Тринованттар: ежелгі Британия тайпасы

Кіріспе

Қазіргі Англия және Темза сағасы арасындағы келт тайпасы.

Тринованттар (Common Brittonic: *Trinowantī) немесе Тринобанттар – Римге дейінгі Британияның келт тайпаларының бірі. Олардың жері қазіргі Эссекс, Гертфордшир және Саффолк аймақтарында Темза сағасының солтүстігінде орналасқан, сондай-ақ қазіргі Үлкен Лондон аумағына да кіретін жерлерді қамтыды. Олардың солтүстігінде Ицен тайпасы, ал батысында Катувеллаун тайпасымен шектесетін. Олардың аты, мүмкін, келттік "tri" префиксінен және "nowio" – жаңа деген сөзден шыққан, яғни "өте жаңа" мағынасында, "жаңа келгендер" дегенді білдіреді, бірақ сонымен қатар күш-қуатты немесе сергектікті білдіріп, "өте күшті халық" деген мағынаны да беруі мүмкін. Олардың астанасы Камулодун (қазіргі Колчестер) болды, ол аңызға толы Камелоттың болуы мүмкін жерлерінің бірі саналады.

Тарих

55 және 54 жылдары Юлий Цезарь Ұлыбританияға шабуыл жасамас бұрын, Тринобанттар Ұлыбританиядағы ең күшті тайпа саналды. Осы кезде олардың астанасы Браугинг (қазіргі Гертфордшир) болған. Цезарьдің Галлия соғысы туралы кейбір қолжазбаларында олардың патшасы Иманюентиус деп көрсетілген, бірақ басқа қолжазбаларда есім аталмайды. Цезарьдің екінші жорығына дейін бұл патша Кассивеллаунмен құлатылды, ол әдетте Катувеллауни тайпасына жатқызылады. Иманюентиус ұлы Мандубраций Галлияға қашып, Цезарьтың қорғауына ішкен. Екінші жорығында Цезарь Кассивеллаунды жеңіп, Мандубрацийді патшалыққа қайта орнатты, ал Кассивеллаун оны қайтадан мазаламауға уәде берді. Сондай-ақ, салық төлеу туралы келісімге келді. Тринованттардың келесі танымал патшасы, нумизматикалық деректер бойынша, Аддедомарус болды, ол шамамен 20-15 жылдары билікке келді және тайпаның астанасын Камулодунумға көшірді. Шамамен 10 жылы Катувеллаунидің Тассиован Камулодунумда монета шығарды, бұл оның Тринобанттарды бағындырғанын көрсетеді, бірақ ол көп ұзамай римдіктердің қысымынан кері шегінуге мәжбүр болды, өйткені оның кейінгі монеталарында "Рекс" белгісі болмады, ал Аддедомарус қайта орнатылды. Аддедомарус қысқа уақыттан соң оның ұлы Дубновеллаунмен ауыстырылды (шамамен 10-5 жылдары б.з.д.), бірақ бірнеше жылдан кейін тайпа ақыры Тассиован немесе оның ұлы Кунобелинмен бағындырылды. Аддедомарус, Дубновеллаун және мүмкін Мандубраций кейінгі римдік және ортағасырлық британдық кельт генеалогияларында және аңыздарында Эдд Мавр (Ұлы Аддедо), Дьфнвал Моелмут (Ақсүйек және үндемейтін Дубновеллаун) және Манаудан болып кездеседі. Уэльс триадалары Эдд Маурды Ұлыбританияның негізін қалаушылардың бірі ретінде еске алады. Тринованттар 60 жылы Будиканың Рим империясына қарсы көтерілісіне қатысып, тарихқа оралды. Олардың аты Рим Британиясының бірі цивитатына берілді, оның бас қаласы Цезаромагус (қазіргі Челмсфорд, Эссекс) болды. Олардың бай жерлеу рәсімдерінің стилі (Айлсфорд бетіне қараңыз) континенттік текті және олардың белгиялық халықтармен байланысын көрсетеді. Олардың аты Джеффри Монмуттың негізінен ойдан шығарылған Historia Regum Britanniae еңбегінде Лондонның бастапқы аты саналған Триноватум ретінде қолданылды, онда ол атаудың Troi novantum немесе "Жаңа Троядан" шыққандығын айтты, бұл Британияны Брут және Троя соғысынан қашқан басқа босқындар құрған аңызбен байланысты.

Shortly before Julius Caesar's invasion of Britain in 55 and 54 BC, the Trinobantes were considered the most powerful tribe in Britain. At this time their capital was probably at Braughing (in modern day Hertfordshire). In some manuscripts of Caesar's Gallic War their king is referred to as Imanuentius, although in other manuscripts no name is given. Some time before Caesar's second expedition this king was overthrown by Cassivellaunus, who is usually assumed to have belonged to the Catuvellauni. Imanuentius's son, Mandubracius, fled to the protection of Caesar in Gaul. During his second expedition Caesar defeated Cassivellaunus and restored Mandubracius to the kingship, and Cassivellaunus undertook not to molest him again. Tribute was also agreed. The next identifiable king of the Trinovantes, known from numismatic evidence, was Addedomarus, who took power c. 20–15 BC, and moved the tribe's capital to Camulodunum. For a brief period c. 10 BC Tasciovanus of the Catuvellauni issued coins from Camulodunum, suggesting that he conquered the Trinobantes, but he was soon forced to withdraw, perhaps as a result of pressure from the Romans, as his later coins no longer bear the mark "Rex", and Addedomarus was restored. Addedomarus was briefly succeeded by his son Dubnovellaunus c. 10–5 BC, but a few years later the tribe was finally conquered by either Tasciovanus or his son Cunobelinus. Addedomarus, Dubnovellaunus and possibly Mandubracius all appear in later, post Roman and medieval British Celtic genealogies and legends as Aedd Mawr (Addedo the Great) Dyfnwal Moelmut (Dubnovellaunus the Bald and Silent) and Manawydan. The Welsh Triads recall Aedd Mawr as one of the founders of Britain

The Trinovantes reappeared in history when they participated in Boudica's revolt against the Roman Empire in 60 AD. Their name was given to one of the civitates of Roman Britain, whose chief town was Caesaromagus (modern Chelmsford, Essex). The style of their rich burials (see facies of Aylesford) is of continental origin and evidence of their affiliation to the Belgic people. Their name was re used as Trinovantum, the supposed original name of London, by Geoffrey of Monmouth in his largely fictional Historia Regum Britanniae, in which he claimed the name derived from Troi novantum or "New Troy", connecting this with the legend that Britain was founded by Brutus and other refugees from the Trojan War.

Танымал мәдениет

Челмсфорд 123" – "Хат Трик Продакшнз" компаниясы Channel 4 телеарнасы үшін түсірген британдық телекомедияда, "Бадвок" (Рори Макграт сомдаған) басты кейіпкер "Тринованттар" тайпасының басшысы болды.