Куэрнавака: Мексиканың мәңгілік көктем қаласы

Кіріспе

Морелос штатының астанасы Куернавака (3=Куернавака). Отоми: Ñu'iza) – Мексикадағы Морелос штатының астанасы және ең ірі қаласы. Халкальцингомен бірге, бұл қала Мезоамерика цивилизациясының пайда болған орындарының бірі болуы мүмкін. Мексика қаласындағы Антропология мұражайында қазір көрсетіліп тұрған ольмек өнерінің туындылары Гуалупита III археологиялық қазбаларынан табылған. Қала Мексика қаласының оңтүстігінде орналасқан, және 95D федералды тас жолымен 90 минуттық сапармен жетеді. Куернавака атауы – науатль тіліндегі Cuauhnāhuac топонимінен туындаған эвфонизм, және «ағаштармен оралып немесе оларға жақын» деген мағынаны білдіреді. Атауы испан тілінде Куернавака болып өзгертілген; Эрнан Кортес өзінің хаттарында оны Коаднабацед деп атаған, ал Берналь Диас дель Кастильо өз тарихтарында Куатлавака деп атаған. Муниципалитеттің гербі – Колумбқа дейінгі дәуірдегі қаланың пиктограммалық белгісіне негізделген, ол үш бунақты, жапырақтары бар және төрт түсті тамырлары бар ағаш діңін (cuahuitl) бейнелейді. Діңге ауыз пішіндес кесік салынған, одан сөздер шығады, бұл науатль тілін және кеңейтілген түрі «жақын» деген мағынаны білдіретін nāhuac жұрнағын көрсетеді. Куернавака Мексика қаласының тұрғындары мен шетелдік қонақтар үшін ұзақ жылдардан бері танымал демалыс орны болып табылады, себебі оның ыстық, тұрақты климаты және көптеген өсімдіктері бар. 1937 жылы президент Лазаро Карденас муниципалитетті Орманды қорғау аймағы деп жариялаған, бұл Мексика қаласының және жергілікті тұрғындардың су қоймаларын, өсімдіктерді және өмір сүру сапасын қорғау үшін жасалған. 19 ғасырда Александр фон Гумбольдт қалаға «Мәңгілік көктем қаласы» деген ат берген. Ацтек императорлары мұнда жазғы резиденцияларын құрған, ал бүгінде Мексика қаласынан бір жарым сағаттық сапарда орналасқандықтан, көптеген Мексика қаласының тұрғындары осында үйлерін сақтайды. Куернавакада көптеген шетелдік тұрғындар тұрады, оның ішінде испан тілін оқуға келген студенттер де көп.

Мәңгілік көктем қаласы

Куернавака әлемдегі "Мәңгілік көктем қаласы" деген лақаппен аталатын қалалардың бірі болды. Бұл атау Александр фон Гумбольдттың Американың ежелгі тұрғындарының мекемелері мен ескерткіштеріне қатысты зерттеулерінен туындаған: text=Куернувака (көне Куаухнауак) қаласының оңтүстік-шығысында, Анауак тау жотасының батыс беткейінде, тұрғындар "tierra templada" (температуралы аймақ) деп аталатын бақытты аймақта, себебі ол мәңгілік көктем мекені, күн сәулесі түспейтін төбе көтеріледі, ол Альзате мырзаның барометриялық өлшеуі бойынша жүз жеті метр биіктікте. Таңертеңгі уақытта төменгі аңғардан тауларға жылы ауа ағып келеді, ал кешкі уақытта биік жерлерден салқын ауа төмен қарай ағып келеді. Қалада кең таралған гүлді өсімдік – бугенвилья. Бұл жағымды климат ацтектер заманынан бері патшалар мен ақсүйектерді қызықтырған. Гүлдері, күн сәулесі, жемістері, таза су көздері мен шарлауықтары үшін шетелдік ханзадалар, ер азаматтар осы жерге тартылған. Мексика императоры Максимилиан I қалада елдік резиденциясын құрды. Бірнеше патшалық атақ-даңқы бар филантроп Барбара Хаттонның қала шетінде үйі болған. Савойлық Мария Беатрис ханшайымы (ту. 1943 ж.) 1971 жылдан 1999 жылға дейін осы қалада тұрды, ал Иран шахы Мұхаммед Реза Пахлави Иран төңкерісінен кейін қалада эмиграцияда өмір сүрді. АҚШ-тың тумасы болғанымен, Баухаус дизайнері Майкл ван Бьюрен Германиядағы нацистік режимнің күшеюінен қашып, Куернавакадағы отбасылық фермада қоныстанды (ол онда оқыды және мамандығын орындады), және екінші дүниежүзілік соғыс кезінде қалада Баухаус дизайнерлерінің колониясы өсті. 1970 жылдан бері өткен ондаған жылдар ішінде бұл қалалық аймақ экономикалық және әлеуметтік жағынан Мехико қаласының қалалық аймағымен бірікті. Көптеген мексикалықтар демалыс күндері демалу үшін осы жерде екінші үйлерге ие, бұл климатқа да, жақсы дамыған инфрақұрылымға да байланысты. 1980-ші жылдардан бастап Мехико қаласының тұрғындарының тұрақты көші-қоны басталды, оған елордадағы ластану және қылмыс мәселелері себеп болды. 1985 жылы Мехико қаласында болған жер сілкінісі де көптеген жақсы жағдайлы отбасыларды келесі апаттан қорқып осы жерге көшіруге итермеледі. Көптеген жағдайларда, негізгі жұмыс істейтін адам күн сайын Мехико қаласына жұмысқа барып қайтады. Бұл, әсіресе 1990 және 2000 жылдардың соңында, қаланың шетінде тұрғын үй құрылысының айтарлықтай өсуіне әкелді. Бұл ағын қаланың экономикасына оң әсер етті, бірақ инфрақұрылымға да қысым жасады. Куернавака қаласының 85% тұрғын үйлерге арналған, оның көп бөлігі қаланың шетінде орналасқан Ранчо Кортес, Ранчо Тетела және Колония дель Боске сияқты орта таптық тұрғын үйлерде орналасқан. Төмен табыс деңгейі бар тұрғын үйлер қаланың орталық бөлігінде шоғырланған.

Cuernavaca was one of the cities of the world nicknamed "City of Eternal Spring". This appelative derived from Alexander von Humboldt's Researches concerning the institutions & monuments of the ancient inhabitants of America :

text=To the south east of the city of Cuernuvaca (the ancient Quauhnahuac), on the western declivity of the Cordillera of Anahuac, in that happy region, designated by the inhabitants under the name of tierra templada (temperate region) because it is the reign of perpetual spring, rises an insolated hill, which, according to the barometrical measurement of Mr. Alzate, is one hundred and seven metres high.|author=Humboldt (1810)|title=|source=

The city is located in a tropical region, but its temperature is fairly constant at It is located on the southern slope of the Sierra de Chichinautzin mountains. In the morning, warm air flows up the mountains from the valley below and in the late afternoon, cooler air flows down from the higher elevations. One ubiquitous flowering plant in the city is the bougainvillea. This pleasant climate has attracted royalty and nobles since Aztec times. Foreign princes, archdukes, and other nobles have been attracted to this place because of its flowers, sun, fruits, fresh water springs, and waterfalls. Emperor Maximilian I of Mexico set up a country residence in the city. Philanthropist Barbara Hutton, who held several royal titles through marriage, had a home on the outskirts of the city. Princess Maria Beatrice of Savoy (b. 1943) lived there from 1971 to 1999, and the Shah of Iran, Mohammad Reza Pahlavi, lived in exile in the city following the Iranian Revolution. Although a native of the U. S., Bauhaus designer Michael van Beuren established his residence in a family hacienda in Cuernavaca while fleeing the rise of the Nazi regime in Germany (where he studied and practiced his profession), and a colony of Bauhaus designers grew in the city during World War II. Over the decades since 1970, this metropolitan area has become more economically and socially integrated with the Mexico City metropolitan area. Many people from Mexico City own second homes there for weekend retreats, both for the climate and for the well developed infrastructure. Starting in the 1980s permanent migration of Mexico City residents began, spurred by pollution and crime problems in the capital. The 1985 Mexico City earthquake also pushed many well to do families there, fearful of the next catastrophe. In many of these cases, the main breadwinner commutes each day to work in Mexico City. This has produced a considerable increase in housing developments on the outskirts of the city, especially in the late 1990s and 2000s. This influx has had a positive economic benefit for the city but has put pressure on the infrastructure as well. 85% of the city of Cuernavaca is dedicated to housing, and much of this is in middle class housing developments such as Rancho Cortés, Rancho Tetela, and Colonia del Bosque, which are located on the outskirts of the city. Lower income housing is concentrated in the city proper.

Жергілікті халықтар

Гуалупитада, Морелос штатында, қаланың солтүстігінде шамамен 1000 ж.б.э. дауырға жатқан жерлеулер табылды. Бұл аймақты алғашқы мекендеген ірі мәдениет – Тлахуика, олардың негізгі қонысы қазіргі Куернавака қаласы орналасқан жерде болды. Тлахуикалар бұл аймақты кем дегенде 12 ғасырдан бері мекендейді. Ацтектердің алғашқы императоры Акамапичтли 1370 жылдары Мексика алқабының оңтүстігіне және одан әрі өз империясын кеңейте бастады. Оның ізбасары Хуицилихуитль қазіргі Морелос штатына енуді көздеді, себебі онда мақта өсірілді, сол кезде ол Тлалнауатл деп аталды. Ол Тлалнауатл билеушісінің қызына үйленуге өтініш білдірді, бірақ одан бас тарды. Бұл бас тарту 1396 жылы ацтектердің жеңісімен аяқталған соғыстың бастауы болды. Хуицилихуитль ханшайымға үйленді, ал Моктезума I осы одақтан туды. Мендосино кодексі Куернаваканы басып алғанын Акамапичтлиге жатқызады, бірақ кейінгі жазбаларда Ицкоатль немесе тіпті Моктезума I басып алғандығы айтылады. Жаулап алынған Тлалнахуак аймағының көлемі шамамен қазіргі Морелос штатымен тең болды, кейіннен ацтектер оны Куаухнахуак деп атады. Оларды Гонсало де Сандовал басқарды, ал кейіннен конкистадор Эрнан Кортес қосылды. Испандықтар қаланың нахуа тіліндегі атауын айтуда қиындыққа тап болды және оны Куернавака деп өзгертті. Кортес 1523 жылы Куернавакаға оралып, Тлальтенангода тоқтады, онда ол Сан-Хосе шіркеуін салды және алғашқы қант плантациясын құрды. Бұл жердің құнарлылығы конкистадорды өзінің сүйікті резиденциясын осы жерде орнатуға итермеледі. Кортестің әйелі Хуана де Зунига 1526 жылы салынған сарайда тұрды. Кортес кейіннен Тлальтенангодағы хасиенданы Аматитланға көшірді. Агустин де Итурбид әскері 1820 жылы Висенте Герреромен күресу үшін Куернавакадан өтті, ал 1821 жылы Ехерсито Тригаранте басшысы ретінде қайтадан келді. Тәуелсіздік алғаннан кейін және 1824 жылғы Конституция бойынша, қазіргі Морелос штаты ретінде белгілі аумақ Мексика штатының құрамына енді. 1827-1829 жылдар аралығында Куернавака осы штаттың ауданы болды. 1829-1833 жылдары ол префектура деп аталды. 1833 жылы Мексика штаты Койоакандағы Кортес сарайы мен Кортестің үйлерін қамтитын Атлакомулько хасиендасын мемлекеттік меншікке айналдырды. Бірінші локомотив 1897 жылдың 1 желтоқсанында келді, ал қаланың орталығын теміржол станциясымен байланыстыратын көпір салынды. Морелос банкі 1903 жылы құрылды. 1909 жылы Куернавакада қайта сайлауға қарсы қозғалыс құрылды, сол жылдың соңында Диас үкіметіне қарсы партизандық операцияларды Санта-Мария Ауакатитландағы Женовево де ла О басқарды. Эмилиано Запата қозғалысты оңтүстікте қолға алып, Куернавака аймағын басқаруға Де ла О-ны тағайындады. 1911 жылдың 21 мамырында Куернаваканы үкіметтік әскерлер эвакуациялады, бүкіл штат көтерілісшілердің қолына көшті. Профессор Бранк, Запатаның жеңісін сипаттап, былай деп жазады: "26-сы күні, сағат 4-те, жарқын жұма күні, Запата төрт мың әскердің басында сол қалаға жеңіске жетті. Гуадалупаның бейнесін желбіретіп, революционерлер қала тұрғындарының көзінде жаппай болды. Бірақ оларды қарсы алған көпшілік үшін – Морелостың қарапайым халқы, бугенвилья гүлдерін қолдарына ұстаған жас қыздар – олар жеңімпаз батырлар еді". Президент Франсиско Мадеро 1911 жылдың 12 маусымында қалаға келді және Борда бағында өткен банкетке қатысты. 1920 және 1930 жылдары Куернавака де ла Селва қонақ үйі Казино де ла Селваға айналғанда демалыс пен құмар ойындарға танымал болды. Бұл Рита Хейворт, Багси Сигел және Аль Капоне сияқты адамдарды Куернавакаға тартты, бірақ 1934 жылы Лазаро Карденас құмар ойындарды тоқтатты. Ол осы аймақты орманды қорғау аймағы деп жариялаған президент еді. Казинода Альварес Икасаның, Мессегердің қабырғалық суреттері мен Канделаның сәулет өнері сияқты өте маңызды көркем шығармалар орналасқан. Негізгі күмбезді Нобель сыйлығының иегері Габриэль Гарсия Маркес "Мексиканың Сикстин шіркеуі" деп санады. 1936 жылы Малкольм Лоури өзінің "Уолкан астында" атты қысқа әңгімесін жазды, ол 1947 жылы сол аттас романына әсер етті. Ол ешқашан басылымнан шықпады және 1984 жылы фильмге түсірілді. Куернавака, немесе романның атымен Куауахуак, және оның айналасындағы аймақтар осы үлкен тарихи романда маңызды орын алады, онда Мексика тарихы, мәдениеті, топографиясы және әсіресе саясат пен дін туралы кеңінен мәліметтер келтіріледі. Бұл жерде қайталанатын артефактілер – екі жанартау, Попокатепетль мен Истаччихуатль, және мәңгілік көктем қаласындағы бөліну, өлім және қайта туудың символы барранка. 1952 жылы доктор Серхио Мендес Арсео Куернаваканың епископы болды. Мендес босатылу теологиясының жетекші даусы ретінде танылды және ол адам құқықтарын қорғаушы болды. 1956 жылы Эрих Фромм Sociedad Mexicana de Psicoanálisis құрды және Куернавакадағы үйінен психиатрия саласындағы жаңа идеяларды, Зен буддизмін және "қоғамдық психоаналитикалық зерттеулерді" (estudios psicoanalíticos comunitarios) таратуға көмектесті. Бұл көптеген суретшілерді, композиторларды, сәулетшілерді және контрмәдениет өкілдерін осы жерге тартты. 1966 жылы австриялық дін қызметкері Иван Иллих Солтүстік Америкалық миссионерлерге испан тілі мен мәдениетін үйрету үшін Centro Intercultural de Documentación (CIDOC) құрды. Бұл орталық 1969 жылы Ватиканның бұйрығымен жабылды. Frente Civico 2004 жылы қалада табылған әлемдік мәдени мұраны қорғағаны үшін ұлттық Мендес Арсео адам құқықтары сыйлығымен марапатталды.

Burials dated to c. 1000 BCE have been found in Gualupita, Morelos, in the north of the city. The first major culture to inhabit this area was the Tlahuica, whose main settlement was where the city of Cuernavaca is today. The Tlahuicas have inhabited this area at least since the 12th century. The first Aztec emperor, Acamapichtli, began to expand his empire to the south of the Valley of Mexico and beyond in the 1370s. His successor, Huitzilihuitl, was eager to press on into what is now Morelos state because of the cotton grown there, it was called Tlalnahuatl at that time. He asked to marry the daughter of the ruler of Tlalnahuatl but was rejected. That rejection started a war that ended with an Aztec victory in 1396. Huitziliuitl then married the princess and Moctezuma I was born of the union. Credit for the conquest of Cuernavaca is given to Acamapichtli in the Mendocino Codex, but later writings cite Itzcóatl, or even Moctezuma I, as the conqueror. The conquered dominion, Tlalnahuac, was roughly the size of the modern state of Morelos, and subsequently was renamed as Cuauhnahuac by the Aztecs. They were led by Gonzalo de Sandoval and he was joined later by the conquistador, Hernán Cortés. The Spanish had difficulty pronouncing the Nahua name of the city and changed it to Cuernavaca. Cortés returned to Cuernavaca in 1523, stopping in Tlaltenango, where he founded the Church of San José and constructed the first sugar plantation. The fertility of these lands compelled the conquistador to found his favorite residence here. Juana de Zúñiga, Cortes's wife, lived in Cuernavaca in the palace that was constructed in 1526. Cortes then moved the hacienda in Tlaltenango to Amatitlan. Agustín de Iturbide's army passed through Cuernavaca to fight Vicente Guerrero in 1820 and came through again in 1821, as the head of the Ejército Trigarante. After Independence and with the Constitution of 1824, the territory now known as the State of Morelos became part of the State of Mexico. Between 1827 and 1829, Cuernavaca was a district of this state. From 1829 to 1833, it was called a prefecture. In 1833, the State of Mexico declared the Atlacomulco Hacienda, which contains the Palacio de Cortés and Cortés's houses in Coyoacán, to be public property. The first locomotive arrived on 1 December 1897, and a bridge was constructed to connect the center of the city with the train station. The Bank of Morelos was founded in 1903.]] In 1909, the anti reelection movement was established in Cuernavaca, and by the end of this same year guerilla operations against the Diaz government were headed by Genovevo de la O in Santa María Ahuacatitlán. Emiliano Zapata took over the movement in the south and named De la O in charge of the Cuernavaca area. On 21 May 1911, Cuernavaca was evacuated by government troops, leaving the entire state in rebel hands. Professor Brunk, describing Zapata's triumph, writes "On the twenty sixth, at 4 o'clock on a bright Friday afternoon, Zapata rode triumphantly into that city at the head of four thousand troops. Waving images of the Virgin of Guadalupe overhead, these revolutionaries were a ragged lot in the eyes of the urbane. But to the throngs who greeted them the common people of Morelos, the young girls with armfuls of bougainvillea they were conquering heroes." President Francisco I. Madero visited the city on 12 June 1911, and he attended a banquet in the Borda Garden. During the 1920s and 1930s, Cuernavaca became a place to vacation and gamble when the Hotel de la Selva was converted into the Casino de la Selva, which attracted people such as Rita Hayworth, Bugsy Siegel, and Al Capone to Cuernavaca, however, gambling was shut down by Lázaro Cárdenas in 1934. He is the same president who declared the area a ZPG (Forest Protection Zone). The casino hosted very important artistic works, including murals of Alvarez Icaza, Messeguer, and the architecture of Candela. The main vault was considered to be the "Mexican Sistine Chapel" by Nobel Prize author, Gabriel García Márquez. 1936 was the year that Malcolm Lowry wrote his short story, "Under The Volcano", which inspired his 1947 novel of the same name. It has never gone out of print and was made into a movie in 1984. Cuernavaca, or Quaunahuac, as it is called in the novel, and the surrounding area, figure prominently in this great historical novel, where extensive details on Mexican history, culture, topography, and especially, politics and religion figure prominently. The recurrent artifacts are the twin volcanos, Popocatepetl and Iztaccihuatl, and the barranca, symbols of division, death, and rebirth in the city of eternal spring. Dr. Sergio Méndez Arceo became bishop of Cuernavaca in 1952. Mendez was known as a leading voice of Liberation Theology and he was a human rights activist. In 1956, Erich Fromm founded the Sociedad Mexicana de Psicoanálisis and from his house in Cuernavaca promoted new ideas in the field of psychiatry, incorporating Zen Buddhism and "communal psychoanalytic studies" (estudios psicoanalíticos comunitarios). This attracted many artists, composers, architects, and counterculture types here. In 1966, Austrian priest Ivan Illich founded the Centro Intercultural de Documentación (CIDOC) to teach Spanish language and culture to North American missionaries. This center was closed by order of the Vatican in 1969, The Frente Civico received the 2004 National Mendez Arceo Human Rights Award for having protected the world cultural heritage found in the city.

21 ғасыр

2017 жылдың 19 қыркүйегінде болған 7,1 балдық жер сілкінісі төрт адамның өмірін қиып, 180 үйді, 11 шіркеуді және Куернавака қаласындағы 10 басқа ғимаратты, оның ішінде Кортес сарайын, соборды және Torre Latinoamericana ескерткішін зақымдады немесе толығымен жойды, деп хабарлады Куернаваканың «Protección Civil» бас директоры Фернандо Манрике Ривас. Мексикадағы COVID-19 пандемиясы кезінде Куернавакада тәртіп бұзушылар үшін 36 сағатқа коменданттық сағат пен қамауға алу мүмкіндігі енгізілді. Ашық ауадағы мейрамханалар мен барлар жабылды. Қала әкімі Антонио Виллалобос Адан 1 мамырда қалада 15 000 орындық жаңа зираттың қажеттігін айтты, себебі қаланың жеті зираты толып кеткен. Антонио Барона ауданындағы халықтың 40 пайызы COVID-19 жұқтырған деп есептеледі. 2 маусымда Куернавакада 393 расталған жағдай және 83 өлім тіркелді; штаттың қайта ашылуы кем дегенде 13 маусымға дейін кейінге шегерілді. 31 тамызда Куернавакада 1322 жағдай, 1015 жазылған және 223 өлім тіркелді. 2020 жылдың 27 желтоқсанында 2566 жағдай тіркелді. 14 қаңтарда SEDENA басқаратын «Carlos Calero Elorduy» ауруханасынан Pfizer–BioNTech COVID-19 вакцинасының төрт құтысы ұрланды. Бұл аурухана және Г. Паррес бас ауруханасы, екеуі де COVID-19 жұқтырған ауыр науқастарды қабылдауға арналған, 2021 жылдың 15 қаңтарында 100% толып кетті.

Кортес сарайы

Кортес сарайы Морелос бағының шығысында орналасқан және Куернаваканың ең көрнекті ғимараты саналады. Ол Эрнан Кортес салған, 1535 жылы құрылысы аяқталған. Бұл Америкадағы еуропалық стильдегі ең көне азаматтық құрылыстардың бірі, бірақ Ренессанс стилінде салынған. Қазба жұмыстарынан және қаланың түкпір-түкпірінен табылған петроглифтер мұнда қойылған. Оңдан солға қарағанда бұл петроглифтер Лагарто де Сан-Антон, Агила де Шапультепек, Пьедра Чималли немесе Пьедра де лос Энкантос деп аталады.

Морелос және Хуарес бақтары

Хуарес пен Морелос бақтары қаланың орталығында орналасқан, екеуі де ағаштармен көмкерілген алаңдар. Екі бақшаның арасында 1955-1969 жылдар аралығында салынған, тезонтал фасады бар үш қабатты Мемлекеттік үкімет сарайы орналасқан. Морелос бақшасы 1908 жылдан бері сақталған және Хосе Мария Морелостың үлкен тас мүсінімен оңай танылады, ол халық арасында "Морелоц" деп аталады. Хуарес бақшасы Мемлекеттік үкімет сарайының солтүстігінде орналасқан және Куернавакадағы ең көне қоғамдық алаң болып табылады. Онда 19 ғасырдың соңында Ұлыбританиядан әкелінген металл фонарьлар орнатылған.

Теопанцолько

Теопанцолько – Куернаваканың тарихи орталығына шығыстан орналасқан археологиялық ескерткіш. Бұрын оның құрылысы 1427 жылға жатқызылған, бірақ 2017 жылғы 19 қыркүйектегі жер сілкінісінен табылған жаңа деректер бастапқы құрылыстың 1150-1200 жылдар аралығында салынғанын көрсетті. Теопанцолько 15-16 ғасырларда жергілікті тлахуика тайпасы ацтектердің билігінде болған кезде маңызды салтанат орталығы болды. Бұл жерде ацтектердің күшті ықпалы байқалады. Онда үлкен пирамидалық негіз бар, ол Гран Басаменто деп аталады, оның үстінде екі киіз үйі орналасқан, олар Теночтитлан қаласындағы Темпло Майорға ұқсас. Шындығында, жаңа табылған заттар Теопанцольконың Темпло Майордан ертерек салынғанын және соңғысының үлгісі болғанын көрсетеді. Бүгінде осы киіз үйлердің тек тас бағаналары ғана сақталған. Теокаллиде (қасиетті алаңда) он төрт ескерткіш бар, соның ішінде жел құдайы Эхекатлға арналған дөңгелек құрбандық алаңы бар. Сонымен қатар, суарна немесе ормен бөлінген екі концентрлі құрылым бар. Бұл екі құрылым да құс құдайы Кетцалькоатльға немесе жаңбыр құдайы Тлалокқа арналған болуы мүмкін. Бұл қираған орын 1914 жылы Куернавака қоршауы кезінде ашылған, өйткені сапатистер оқтарын орналастыру үшін биік жерлерді пайдаланған.

Борда бақшасы

Борда бақшасы Морелос көшесінде собордың жанында орналасқан. Бастапқыда бұл үйді 18-ғасырдың ортасында Таксоның кен өндіруші магнаты Хосе де ла Борда сатып алған. Кейіннен оның ұлы Мануэль де Борда и Вердуго үйдің аумағын гүлдер мен жеміс ағаштарына толы бақтарға айналдырды, өйткені ботаникаға құмар болатын. Бұл бақтарда 1783 жылы аяқталған бірнеше фонтан мен жасанды көл бар. Бүгінде мұнда өнер галереясы, кеңселер, мейрамхана және ашық аспан астындағы театр орналасқан. 1865 жылы бұл жерде Император Максимилиан I және оның әйелі Карлота Амалияның жазғы үйі болған. Кейбір дереккөздерде император өзінің сүйіктісі "La India Bonita"мен осы жерде кездескенін айтылады (дегенмен басқа дереккөздерде олар Акапанцингодағы "Эль Олинда" деп аталатын үйінде кездескенін көрсетеді). 19-ғасырдың соңы мен 20-ғасырдың басында Борда бақшасы Порфирио Диас және Эмилиано Сапата сияқты кештерге демеушілік жасады. Бүгінде бұл аудан қоғамдық саябақ болып табылады, онда бақтар күтіліп, көлде қысқа қайықпен саяхаттауға болады. Үй мұражайға айналдырылды. Оның алты залы уақытша көрмелерге, ал қалған жеті залы 18-19 ғасырлардың атмосферасын қайта жаңғыртуға арналған.

Роберт Брэйди мұражайы

Роберт Брэйди мұражайы Незахуалькоётль көшесінде орналасқан және бастапқыда Ла Асунсьон монастырінің бір бөлігі болған, Каса-де-ла-Торре деп белгілі ғимаратта орналасқан.

Шапультепек экологиялық паркі

Шапультепек экологиялық паркі Куернавака қаласының оңтүстік-шығысында шамамен төрт шақырым қашықтықта орналасқан. Онда өзеннің бастауын беретін тұщы су бұлақтары бар, ал оны Шапультепек аталған алып ағаштармен қоршалған. Бұл саябақты Су және қоршаған орта жөніндегі Мемлекеттік комиссия басқарады. Ойын алаңдарынан өзге, саябақта маймылдар, құстар, көбелектер, крокодилдер, жорғалаушылар, су өсімдіктері және орхидеялар үшін жасалған орталар құрылған. Сонымен қатар, мұнда жануарлармен тікелей араласу алаңы, экологиялық музей, планетарий, қорқыныш үйі, театр және экскурсиялық пойыз да бар. 2018 жылдың желтоқсанынан бастап мексикалық дизайнер және суретші Диана Риос, "Венено Риос" компаниясымен бірлесіп, эволюция мен түрлердің өзгеруі, сондай-ақ Морелос аймағындағы табиғатқа деген сүйіспеншіліктен шабыттанған "Метаморфоз" атты жаңа фасадын жасауға кірісті. Бұл жерде кенже баранкейньо (шабақ), карпита мореленсе (карп) және амате амарильо (сары инжуыр ағашы) түрлері кездеседі.

Кальварио шаңырағы

Chapitel del Calvario – Морелос және Матаморос көшелерінің қиылысында орналасқан, 1532 жылы салынған шіркеу. "Чапитель" сөзі "шпиль" деген мағынаны білдіреді, себебі шіркеудің сыртқы келбетін анықтайтын екі шпилінің атымен аталған. Онда 14 метрлік күмбез де бар. Бұл ғимарат 16 ғасырда салынды және Куернавакадан шығып, Мексика қаласына қарай жолға шыққанда соңғы кездесетін ғимарат болды. 1772 жылы бұл шіркеу Гвадалупа Әзіресіне арналды.

Сан-Антон сағасы / Сент-Антон сарқырамасы

Сан-Антон саңылауы – Куернаваканың батыс жағындағы Сан-Антон Аналько ауданында орналасқан, жұқа бірақ биік сарқырамасы бар үлкен шатқал. Сарқыраманың биіктігі жоғары, суы Земпоала өзенінің кіші саласынан құйылады. Шатқалдың тік қабырғалары базальттан тұрады, ал тастың жарықтарында және ойықтарында кең жапырақты өсімдіктер өседі. Жоғарыдағы саябақтан сарқырамаға қол жеткізу үшін бірнеше баспалдақтар мен платформалар салынған. 2018 жылдың 8 маусымында ашылған мұражайда 1200 картина, мүсін, сурет және фотосуреттер, соның ішінде суретші Хуан Сорианоның тұрақты туындыларынан тұратын жинақ бар. Мұражайды архитектор Хавьер Санчес жобалаған, құрылысына 300 миллион песо (15 миллион АҚШ доллары) жұмсалған.

Аманалко саябағының шатқалы / Баранка де Аманалко

Кюернаваканың шатқалдары қаланың климатын реттеуде маңызды рөл атқарады. Ең ірілерінің бірі – Аманалко шатқалы, ол 1520 жылы испан жаулап алу кезінде Куауауанаук қаласы үшін табиғи қорғаныс шебі болды, Хернан Кортес қазіргі "Пуэнте-дель-Диабло" орналасқан жерге өтіп кеткенше. Аманалко саябағы 1990 жылдары ашылды және Порфирио Диас көпірінен басталып, Карлос Куагила көшесіндегі колониялық дәуірдегі суарнаның аркаларында аяқталатын 352 метрлік жаяу жолға ие. Тыныш серуенде құстардың сайрағанын және судың ағысын ғана естисіз. XIX ғасырдың соңында қала орталығы мен теміржол стансасын троллейбуспен байланыстыру үшін салынған көпірдің астын да көруге болады.

Басқа музейлер

Ла Касона Спенсер (Спенсер үйі) – өнерді дамытуға арналған мәдени орталық. 2006 жылы ашылған ғимарат собордың қарсы бетінде орналасқан және отарлық кезеңге жатады. Ол британдық суретші Джон Спенсердің қайтысынан кейін қалаға сыйға берілді. Морелос халықтық өнер мұражайы қала орталығындағы Идальго көшесінде, собор мен Куаунахуак мұражайының арасында орналасқан. Мұражай 2016 жылы ашылды және Морелос пен Мексиканың басқа аймақтарының дәстүрлі өнерін ұсынады, оның ішінде керамика, балауыз мүсіндері және қыш ыдыстар бар. Экспонаттар жиі жаңаланады, сондай-ақ сувенирлік дүкен де бар. Қала мұражайы / Museo de la Ciudad de Cuernavaca (MuCIC) Борда бағының жанындағы Морелос даңғылында орналасқан екі қабатты отарлық ғимаратта орналасқан. Тұрақты көрмелерге арналған алты зал және уақытша көрмелерге арналған алты зал бар. 16 ғасырда салынғаннан бері бұл ғимарат қаланың діни, әлеуметтік және мәдени өмірімен тығыз байланысты. Екінші қабатта Эмилиано Сапата Салазардың өміріне арналған ретроспективті көрме ұйымдастырылған. Заманауи үнді өнері мұражайында Мексиканың 12 этностық тобының туындылары қойылған: Рарамури, Йореме, Яки, Пурепеча, Уичоль, Мазауа, Отоми (немесе Хьянью), Нахуа, Микстек, Цотзил, Целтал және Запотека, сонымен қатар Мата Ортистің мәдени қауымдастықтары мен Морелос халқына арналған орындар бар. Тоқыма, қыш ыдыстар, ағаштан жасалған мүсіндер мен керамиканы көруге болады. Жинақ Pro Niño Marginado N. G. O. қорына тиесілі. Морелос автономды университеті (UAEM) оның қорғалуын, сақталуын, зерттелуін және көрсетілуін қамтамасыз етеді. Қазіргі ғимарат 16 ғасырда салынған. Бұл Куернаваканың орталығындағы Морелос даңғылындағы ең көне азаматтық ғимарат. Museo Güelu – Fundación Fernando Cue Gomez, A. C. қоры басқаратын шағын заманауи өнер мұражайы. Ол Виста-Гермосадағы пирамидалардың қарсы жағындағы Иксталапа көшесінде орналасқан. Ғылым мұражайы / Museo de Ciencias Сан-Мигель Акапанцинго паркінде, Кантарранас елді мекенінде орналасқан, бұл жерде 1934 жылдан 2000 жылға дейін мемлекеттік жазалау орындасы болған. Бұл ғылыми тақырыптар бойынша бейресми білім беруге арналған тәжірибелік мұражай. Екі тұрақты көрме залы бар: біреуі суға, екіншісі климаттың өзгеруіне арналған. Мұражайда балалар үшін мехатроника және робототехника бойынша шеберлік сабақтары ұйымдастырылады, сондай-ақ 120 орындық аудитория және уақытша көрме залдары бар. Паркте Жер планетасына арналған жеке ғимарат бар, ал оның ішінде дәстүрлі астық сақтағыш – Cuexcomate орналасқан. Сакральды өнер мұражайы / Museo de Arte Sacro de Cuernavaca собордың ішінде орналасқан, ол бір кезде монастырь болған екі қабатты ғимаратты алып жатыр. Көптеген діни заттар қойылған.

La Casona Spencer (Spencer House) is a cultural center designed to promote the arts. Opened in 2006, the building, located across from the cathedral, dates from colonial time. It was donated to the city upon the death of British artist John Spencer. Morelos Museum of Popular Arts is located downtown on Hidalgo Street between the cathedral and the Cuauhnahuac Museum. The museum opened in 2016 and features traditional art of Morelos and other parts of Mexico, including ceramics, wax sculpture, and pottery. The exhibits are changed often, and there is a gift shop. City Museum / Museo de la Ciudad de Cuernavaca (MuCIC) is located in a two story colonial building on Avenida Morelos next to the Borda Garden. There are six halls for permanent exhibitions and six halls for temporary exhibitions. Since its beginnings in the 16th century, the building has been closely associated with the religious, social, and cultural life of the city. There is a retrospective exhibit of the life of Emiliano Zapata Salazar on the second floor. Museum of Contemporary Indigenous Art harbors works of 12 ethnic groups of Mexico: Rarámuri, Yoreme, Yaqui, Purhépecha, Huichol, Mazahua, Otomí (or Hñahñu), Nahua, Mixtec, Tzotzil, Tzeltal, and Zapotec, besides spaces dedicated to the cultural communities of Mata Ortiz and the peoples of Morelos. We can view textiles, pottery, wood carvings, and ceramics. The collection belongs to the foundation Pro Niño Marginado N. G. O. The Autonomous University of Morelos (UAEM) is the custodian of its protection, preservation, research, and exhibition. The building it occupies today was constructed in the 16th century. It is the oldest civilian building on Morelos Avenue, in downtown Cuernavaca. Museo Güelu is a small modern art museum that is run by Fundacion Fernando Cue Gomez, A. C It is located on Ixtalapa Street across from the pyramids in Vista Hermosa. Science Museum / Museo de Ciencias is located in San Miguel Acapantzingo Park, Colonia Cantarranas, where the state penitentiary stood from 1934 to 2000. This is a hands on museum designed for informal teaching related to scientific issues. There are two permanent exhibition halls: one dedicated to water and the other dedicated to climate change. The museum offers workshops for children on Mechatronics and Robotics, as well as a 120 seat auditorium and temporary exhibit halls. There is a separate building dedicated to Planet Earth in the park, and there is a Cuexcomate (traditional silo) on the site. Museum of Sacred Art / Museo de Arte Sacro de Cuernavaca is located within the cathedral, spread over two floors of what was once the cloister. There are numerous religious objects on view.

Парктер мен ойын-сауық

Солидарлық паркі / Парк Аламеда Луис Дональдо Колосио Мурриэта тас жолдың шығысында, Пасео Куаунахuak қаласында орналасқан. Ол 1994 жылы қаза тапқан президенттікке үміткердің құрметіне аталған. Паркке кіргенде, Коатетелко археологиялық ескерткішіндегі доп алаңына ұқсас үлкен фонтан бар. Алдында Морелос штатының тарихын бейнелейтін үлкен суреті бар "Библиотека 17 де Априль" қоғамдық кітапханасы орналасқан. Ғимараттың алдында Хосе Мария Морелос мүсіні де тұр. Келушілер волейбол, баскетбол, мини-футбол алаңдарынан, велосипед жолынан, роликтерге арналған алаңдардан және жасанды көлден ләззат ала алады. Сан-Мигель Акапанцинго паркі базардың оңтүстігінде, Кантарранас ауданындағы Алтлакумолко көшесінде орналасқан. Бұл жер бұрын мемлекеттік түрме болған (1934–2000 жж.), және сіз сондағы камералардың бірінің кішкентай бөлігін көре аласыз. Паркте Ғылым мұражайы, Каса-Тьерра (Жер үйі), билейтін фонтан, жүгіру жолы, ойын алаңы және Куэкскомат (дәстүрлі астық сақтағыш) бар. Жексенбі күндері жергілікті табиғи өнімдерді сату жәрмеңкесі өтеді. Мельчор Окампо өнер бағын Порфирио Диас 1897 жылдың 11 желтоқсанында ашып, Куернавакаға теміржол келгенін мерекелеу үшін салған. 1934 жылы губернатор Висенте Эстрада Кахигал қарапайым зообақ пен бассейн салған, ал атауы "Парк Эмилиано Запата" деп өзгертілген. Малкольм Лоуридің "Вулкан астында" романында зообақ пен парк туралы айтылған. Парк 2013 жылы қайта жаңартылып, атауы Мельчор Окампоға қайтарылды, ол табиғи немесе веган өнімдерін сатып алу және сату, қолөнер бұйымдарын көрсету және сату орыны. Әйдің соңғы жексенбісінде итер мен мысықтарды тегін стерильдейді, ал басқаларын асырап алуға ұсынады. Парк Гуалупита ауданында, Пуллман де Морелос / Сельва автобус станциясының жанында орналасқан. Революция паркі қаланың орталығында орналасқан. Баскетбол залы, волейбол залы, 25 метрлік бассейн және шахмат ойнауға арналған алаң бар. UAEM-ге жақын жердегі Centenario спорт орталығында (Сотенниалдық спорт орталығы) футбол стадионы, бейсбол алаңы және әртүрлі спорт түрлеріне арналған жаттығу залдары бар. Эль Миравал – осы атаумен аталған ауданда (Валли Оверлук) орналасқан спорт кешені (футбол алаңы бар). Parque lineal Ferrocarril de Cuernavaca – Av. Рио-Майо мен Av. Сан-Диего арасындағы бұрынғы теміржол желісі бойында созылған велосипед жолы. Велосипед жолы роликтерге, итермен серуендеушілерге және жүгірушілерге де танымал. Велосипедшілер Пикачо Аюско тас жолына дейін бара алады. Ла Каскада (шарлауық) су паркінде кішкентай шарлауық, олимпиадалық бассейн, пикник алаңы, тұрақ, баскетбол және волейбол алаңдары бар. Ол Висенте Герреро көшесінде, Лас Граньяс ауданында орналасқан. Барранка де Чалчиуапан (Чалчиуапан шатқалы) Куернаваканың солтүстігіндегі Санта-Мария-Ауакатитлан қаласында орналасқан. Мұнда көгалдардағы көлдер мен бұта өсіретін өзен бар. Келушілер өздеріне ұнаған балықты таңдап алады, оны жергілікті жерде ұстап, дайындап алады. Сондай-ақ, туристер аралас орманды, табиғи бұлақтарды және жаңбырлы маусымда шарлауықты тамашалай алады. Келушілер экскурсияға қатыса алады, сондай-ақ кемпингке және құс бақылауға бара алады. Автожол мен Куернавака гольф клубының жанында, қала орталығынан оңтүстікке қарай бірнеше блок қашықтықта орналасқан.

Solidarity Park / Parque Alameda Luis Donaldo Colosio Murrieta is located on Paseo Cuauhnáhuac east of the freeway. It was named in honor of a presidential candidate who was assassinated in 1994. Entering the park, there is a large fountain built to resemble the ball court in Coatetelco archaeological site. Directly ahead is a public library "Biblioteca 17 de Abril", which has a large mural depicting the history of the State of Morelos. There is also a statue of José María Morelos in front of the building. Visitors can enjoy volleyball, basketball, and mini soccer fields, as well as a bicycle path, rollerblading rink, and an artificial lake. San Miguel Acapantzingo Park is located on Calle Altlacumolco in Colonia Cantarranas south of the market. The site was previously the state penitentiary (1934–2000), and you can see a small section of one of the cells there. The Science Museum, Casa Tierra (Earth House), a dancing fountain, a jogging path, a playground, and a Cuexcomate (traditional silo) are in the park. A fair selling local, natural products is held on Sundays. Melchor Ocampo Garden of Art was inaugurated by Porfirio Díaz, on 11 December 1897, and was built as part of the festivities for the arrival of the railroad to Cuernavaca. Governor Vicente Estrada Cajigal in 1934, built a rudimentary zoo and a swimming pool and the name was changed to "Parque Emiliano Zapata". The zoo and park are mentioned in the novel Under the Volcano by Malcolm Lowry. The park was remodeled in 2013 and its name reverted to Melchor Ocampo, a space where natural or vegan products are bought and sold, and crafts are exhibited and sold. Every last Sunday of the month, dogs and cats are sterilized for free while others are offered in adoption. The park is located in the Barrio de Gualupita, near the Pullman de Morelos/Selva bus station. Revolution Park is downtown. There is a basketball gym, a volleyball gym, a 25 meter swimming pool, and an area for playing chess. Unidad Deportiva Centenario (Centennial Sports Center) near the UAEM has a soccer stadium, baseball field, and gyms for a variety of different sports. El Miraval is a sports complex (including soccer field) in the neighborhood of the same name (Valley Overlook). Parque lineal Ferrocarril de Cuernavaca is a bicycle path that follows the former rail line between Av. Rio Mayo and Av. San Diego. The bicycle path is also popular with rollerbladers, dog walkers, and joggers. Cyclists can continue all the way to the Picacho Ajusco highway. La Cascada (the waterfall) water park features a small waterfall, Olympic swimming pool, picnic area, parking, and basketball and volleyball courts. It is located on Vicente Guerrero Street in Colonia Las Granjas. Barranca de Chalchihuapan (Chalchihuapan Ravine) is in the town of Santa María Ahuacatitlán, north of Cuernavaca. There are rustic ponds and a river for raising trout. Visitors can choose the fish they like which is then caught and prepared on site. Visitors can also enjoy the mixed forest, a natural spring, and during the rainy season, there is a waterfall. Visitors can take guided tours, and go camping and birdwatching. located near the expressway and Club de Golf de Cuernavaca located a few blocks south of downtown.

Ескерткіштер

Morelotes – 1940 жылдары мүсінші Хуан Олагуибель салған Хосе Мария Морелос и Павонның үлкен мүсіні. Ол Зокалода орналасқан. Солидарлық саябағындағы кітапхананың алдында Морелос мүсіні тұр. Куаутемок (1496–1525) – Теночтитланның соңғы императоры (тлатоани). Ол алтын қорының жасырын орнын білуді талап еткен Эрнан Кортеспен азапталған. Мүсін Теопанцолько және Нуэва Бельхика көшелерінің қиылысында, Ринкон-дель-Валье ауданында орналасқан және 2012 жылы Рохелио Санчес Гатика президент болғанда ашылған. (Бұл мүсін бұрын теміржол станциясының жанында болған.) Палома де ла Пас (Бейбітшілік голубі) – Авеню. Эроико Колехио Милитар мен Авеню. Доминго Диес қиылысындағы айналымда орналасқан. Бұл Мексика қаласынан келгендердің жол төлемін төлеп, түскен кезде көретін алғашқы нәрсе. Максимилианоға қарсы Беніто Хуареспен бірге шайқасқан генерал Карлос Пачеко Виллалобосқа арналған ескерткіш. Ол штатының алғашқы губернаторы (1877–1879 жж.) болған. Мүсін Кортес сарайының алдында тұр. Мануэль Авила Камачоға арналған ескерткіш оның атымен аталатын көше мен Кальсада-де-лос-Композиторлардың қиылысындағы айналымда орналасқан. Президенттің қола мүсіні 1957 жылдың қазанында Эверрадо Эрнандес Родригес жасаған. Висенте Геррероға арналған ескерткіш Авенюде орналасқан. Висенте Герреро Ломас-де-ла-Сельва ауданында. Герреро Мексиканың тәуелсіздік соғысы кезіндегі әскери жетекші және Мексиканың екінші президенті болған. Эмилиано Сапатаның мүсіні Авеню. Сапата мен Авеню. Эроико Колехио Милитардың қиылысындағы айналымда орналасқан. Ниньо Артильеро, Нарсисо Мендосаның мүсіні Авеню. Морелос Сур және Хуарес бульварының қиылысындағы айналымда, Лас-Пальмас қаласында орналасқан. Он екі жасында Мендоса 1812 жылы Куатла қоршауындағы роялистерге батыл түрде оқ атқан. Libertad de Expression (Сөз бостандығы) – Виста-Эрмосадағы Теопанцолько көшесінде орналасқан. 19 ғасырдан бері 264 журналист қаза тапқан, олардың 115-і 20 ғасырда (2018 жылғы желтоқсанға дейін) қаза тапқан. Александр фон Гумбольдттың мүсіні Хидальго көшесіндегі Спенсер үйінің алдында орналасқан. Гумбольдт 1805 жылы Куэрнаваканы «Мәңгілік көктем қаласы» деп атаған. Бенито Хуарес ескерткіші Хуарес бульвары мен Мотолиния көшесінің қиылысында, Кортес сарайының оңтүстігінде орналасқан. Оны жергілікті масон ложалары орнатқан. Сол жерде 2012 жылғы 21 желтоқсандағы қысқы күн тоғысы мерекесін атап өту үшін масондар орнатқан кішкентай құрылыс бар. Гуалупитадағы Мария Бонита алаңында Мария Феликс бюсті, Мельчор Окампо саябағының алдында орналасқан. Акуэдукто де Гуалупита – Карлос Куаглиа көшесі, Гуалупита, Аманалко шатқалында. Порфирио Диас көпірі 1890 жылдары қала орталығы мен теміржол станциясын атпен жүретін троллейбус арқылы байланыстыру үшін салынған. Аманалко шатқалына басқа кіреберіс осы жерде орналасқан. Фотография мұражайы көпірдің айналасын күткен бағбан үшін салынған. «Жылқының шабуылы», «Бес жуынатын нимфа» және «Аңшы Диана» Густаво Баз алаңында, Виста-Эрмоса ауданында орналасқан. Виста-Эрмосада «Мексика скауттары сенбі күндері Густаво Баз алаңында жиналады» деген жазу бар. Капилла Кульуакан де лос Долорес және Капилла де Нуэстра Сенора де лос Долорес Окотопекте орналасқан. Сантос Рейес капелласы – қаланың солтүстігіндегі Тетела-дель-Монтедегі 16 ғасырлық капелла. Қосқонақ мұнарасы 17 ғасырдан бастап салынған, ал капелла примитивті барокко стилінде салынған. Суретші Джон Спенсер 1980 жылдары қабырғаларын қайта салған. Капилла де лос Тепетатес (Иисус де Назарет) Артеага көшесінде, Гераро көшесінен бұрылып орналасқан. Капилла де Сан-Диего (немесе Сан-Диего) – Акапанцингодағы Галеана көшесіндегі 16 ғасырлық шағын капелла. Оның мерекесі қарашаның ортасында. Капилла де Сан-Франциско 16 ғасырда собордан бұрын салынған, сондықтан монахтар собор салынып біткенше ғибадат ететін орынға ие болған. Ол қала орталығындағы Галеана көшесінде орналасқан. Капилла де Сан-Мигель Акапанцинго 16 ғасырда Матаморос көшесінде, Акапанцингода, Каса-де-Максимилиано/Ботаникалық бақтың қарама-қарсысында салынған. Капелла 2017 жылғы жер сілкінісі кезінде зақымдалған, бірақ қалпына келтірілген. Оның мерекесі 29 қыркүйекте. Сеньор мен Санта-Мария де Гуадалупе шіркеуі Мельчор Окампо саябағының сыртында орналасқан. Сан-Антонио-де-Падуа епархиясы – Сан-Антонио каскадына жақын орналасқан қаланың батыс жағындағы Сан-Антон қаласындағы Хесус Х. Пресиадо көшесінде орналасқан. Ауданның ішінде гүлді өсімдіктерді сатып алуға болатын бірнеше орын бар. Періште шатқалын кесіп өтетін Пуэнте-дель-Диабло көпірі 1521 жылы Куаунахвак қаласына кірген Эрнан Кортес сияқты шайтанның өзінің кіреберісі орналасқан жерде орналасқан. Руфино Тамайо көшесі бұрын Синко-де-Майо деп аталған, ал одан бұрын Сан-Мигель Акапанцинго ауылына баратын жол болған. Шатқалға салынған көпір Ла Эмператрис деп аталады. Суретші Диего Ривера 1951 жылдан 1957 жылға дейін Акапанцинго ауданындағы Руфино Тамайо және Морелос көшелерінің бұрышындағы үйінде тұрған. Суретші Руфино Тамайо (1899–1991) Гумбольдт көшесіне жақын орналасқан жеке үйінде тұрған. Гумбольдт көшесі мен Салазар көшелерінің бұрышында, «Көршілес үй» балалар мәдени орталығының қарама-қарсысында әйелдерге арналған мүсін орналасқан. Мүсін 1982 жылғы 8 наурызда орнатылған. Әділеттілік мүсіні Кортес сарайының артындағы Әділет сарайының алдында орналасқан. Хидальго көшесіндегі тарихи орталықтағы ғимаратқа ілінген тақтада суретші Хорхе Касарес Кампос сонда туғандығы жазылған. Тақта 2005 жылғы 20 қарашада жазылған. Ол 1937 жылғы 20 қарашада туған, ал оның көптеген туындылары қала бойынша қойылған.

Morelotes is a large statue of Jose Maria Morelos y Pavon designed by sculptor Juan Olaguíbel in the 1940s. It is located in the Zocalo. There is a smaller statue of Morelos in front of the library at Solidarity Park. Cuauhtemoc (1496 1525) was the last emperor (tlatoani) of Tenotichtlan. He was infamously tortured by Hernán Cortés, who wanted him to reveal where he kept his gold. The statue is located at the intersection of Teopanzolco and Nueva Belgica, Fracc Rincon Del Valle, and was dedicated while Rogelio Sanchez Gatica was Presidente Municipal (2012). (Statue was previously near the train station.) Paloma de la Paz (Dove of Peace) is located at the traffic circle at the intersection of Av. Heróico Colegio Militar and Av. Domingo Diez. Designed by Víctor Manuel Contreras, it is the first thing visitors from Mexico City see as they get off the tollway. Monument to General Carlos Pacheco Villalobos who fought alongside Benito Juarez against Maximiliano. He was the first governor of the state (1877 1879). The statue is located in front of the Palace of Cortes. Monument to Manuel Ávila Camacho is located at the traffic circle of the street that bears his name and Calzada de los Compositores in Lomas de Atzingo. The bronze statue of the president was built in October 1957 by Everardo Hernández Rodríguez. Monument to Vicente Guerrero is located on Av. Vicente Guerrero in Colonia Lomas de la Selva. Guerrero was a military leader during the Mexican War of Independence and Mexico's second president. A statue of Emiliano Zapata is located at the traffic circle at Av. Zapata and Av. Heróico Colegio Militar. A statue of the Niño Artillero, Narciso Mendoza, is located at the traffic circle at the intersection of Av. Morelos Sur and Juarez Blvd. in Las Palmas. As a twelve year old, Mendoza bravely fired a cannon at the royalist troops during the 1812 Siege of Cuautla. Libertad de Expression (Freedom of the Press) is located on Teopanzolco in Vista Hermosa. Of the 264 names of journalists who have been killed since the 19th century, 115 have been killed in the 20th century (up to Dec. 2018). A statue of Alexander von Humboldt is located in front of the Spencer House on Hidalgo Street downtown. Humboldt nicknamed Cuernavaca The City of Eternal Spring during his 1805 visit. A statue of Benito Juarez is located on Juarez Blvd. at Motolinia St., south of the Palacio de Cortes. It was erected by the local Mason lodges. At the same site, there is a smaller work to honor the Winter Solstice of 21 December 2012, also erected by the Masons. There is a bust of Maria Felix in Plaza Maria Bonita in front of Parque Melchor Ocampo in Gualupita. Acueducto de Gualupita Calle Carlos Cuaglia, Gualupita, at the Barranca de Amanalco. Porfirio Díaz bridge was built in the 1890s to connect downtown and the train station via a horse drawn trolly. The other entrance to the Barranca de Amanalco is located here. The Photography Museum was originally built for the gardener who took care of the area surrounding the bridge. Stampeding Horses, Five Bathing Nymphs, and Diana the Huntress is at Plaza Gustavo Baz are in Colonia Vista Hermosa. in Vista Hermosa. A sign notes that Scouts de Mexico meets at Plaza Gustavo Baz on Saturdays. Capilla Culhuacán de los Dolores and Capilla de Nuestra Señora de los Dolores are in Ocotopec. Capilla de los Santos Reyes is a 16th century chapel in Tetela del Monte in the north of the city. The bell tower dates from the 17th century, and the chapel is constructed in a primitive Baroque style. Artist John Spencer rebuilt the walls in the 1980s. Capilla de los Tepetates (Jesus de Nazareth) is on Arteaga St. downtown, off Guerero Street. Capilla de San Diego (or San Diegito) is a small 16th century chapel on Galeana St. in Acapantzingo. His feast is in mid November. Capilla de San Francisco was built in the 16th century before the Cathedral so the monks would have a place of worship during the construction of the latter. It is on Galeana Street downtown. Capilla de San Miguel Acapantzingo was built in the 16th century on Matamoros Street in Acapantzingo, across from the Casa de Maximiliano/Botanical Garden. The chapel suffered some damage during the 2017 earthquake, but it has been restored. His feast is 29 September. Parroquia de la Resurección del Señor y Santa María de Guadalupe is outside Melchor Ocampo Park. Parroquia de San Antonio de Padua is a colonial church on Jesús H. Preciado St., San Antón on the west side of the city, near the Cascada de San Antonio. There are several places to purchase potted plants in the neighborhood. Puente del Diablo bridge crosses the Barranca de Amanalco at the point where the devil himself, Hernán Cortés, entered the city of Cuauhnahuac in 1521. Calle Rufino Tamayo was previously called Cinco de Mayo, and before that, it was called Camino al Pueblo de San Miguel Acapantzingo. The bridge across the ravine is called La Emperatriz Muralist Diego Rivera lived at a house located at the corner of Rufino Tamayo and Morelos St. in Colonia Acapantzingo from 1951 to 1957. Artist Rufino Tamayo (1899–1991) lived in a house on the Privada located near Calle Humboldt. There is a statue dedicated to women at the corner of C. Humboldt and Salazar, across from La Vecindad (the Neighborhood) Children's Cultural Center. The statue was erected on 8 March 1982. A statue of Blind Justice is in front of the Palacio de Justicia behind the Cortes Palace. A plaque on a building on Hidalgo St. in the Historic Center, across from the Cortes Palace, notes that artist Jorge Cazares Campos was born there. The plaque is dated 20 November 2005. He was born on 20 November 1937, and several of his works are on display throughout the city.

Мерекелер мен би

Фэрия де ла Флор 1965 жылы 2-12 мамыр аралығында өткізілетін фестиваль ретінде құрылды. Борда бағында Мексиканың түкпір-түкпірінен гүл өсірушілер өз өнімдерін көрмеге қойып, жыл сайынғы жүлде үшін жарысады. Іс-шарада дәстүрлі аттракциондар, әтеш күрес, ат жарыстары, сондай-ақ музыка мен мәдени-әлеуметтік шаралар да өтеді. Куернавакада аудандық мерекелер өткізіледі, көбінесе әулиелерге арналған, олардың ішінде 15 мамыр – Сан-Исидро Лабрадор мерекесі; 13 маусым – Сан-Антон ауданындағы Сан-Антонио мерекесі, ацтек билерімен; 6 тамыз – Окотепектегі Құтқарушы немесе Трансфигурация мерекесі, мұрлар мен христиандар биі, моле және пульке; 10 тамыз – Шамилпадағы Сан-Лоренцо мерекесі; 15 тамыз – Санта-Мария Ахуакатилиандағы Марияның көтерілу мерекесі; және 8 қыркүйек – Тлатенангодағы Нюэстра-Сеньора-де-лос Милагрос мерекесі. 1965 жылдан бері Куернавака қаласында карнавал да өткізіледі. Мексикалық дива Мария Феликс Авенида Пальмирада бес үйімен бірге кобальт көгілдірі және папайя түстес сәнді вилласына ие болды. Ол Casa de las Tortugas (Тортугалар үйі) деп аталады және онда Луи XV төсек-орындары, жібек брокаттары, венециялық мозаикалары, Талавера амфоралары, мәрмәр каминдері, XVI ғасырғы испан қару-жарағы, итальяндық алтын жалатылған орындықтары және Антуан Цапофф салған портреттері бар. АҚШ-тың елшісі және бизнесмен Дуайт Морроудың есімімен аталған көшеде "Каса Манана" деп аталатын демалыс үйі болды. Морроу суретші Диего Ривераға Паласио де Кортес қабырғаларын суреттеуді тапсырды. Бүгінде бұл жерде "La India Bonita" мейрамханасы орналасқан. Мейрамхана император Максимилиан I-нің әйелі Консепсьон Седаноның құрметіне аталған. Қалалық мұражайда Тараценаның Максимилиан мен Консепсьонның суреті қойылған. Сондай-ақ, мексикалық актер Марио Морено Кантинфластың үйі болған Каса Ривера мейрамханасында Ривераның суреттерін көруге болады. Мейрамхана Хуарес көшесінде, Кортес сарайының қарама-қарсы жағында орналасқан. 1930 жылдары құмар ойындарды қысқа мерзімге заңдастыру Голливуд жұлдыздарын және АҚШ-тың гангстерлерін тартты. Куернавака 1947 жылы жазылған Малкольм Лоуридің "Вулкан астында" романының оқиғасының ортасы болды. Бұл алкоголизмге байланысты үмітсіздік пен өзін-өзі жою туралы әңгіме. 1950-1960 жылдары қала Голливудтан көптеген режиссерлерді, продюсерлерді және актерлерді тартты, олардың көпшілігі Маккартизмнің ықпалымен қара тізімге енгізілді. Куернавака 1961 жылы CIDOC (Centro Intercultural de Documentación) орталығына ие болды, бұл Латын Америкасының басқа жерлеріне жіберілмес бұрын дамыған елдердің діни қызметкерлерін баулумен айналысқан католик мекемесі. CIDOC-тың беделін оның негізін қалаушы директоры Иван Ильич қамтамасыз етті, бірақ он жылдан кейін оңшыл саяси қысымның салдарынан "өз жетістігінің құрбаны" болып жабылды. 1960 жылдары қала психоделикалық қозғалыстың орталықтарының біріне айналды, көптеген суретшілерді, композиторларды және хиппилерді тартты. Тағы бір жаман атқа ие тұрғыны – Чикагодағы Валентин күніндегі қырғынмен байланысты мафия басшысы Сэм "Момо" Джанкана. Ол 1967 жылдан 1974 жылы тұтқындалып, депортацияланғанға дейін Куернаваканы өз үйі етіп алды. Үнсіз фильмдердің актрисасы және сценарисі Джин Гонтье өмірінің соңына дейін Куернавакада тұрды. Ол әпкесі Маргарита Веннер Греннің үйінде тұрды, ол швед миллионері Аксель Веннер Греннің әйелі, оның Ранчо Кортесте (қазіргі Hotel Racquet) бақшасы болды. Гонтье 1966 жылы қайтыс болды. Racquet Club (Ағылшын) 2018 жылғы 16 желтоқсанда алынған.

The Feria de la Flor was established in 1965 as a festival that is held from 2 to 12 May. In the Borda Garden, flower growers from all over Mexico come to exhibit their wares, competing for an annual prize. The event also has traditional fair rides, cockfights, and horse competitions as well as music and sociocultural events. Neighborhood celebrations are held in Cuernavaca, mostly for patron saints, they include 15 May, the feast of San Isidro Labrador; 13 June, the feast of San Antonio in the neighborhood of San Antón, with Aztec dances; 6 August, the feast of the Savior or the Transfiguration in Ocotepec, featuring the Moors and Christians dance, mole, and pulque; 10 August the feast of San Lorenzo in Chamilpa; 15 August, the festival of the Assumption of Mary in Santa María Ahuacatilán; and 8 September, Festival of Nuestra Señora de los Milagros in Tlaltenango. Since 1965, the city Cuernavaca has had a carnival as well. María Félix, a Mexican diva, had an opulent, cobalt blue and papaya colored villa on Avenida Palmira, along with five other houses. It is known as the Casa de las Tortugas (House of the Turtles) and has Louis XV beds, is adorned with silk brocades, Venetian mosaics, Talavera urns, marble fireplaces, sixteenth century Spanish armor, Italian gilded chairs, and portraits of her created by Antoine Tzapoff. U. S. Ambassador and businessman Dwight Morrow had a weekend house called Casa Mañana on the street that bears his name downtown. Morrow commissioned the artist Diego Rivera to paint the murals of the Palacio de Cortes. Today the restaurant La India Bonita is housed there. The restaurant is named for Concepción Sedano, the legendary mistress of Emperor Maximilia I. There is a painting of Maximilian and Concepcion by Taracena in the City Museum. You can also see Rivera murals at the restaurant Casa Rivera, which was once the home of the Mexican actor Mario Moreno Cantinflas. The restaurant is on Juarez, across from the Palacio de Cortes. The legalization of gambling for a short time in the 1930s attracted Hollywood stars and mobsters from the United States. Cuernavaca was the setting of Malcolm Lowry's Under the Volcano written in 1947. It is a tale of despair and self destruction due to alcoholism. In the 1950s and 1960s, the city attracted many directors, producers, and actors from Hollywood, many of whom had been blacklisted through the influence of McCarthyism. Cuernavaca became the host of the CIDOC (Centro Intercultural de Documentación) in 1961, a Catholic institution that indoctrinated priests from developed countries before they were deployed elsewhere in Latin America. CIDOC's lasting reputation was assured by its founding director Ivan Illich, though it closed, "a victim of its own success", ten years later under right wing political pressure. In the 1960s, the city became one of the centers of the psychedelic movement, attracting many artists, composers, and hippies. Another infamous resident was Sam "Momo" Giancana, a mafia boss associated with the Saint Valentine's Day Massacre in Chicago, made Cuernavaca his home from 1967 until his arrest and deportation in 1974. Gene Gauntier, actress and scenarist of silent film, spent the rest of her life in Cuernavaca. She lived in her sister's home, Marguerite Wenner Gren, wife of Swedish millionaire Axel Wenner Gren who owned a hacienda in Rancho Cortés (today Hotel Racquet). Gauntier died in 1966. Racquet Club (English) retrieved Dec 16, 2018

Бұл тенденция бүгінге дейін сақталып келеді, Куернавакада әлемнің түкпір-түкпірінен келген көптеген зейнеткерлер, дипломаттар, бизнес басшылары, патшалық және үкімет шенеуніктері тұрады. Осы шетелдік тұрғындардың көпшілігі өз мүшелері мен қалаға жаңа келгендерге кеңес беру үшін Куернавака жаңа келгендер клубы сияқты белсенді экспатриант топтарын құрды. Шетелдік тұрғындарға арналған қызметтерге ағылшын тілді дәрігерлердің үлкен желісі, спутниктік байланыс арқылы шетелдік бұқаралық ақпарат құралдары және АҚШ банктеріне қосылған банкоматтар кіреді. 1979 жылы Иран шахы Мұхаммед Реза Пахлави Куернавакада қысқа уақыт тұрды. Оның көшіп кетуін "Чейз Манхэттен" банкінің Дэвид Рокфеллер ұйымдастырды. Ол Нью-Йоркке емделуге барғаннан кейін Ирандық кепілдік дағдарысы басталды. Италия королі Умберто II-нің кіші қызы Савойялық Мария Беатрис ханшайым 1971 жылдан бастап 1999 жылдың 17 ақпанында қаза болған күйеуі мен Луис Рейна және олардың үш баласымен бірге Куернавакадағы Колония Акапанцингода тұрды. Куернавака Голливуд өндірісін тартты, 1969 жылғы "Butch Cassidy and the Sundance Kid" фильмінің бөліктері қаланың солтүстігіндегі Тлајакапан қаласында түсірілді, ал 1979 жылғы "The In Laws" комедиясының бөліктері Алан Аркин мен Питер Фальк қатысқан түсірілімдер Куернавакада өтті. 1984 жылы Джон Хьюстон Малкольм Лоуридің "Вулкан астында" романы бойынша фильм түсірді, онда Альберт Финни мен Жаклин Биссет Куернавакадағы Колония Акапанцингода және Яутепек де Саарагоса қаласында түсті.

Қалалық әкімдік

Куернавака 12 елді мекеннен тұрады: Акапанцинго, Ауатепек, Аматитлан, Буэнависта-дель-Монте, Чамилпа, Чапультепек, Чипитлан, Окотепек, Сан-Антон Аналько, Санта-Мария Ауакатитлан, Тетела-дель-Монте және Тлальтенанго. Морелос штатының әкімшілік орталығы ретінде Куернавака қаласы басқа 142 қауымдастыққа билік ету құқығына ие. Муниципалитет Морелос штатының солтүстік-шығыс бөлігінде орналасқан және Уитсилак, Темикско, Миакатлан, Тепостлан, Сапата және Жиутепек муниципалитеттерімен шектеседі. Куернавака, Эмилиано Сапата, Уитсилак, Жиутепек, Темикско, Тепостлан және Ксочитепек муниципалитеттері Куернавака қалалық аймағын құрайды. 2005 жылғы халық санауы бойынша, тек 3041 адам өздерінің ана тілі – жергілікті тіл деп жауап берді. Куернавака қаласы муниципалитет аумағының оңтүстік бөлігінде орналасқан. Қалалық құрылыс шамамен 38% жабады, оның ішінде Куернавака қаласы және бірнеше шағын қалалар бар.

География

Муниципалитет солтүстікте Транс-Мексикалық жанартау белдеуі мен оңтүстікте Сьерра-Мадре-дель-Сур аралығында, Сьерра-дель-Чичинаутзин деп аталатын тау тізбегінде орналасқан. Муниципалитеттің аумағы ; ауыл шаруашылығына, балық шаруашылығына, құрылысқа және орманға бөлінген. Орташа биіктігі теңіз деңгейінен жоғары, ал ең биік жерлері шығыс және солтүстік бөліктерде орналасқан.

Өзендер мен өзендер

Жаңбырлы маусымда Минальтепек, Ажомулько, Лос Кальдос (Сан-Антон сарқырамасымен), Лос Поситос, Эль-Полло және Эль-Чифлон шатқалдарында өзендер пайда болады; олар бірігіп Куернавака өзенін құрайды. Тепозтитлан және Мексикана өзендері Тембебе өзенін құрайды. Басқа арналар лас Каноас шатқалында (Тетела-дель-Монтеден өтіп, Атсингоға қосылады), Теколоте (Сан-Антон сарқырамасын құрайды), Аманалко (Апаталако өзеніне құяды), Отатес, Санта-Урсула (Тетлама өзеніне құяды) және Муэрто (Ахуатепектен басталып, Флорес-Магонды кесіп өтеді) орналасқан. Куернавакадағы бұлақтар: Лос-Атсинго, Санта-Мария туннелі, Сангихуэла, Уицилак, Аксомулько және Чапультепек. Муниципалитет Амакузак өзенінің бассейнінде орналасқан.

Көлік

Бұл қала Мехико қаласынан 90 минуттық жерде орналасқан. Куернавака әуежайы – аймақтағы ең ірі коммерциялық әуежай. Бұл әуежайда бұрын банкрот болған Mexicana, Aeromexico және VivaAerobus сияқты әуе компаниялары мерзімімен рейстер жасаған.