Кіріспе
Дакота территориясы – 1861 жылдың 2 наурызынан 1889 жылдың 2 қарашасына дейін болған, қысқартылған аумағы Солтүстік және Оңтүстік Дакота штаттары ретінде АҚШ құрамына енген АҚШ-тың ұйымдастырылған, біріктірілген территориясы.
The Territory of Dakota was an organized incorporated territory of the United States that existed from March 2, 1861, until November 2, 1889, when the final extent of the reduced territory was split and admitted to the Union as the states of North and South Dakota.
Тарих
Дакота территориясы 1803 жылы Луизиананы сатып алу кезінде алынған жердің ең солтүстік бөлігін, сондай-ақ 1818 жылы шекарасы 49-шы параллельге өзгертілген кезде алынған Руперт жерінің ең оңтүстік бөлігін құрады. Атауы сол кезде осы аймақты мекендеген Сиу тайпаларының Дакота тармағымен байланысты. Дакота территориясының көп бөлігі бұрын Миннесота және Небраска территорияларының бір бөлігі болған. 1858 жылы Миннесота штат болғаннан кейін, Миссури өзені мен Миннесотаның батыс шекарасы арасындағы қалған аймақ ұйымдастырылмаған қалды. Кейін сол жылы Янктон шарты жасалып, Сиу үндістерінің жерінің көп бөлігі АҚШ үкіметіне өткеннен кейін, алғашқы қоныс салушылар уақытша үкімет құрып, АҚШ территориясы мәртебесін алуға тырысты. Уилмот Вуд Брукингс уақытша губернатор болды. Уилмот және Брукингс қалалары, сондай-ақ Брукингс округі оның құрметіне аталды. Президент Линкольн Дакота территориясының алғашқы губернаторы Уильям Джейнді тағайындады, ол Линкольннің Спрингфилдтен (Иллинойс штаты) келген ескі досы және көршісі болды. "Жоғалған Дакота" деп аталатын шағын жер учаскесі 1873 жылы Монтана территориясының Галлатин округінің құрамына кіргенге дейін Дакота территориясының шалғайдағы анклавы болып келді. Кейя-Паха өзенінен солтүстікке қарайғы барлық жерлер (Небраска штатының Бойд округінің көп бөлігі және көршілес Кейя-Паха округінің кішігірім бөлігін қамтиды) бастапқыда Дакота территориясының бір бөлігі болды, бірақ 1882 жылы Небраскаға берілді.
Америка Азаматтық соғысы
Дакота территориясы тікелей Америка Азамат соғысына қатыспады, бірақ 1862 жылғы Дакота соғысынан кейін, ол Сиу тайпаларымен қарым-қатынастың ушығуына себеп болғандықтан, елді мекендерді қорғау үшін бірнеше әскер жинады. Солтүстік-Батыс департаменті 1863, 1864 және 1865 жылдары Дакота территориясына экспедициялар жіберді. Ол сондай-ақ Дакота территориясының, Айова мен Миннесотаның шекаралық елді мекендерін және Миссури өзені бойындағы көліктерді қорғау үшін форттар құрды.
Мемлекет болудан бұрын
Азамат соғысынан кейін Сиу тайпасымен қарым-қатынас 1868 жылғы Форт-Ларами шартына дейін жалғасты. 1868 жылға қарай жаңа аумақтар құрылуының нәтижесінде Дакота аумағы қазіргі Дакота штаттарының шекараларына дейін қысқартылды. Аумақтық округтер 1872 жылы белгіленді, оның ішінде Боттино, Касс округтері және тағы да басқалары. Ұйымдастырылған аумақтың бар болған кезеңінде халық саны алдымен өте баяу, содан кейін 1870 жылдан 1880 жылға дейінгі "Дакота гүлі" кезеңінде тез өсті. Сиу тайпасының өте жауырыны және алғашқы қоныс аударушыларға қауіп төндіретіні саналғандықтан, ақ халықтың саны баяу өсті. Бірте-бірте қоныс аударушылардың саны көбейді және Сиу тайпасы енді үлкен қауіп ретінде қарастырылмады. Халық санының өсуіне негізінен Солтүстік Тынық мұхиты темір жолының дамуы себеп болды. Дакота аумағына қоныс аударғандар басқа батыс аумақтардан, сондай-ақ солтүстік және батыс Еуропадан келді. Олардың арасында норвегтер, немістер, шведтер және канадалықтар көптеп кездесті. Алғашқыда сауда тері саудасымен ұйымдастырылды. Терілер кемелермен өзен арқылы елді мекендерге тасымалданды. 1874 жылы Блэк Хиллзде алтын табылды, бұл көптеген қоныс аударушыларды тартты және соңғы Сиу соғысын бастады. Халық санының өсуі етке деген сұранысты арттырды, бұл аумақтың кең далаларында ірі қара мал шаруашылығының кеңеюіне әкелді. Темір жол пайда болғаннан кейін егіншілік күшейді: бидай аумақтың негізгі ақшалық дақылына айналды. 1880 жылдары бидай бағасының төмендеуі және құрғақшылық салдарынан аймақта экономикалық қиындықтар туды. Аумақтың солтүстік және оңтүстік бөліктері арасындағы аймақтық шиеленіс басынан бері болды. 1880 жылғы халық санауында оңтүстік бөлігінде 98 268 адам, ал солтүстік бөлігінде 36 909 адам болды. Оңтүстік бөлік солтүстікті "жабайы адамдар, малшылар, тері саудагерлері" бақылауында және жергілікті халықпен жиі қақтығыстар орын алатындықтан беделсіз деп есептеді. Темір жол солтүстік және оңтүстік бөліктерді әртүрлі хабтармен байланыстырды: солтүстік бөлігі Фарго және Бисмарк арқылы Миннеаполис-Сент-Пол аймағына жақын болды, ал оңтүстік бөлігі Сиу Ситиге және одан Омахаға жақын болды. Саяси тұрғыдан алғанда, аумақтық заң шығарушылар федералды үкімет тарапынан тағайындалды және олар өз мерзімдерін аяқтаған кезде ғана аймақта қалуға бейім болды. Оңтүстік аймақтың көптеген халқы оларға наразылық білдірді, ал солтүстік тұрғындары федералды үкімет мемлекеттік функциялардың көптеген түрлерін қаржыландыратындықтан, аумақ болудың арзан екенін атап көрсетті. Соңғы шешім аумақтық губернатор Нехемия Г. Ордвейдің 1883 жылы аумақтық астананы Янктоннан Бисмаркқа көшіруі болды. Оңтүстік бөлігі штат болу үшін қажетті 60 000 халқынан асып кеткендіктен, қыркүйек айында олар конвент өткізді, онда штаттық конституцияны әзірлеп, сайлаушыларға ұсынды. Ол сайлаушылар тарапынан мақұлданды және Конгреске ұсынылды. Дакота аумағының 46-шы параллельдің оңтүстігіндегі штаттығын қамтамасыз ететін заң жобасы 1884 жылдың желтоқсан айында Сенатта қабылданды, бірақ Палатада қабылданбады. 1885 жылдың қыркүйегінде Оңтүстік Дакотаның екінші конституциялық конвенті өткізілді, ол жаңа конституцияны құрастырды және оны халықтың дауысына ұсынды, олар оны көп дауыспен бекітті. Дакотаны екі штатқа бөлуді жақтаған конвенттер солтүстік бөлімде де өткізілді, біреуі 1887 жылы Фаргода, ал екіншісі 1888 жылы Джеймстаунда. Екеуі де аумақты бөлу және Солтүстік және Оңтүстік Дакотаны штаттар ретінде қабылдау туралы Конгреске ұсыныс жасады. Бұл мәселе бойынша Конгреске әртүрлі заң жобалары енгізілді; біреуі 1885 жылы Оңтүстік Дакотаны штат ретінде қабылдауға және солтүстік бөлігін Линкольн аумағы ретінде ұйымдастыруға. 1886 жылы енгізілген тағы бір заң жобасы бүкіл аумақты бір штат ретінде қабылдауды ұсынды. Тағы бір заң жобасы Миссури өзенінің шығысындағы барлық аумақты бір штатқа айналдыруды, ал қалған бөлігін Линкольн немесе Солтүстік Дакота аумағы ретінде ұйымдастыруды көздеді. 1887 және 1888 жылдары басқа да заң жобалары енгізілді, бірақ қабылданбады. 1887 жылғы Аумақтық заң шығарушы орган 1887 жылдың қарашасындағы жалпы сайлауда халықтың пікірін білу үшін бөлу мәселесін ұсынды. 1888 жылдың 10 қаңтарында сайлау нәтижесі толық жарияланғанда, аумақтық губернатор Луис К. Черч дауыс беру нәтижесін жариялады: 37 784 адам бөлінуді жақтады, ал 32 913 қарсы болды. Жаңа батыс штаттарын қабылдау партиялық саяси күреске айналды, әр партия ұсынылған жаңа штаттардың қалай дауыс беретінін қарастырды. 1888 жылдың басында президент Гровер Кливленд басқаратын демократтар Монтана, Нью-Мексико, Дакота және Вашингтонның төрт аумағын бірге қабылдауды ұсынды. Бірінші екеуі демократтарға дауыс беретіні күтілді, ал соңғы екеуі республикашылдарға дауыс беретіні күтілді, сондықтан бұл екі партияға да қанағаттандырарлық компромисс ретінде қарастырылды. Алайда, сол жылы республикашылдар Палата мен Сенатта көпшілік орындарды жеңіп алды. Конгресс тек республикалық аумақтарды штат ретінде қабылдамауы мүмкін екенін болдырмау үшін демократтар Дакотаны екіге бөлу және Нью-Мексиконы мүлдем қабылдамау туралы келісімге келді. Кливленд 1889 жылдың 22 ақпанында заңға қол қойды және аумақтар одан кейін тоғыз айдан кейін штаттарға айнала алатын болды. Бұрын аумақты ашуға жасалған әрекеттер болған, бірақ олар 1868 жылғы Форт-Ларами шартындағы талаптарға байланысты сәтсіз аяқталды, яғни резервациядағы Сиу тайпасының ересек еркектерінің 75 пайызы кез келген шарты өзгерісіне келісуі керек болды. Соңғы рет 1888 жылы Ричард Генри Пратт басқарған комиссия Сиу тайпасының басшыларының және тіпті кейінірек Дакота аймағындағы үндістерді оқыту бастығы болған Элейн Гудальдың қарсылығына байланысты қажетті қолдарды ала алмады. Үкімет Доуэстің заңының (1887), үндістерді аңшылықтан егіншілікке көшіруге тырысқандығының нәтижесінде, оларға аз жер қажет екенін (бірақ шындығында олар үшін экономикалық апатқа ұшырады) және кеміндегі жартысы сатуға қол жетімді екенін сенді. Конгресс резервациялық жерге бұрын тым жоғары деп есептеген ұсынысты мақұлдады және үндістердің қол қоюына ынталандыру үшін 25 000 доллар ұсынды. 1889 жылдың сәуір айында тәжірибелі үндістерге қарсы күрескен генерал Джордж Крук кіретін жаңа комиссия тағайындалды. Крук үндістердің қол қоюын қамтамасыз ету үшін барлық мүмкіндіктерді пайдаланды, көптеген жаман тәсілдерге жүгінді. Егер олар қол қоймаса, жер бәрібір алынады және олар ештеңе алмайды деп қорқытты. Бұл бос қорқыту емес еді, өйткені бұрынғыда Сиу тайпасынан Блэк Хиллз алынған кезде шарт еске алынбаған. Крук Сатуға қарсы болған Ситинг Булл және Ред Клауд сияқты басшыларды елемеді және оларды келісімдерден шеттетіп, Американ Хорс сияқты орташа басшылармен келісуге дайын болды. Алайда, Американ Хорс кейіннен қол қоюға алаялықпен итермеленгенін мәлімдеді. Крук оның құзыреті жоқ немесе сақтай алмайтын көптеген жеке уәделер (резервациядағы рациондар туралы) берді. Ол қазірдің өзінде жиналған қолдардың саны туралы өтірік айтты, қазіргі қол қою ешқандай өзгеріс жасамауы мүмкін деген ойды тудырды. Ол қол қоймағандар жер үшін ақша алмайтынын айтты. Крук Сиу тайпасына үйленген ақ адамдарға да қол қоюға рұқсат берді, бұл күмәнді әрекет болды, өйткені қандық мөлшер заңдары тайпа мүшелері ретінде толыққанды үндістерді ғана есептеді. 1889 жылдың 6 тамызына қарай Крук қажетті қолдарды жинады, жартылай резервациялық жер сатылды, ал қалғаны алты кіші резервацияға бөлінді.
Мемлекеттіклік
1889 жылғы 22 ақпанда келесі президент Кливленд Дакота территориясын екіге бөлетін, бірнеше мәселені қамтитын заңға қол қойды. Солтүстік және Оңтүстік Дакота штаттары 1889 жылғы 2 қарашада бірдей құрылды. Президент Харрисон қайсысы бірінші қол қойылғанын жасыру үшін құжаттарды шатастырды, ал оның реті тіркелмеді. Бұл заң Солтүстік Дакота мен Оңтүстік Дакотаның жаңа территорияларындағы, сондай-ақ Монтана мен Вашингтонның ескі территорияларындағы халыққа штат конституцияларын жазуға және штат үкіметтерін сайлауға мүмкіндік берді. Төрт жаңа штат тоғыз ай ішінде одаққа қабылданатын болды. Бұл жоспар Демократтық Нью-Мексиконы штат мәртебесінен шеттетуге және Республикалық Дакота территориясын екі жаңа Республикалық штатқа бөлуге бағытталды. Өткен жылы Конгресс қарастырған екі жаңа Республикалық және екі жаңа Демократтық штаттардың орнына, бұл заң үш жаңа Республикалық және бір жаңа Демократтық штат құрды, оларды республикашылар басып алады деп есептеді.