Кіріспе
2000 жылдың қазан айындағы қауіпсіздік күштері мен Израиль азаматтары арасындағы қақтығыстарды тексеру жөніндегі комиссия (Or Commission) – Израиль үкіметінің 2000 жылдың қазан айындағы оқиғаларды тергеу үшін тағайындаған тергеу тобы. Бұл оқиғалар Екінші интифаданың басында Израиль полициясы бірнеше демонстрация кезінде 12 араб азаматы мен бір палестиналықты өлтірген кезде болды. Сондай-ақ, осындай демонстрациялардың бірінің жанында көпірден тас лақтырылып, бір израильдік яһуди көлігіне тиіп, қаза тапты; алайда, бұл оқиғаның байланысты екені нақты белгілі емес. Комиссия 2003 жылдың 2 қыркүйегінде "қауіпсіздік күштері мен Израиль азаматтары арасындағы қақтығыстар" бойынша қорытындыларын жариялады. Бас тергеуші – Израиль Жоғарғы Сотының судьясы Теодор Ор.
The Or Commission , fully the Commission of Inquiry into the Clashes Between Security Forces and Israeli Citizens in October 2000 (ועדת החקירה הממלכתית לבירור ההתנגשויות בין כוחות הביטחון לבין אזרחים ישראלים באוקטובר 2000), was a panel of inquiry appointed by the Israeli government to investigate the events of October 2000 at the beginning of the Second Intifada in which 12 Arab citizens of Israel and one Palestinian were killed by Israeli police amid several demonstrations. One Israeli Jew was killed by a stone dropped from a bridge onto her vehicle near one such demonstration; however, it is not clear that the incident was linked. The commission released its findings on "the clashes between security forces and Israeli civilians" on September 2, 2003. The chief investigator was Theodor Or, an Israeli Supreme Court Justice.
Полицияның жауапкершілігі
Үкіметтік сараптама органы Израиль полициясын тәртіпсіздікке дайындықсыз болғаны және наразылық білдіріп, сондай-ақ тәртіпсіздік жасаған азаматтарды тарату үшін артық күш қолданғаны үшін сынады. Комиссия сегіз полицейге сөгіс жасады, олардың көпшілігі полициядан зейнетке шыққаннан кейін. Қорытындыларға байланысты екі полицей қызметтен босатылды.
Ресми жауапкершілік
Комиссияның міндеті тергеу болғандықтан, ескерту жасалған көптеген адамдарға қатысты шаралар қолданылмады, оның орнына ұсыныстар берілді. Көптеген еврей саясаткерлері, Ішкі қауіпсіздік министрі, профессор Шломо Бен-Амиден басқа, жауапты емес деп танылды. Комиссия оны лауазымынан босатуды ұсынды, және ол кейіннен сыртқы істер министрі болды. Сонымен қатар, үш араб азаматы (Кнессеттің екі араб депутаты және Израильдегі Ислам қозғалысының солтүстік тармағының басшысы) көтеріліске дейін болған науқандық әрекеттерге ішінара жауапты деп танылды.
Демонстрациялардың негізі
Ор комиссиясы араб азаматтарының Израильде кемсітуге ұшырағанын анықтады және Израильдің араб азаматтарының қажеттіліктеріне әділ және тең көңіл бөлмеген үкіметке сын айтты. Комиссия 2000 жылдың қазан айындағы наразылықтың себебі – кемсітушілікке деген наразылық екенін анықтады. Адам құқықтары жөніндегі араб қауымдастығы және Моссава 2000 жылдың қазан айындағы дағдарысты дұрыс басқаруда орталық рөл атқарған еврей-израильдік саяси тұлғаларды ақтағанын, оқ атқандарға жұмсақ жаза қолданғанын, ал араб саяси тұлғаларын отты қоздыратын сөздері үшін қатты сынағанын мәлімдеді. Кейбір сарапшылар бұл араб азаматтары үшін заңды процедураны тікелей айналып өтуге тең деп санайды. Сонымен қатар, Ор комиссиясының мәлімдемелері Израильдің араб азаматтарының ұшыраған кемсітушілігін алғаш рет ресми түрде мойындауы болды; Adalah және Mossawa Ор комиссиясын осы мойындауы үшін мақтады. Комиссияның есебі жарияланғаннан кейін бір жыл өткен соң Теодор Ор үкіметтің оның ұсыныстарын іске асырмағаны үшін ашық сынады. The Wall Street Journal журналының Джеймс Таранто: "Израиль үкіметінің арабтарға қатысты өз әрекеттерін сынауы – оның демократиялық екендігінің дәлелі" деді.