еуропаның ең оңтүстік және батыс ұшындағы Сагрес жеріне шегінді. Ол онда усақтап, діни өмір сүріп, өзінің серіктерінің теңіз экспедицияларына күшін жұмсады, бұрын көрінбеген мұхиттар мен жағалауларды (Мадейра, Азор аралдары, Африка жағалауы Гвинеяға дейін, ал оның өлімінен кейін Жақсы Үміт мүйісі, Үндістан, Жапония, Канада, Бразилия және т.б.) ашқандықтары үшін әлемге танылды. Афонсо V өзінің туысының саяхаттарына немқұрайлы қарады және Кастилия шайқастарына батып, тақты өзіне қаратуға тырысты, бірақ оның талабы Решасыз Торо шайқасында королева Изабелла Католик және Арагон королі Фернандодан жеңіліске ұшырады. Дегенмен, ол осы Кастилия мұрагерлік соғысы (1475–79) кезінде католик монархтарына қарсы теңіз соғысында жеңіске жетті. Ол Португалияны банкротқа ұшырату күйінде қайтыс болды. Афонсоның ұлы Жоан II Кастилиядан бет бұрып, мұхит ашылуларында мүмкіндік көріп, оларды кеңейтті, Португалияны алғашқы континентаралық империяға айналдырып, орта ғасыр тарихындағы ең қуатты патша атанды.