Кіріспе

Мормон кітабындағы үшінші кітап – "Жақып кітабы: Нефидің інісі" ("The Book of Jacob: The Brother of Nephi") романы, көбінесе Якоб кітабы деп аталады. Мормон кітабын құрайтын он бес кітаптың үшіншісі, соңғы күндердің қасиеттілері қозғалысының қасиетті мәтіні.

Құрылымы

Мәтінде айтылғандай, бұл кітапты Нефидің інісі Жақып жазған. Бұл кітапта нефиліктердің тарихының бір бөлігі, соның ішінде Нефидің өлімі де жазылған, бірақ негізінен Жақыптың өз халқына уағыздауы туралы айтылады. 5-тарауда зәйтүн ағашы туралы теңдеу бар, ол Израильдің таралуы мен жиналуы туралы ұзақ аллегория болып табылады, онда ізраилдіктер мен жұртшылықты титімсіз және жабайы зәйтүн ағаштарымен салыстырады. Жақыптың кітабы жеті тараудан тұрады. Діни зерттеулер профессоры Грант Хардидің сөзіне қарағанда, Жақыптың 4-6 тараулары Екінші Нефидегі Нефидің үйретулерінің құрылымын қайталайды. Ол Мәсіх туралы куәлікпен бастайды, мыс тақташалардан цитаталар келтіреді және айтқандарын түсіндіреді. Нефи Ишаяға назар бөлгенінен өзгеше, Жақыптың назары Зеносқа аударған.

Жақыптың басшылығына ауысу

Нефи пайғамбар қартайып, жазбаларды сақтау жауапкершілігін Жақыпқа жүктейді. Ол Жақыпқа тек рухани маңызы бар оқиғаларды ғана жазуды тапсырады, ал Жақып өзінің жазбаларының мақсаты – адамдарды "Мәсіхке келуге" көндіру екенін жазады. Нефи дүниеден өтеді, ал одан кейін билікке келген басшылар тиісінше "екінші" және "үшінші" Нефи деп аталады. Жақып "нефий" терминін Нефи халқымен достық қарым-қатынаста болған кез келген адамды атау үшін қолданғанын түсіндіреді.

Жақыптың ғибадатханадағы уағызы

Жақып діни қызметкер және ұстаз ретінде ғибадатханада сөз сөйлейді. Ол нефиттер арасында үш жаман әдетті анықтайды: көп әйел алуға құштарлық, алтын мен күміс іздеу және мақтанға бой ұсыну. Осы қатыгездіктермен күресу үшін Жақып халыққа тұтқындалғандарды босатуға және ашаршыларға, кедейлерге, ауруларға көмектесуге кеңес береді. Оның айтуынша, көп әйел алу әйелдерге зиян келтіреді. Ол нефиттерді ламандықтармен салыстырып, оларды нашар жағдайда көрсетеді.

Жақыптың пайғамбарлық білімдері мен зәйтүн ағашы туралы алегория

Жақып тақташалардың мақсатын, Мәсіх туралы білімін және қайта тірілуді, сондай-ақ яһудилердің Мәсіхті қабылдамайтынын түсіндіреді. Одан кейін ол Зәнос деген кітаптан зәйтүн ағашы туралы теңеуді келтіреді, Зәнос – Мормон кітабының бірнеше авторлары сілтеме жасайтын Китаптан тыс пайғамбар. Осы оқиғада Израильдің соңғы күндерде жиналуы суреттеледі, онда Израиль үйі – бұтақтары ішінара қураған бау-бақшадағы зәйтүн ағашы. Теңеудің бойымен жүзімдіктің иесі жемісін сақтап қалу үшін зәйтүн ағашына жабайы бұтақтарды жалғап, оны қайта жандандыруға тырысады. Біраз уақытқа бұл жоспар сәтті болады, бірақ жабайы бұтақтар ағаш түбіріне еніп, жемісі бұзылады. Содан кейін ағашқа жабайы да, үйретілген де бұтақтар егіледі, бұл оны және оның жемісін сақтап қалады. Соңғы жинымда жүзімдік өртеледі. Теңеуді баяндағаннан кейін Жақып оның рас екенін мәлімдеп, оқырмандарын тәубе етуге шақырады.

Шерем - Мәсіхке қарсы, нефиттіктердің әскерилігі және Жақыптың қоштасуы

Кітаптың соңғы бөлімі Шерем есімді антихрист туралы баяндайды, ол Мәсіх болмайды деп уағыздайды, Жақыпқа болашақты ешкім біле алмайтынын айтады және одан бір белгі сұрайды. Жақып дұға етеді, ал Құдай Шеремді жазалайды, ол кейін Мәсіх туралы жалған айтқанын мойындайды, содан кейін қайтыс болады. Осыдан кейін нефиттер қайтадан тура жолға оралып, ламандықтарды өз діндеріне көндіруге тырысады. Жақып айтуынша, ламандықтар нефиттерді жек көріп, оларды өлтіруге құштар болған, ал нефиттер өздерін қалай қорғауға болатынын білген. Жақып тақталарға жазуын аяқтаған соң, оларды ұлы Еносқа аманаттап кетеді.

Нефиттік ұйым

Жақыптың баяндауы Нефидің міндеттерін одан кейін келесілерге бөліп тапсырғанын көрсетеді. Аты аталмаған бір ер адам патша болып тағайындалды және Нефи есімін алды, ал Нефидің бауырлары Жақып пен Жүсіп дін қызметкерлері болып бекітілді. Жақыпқа кішкентай тақталарға жазу жұмысы жүктелді. Жақып олардың Мұса заңын сақтап, Мәсіхтің келуін асыға күткендерін айтады. Олардың да жылдам гүлденгенін де жазады.

Теңдік және туыстық қатынас

Оксфорд баспасының американисттік тәсілдерінде жарық көрген Мормон кітабындағы туыстық қатынастар туралы тарауында, Пенсильвания университетінің ағылшын тілі профессоры, 19 ғасырдағы Америкадағы туыстық қатынастар бойынша маманданған Нэнси Бентли, Жақыптың сөзін талдайды. Жақып Құдайдың нефиттерге көп әйел алуды тыйым салғанын, себебі ол отбасылық үйлесімді көп әйел алудан гөрі басымдыққа қойғысы келгенін жазады. Бұл Мормон кітабының туыстық қатынастарды келісімшарттық қатынастардан жоғары бағалау туралы үлкен аргументінің бір бөлігі болғанымен, сонымен қатар Құдайды моральдық отбасылық қарым-қатынастардың төрешісі етті. Жақып сондай-ақ нефиттер мен ламандықтардың тері түсінің айырмашылығы биологиялық емес, бірақ адамдардың нефиттердің "отбасылық руханилығын" ұстанған-ұстанбағанының сыртқы белгісі екенін айтады. Ғибадатханалық сөйлесуінің қажеттілігін түсіндіру үшін Жақып нефиттер арасындағы мақтаншылдық пен теңсіздік мәселесін келтіреді. Ол оларға Құдайға ұқсау үшін теңдік сияқты рухани принциптерге ұмтылу керектігін үйретеді, сондай-ақ өздері және басқалар туралы бұрыс көзқарастардан арылу қажеттігін айтады. Адамдардың теріс бейімділіктерін жеңу үшін олар Құдайға жүгінуі керек. Христиандық теология профессоры Дидре Николь Грин, Жақыптың әркімді көршіңіздей қарауға берген баса назары, оларға мейірімділік көрсету үшін барлық басқаларды тең санаудың маңызды екенін айтады. Грин: "Мейірімділік – тек төзімділік емес" деп ұсынады.

Жыныстық адалдық

Гриннің айтуынша, Якуб нефиттердің мақтанышына қатысты уағыздайды, себебі олар ламандықтардан өзгешеліктерін дәріптейді. Ол атап көрсеткен мәселелердің бірі – ламандық әйелдер нефиттік әйелдерге қарағанда көбірек құрметке ие болып көрінеді, сондай-ақ ламандық отбасылар бір-біріне деген махаббатта адал екенін көрсетеді. Нефиттер Дәуіт пен Сүлейменнің үлгісімен көп әйел алуға көшкенімен, Якубтың пікірінше, бұл олардың әйелдерінің "жүректерін ауыртып", балаларының сенімін жоғалтқан. Ол олардың ламандықтардың жыныстық адалдыққа ұмтылуына еліктеп, бір ғана әйелге ие болулары және сарайлықтардан бас тартулары керек екенін айтады. Якубтың нефиттердің көп әйел алуын қатаң айыптауы, 1800 жылдары соңғы күнгі қасиеттілер қозғалысындағы полигамияға байланысты кейбір оқырмандарды таң қалдырады. Якубтың екінші тарауының 30-шы аятында 1800 жылдары көптеген сенушілер полигамияға рұқсат ретінде қараған нәрсе бар. Онда Құдайдың өз заңына қайшы келетін ретсіз жағдайларда көп әйел алуға рұқсат ететіні айтылады. Журналист және дінтанушы Жана Рейс соңғы күнгі қасиеттілердің 1830 жылдарды осындай кезеңнің мысалы деп санайтынын, ал 1904 жылы Иса Мәсіхтің соңғы күнгі қасиеттілер шіркеуі полигамияны ұстанатын мүшелерін қауымнан шығаратынын жариялағаннан кейін бұл кезең аяқталғанын жазады. Соңғы күнгі қасиеттілер қозғалысының құрамына кіретін кейбір шіркеулер әлі де осы практиканы жалғастыруда.

Шерем

Рисс Шеремді Киелі кітаптағы Иш-Элохиммен салыстырады, олар басшыға көрініп, қажетті өзгеріс туралы хабарлайды. Мұндай оқиғаларда Иш-Элохимнің пайғамбарлық мәртебесінің белгісі жиі кездеседі және ол жалған құлшылыққа қатысқандарды Құдайдың жазалауына байланысты болады. Рисске сәйкес, Шерем – «заңды сақтаушы» және Жақыпты Мәсіх туралы уағыздау арқылы орнаған дінді тастап кеткені үшін кінәлайды. «Құдай адамы» суретімен сәйкес болғанына қарамастан, Якуб Шерем туралы аты-жөні белгісіз Иш-Элохим оқиғаларындағыдан гөрі көбірек мәлімет береді. Сонымен қатар, Шерем өзінің пайғамбарлық шақыруын дәлелдемей, белгі талап етеді, ал Жақып өзінің шақыруын көрсетеді. Рисс Шеремнің оқиғасын Рене Жирардың күнәні мойындау теориясымен де салыстырады. Ол нефиттердің Жақыптың олардың күнәларына қатысты айтқандарынан ренжіді дейді. Шеремнің оқиғасы нефиттерді ортақ мәмілеге келтіруге қажетті болған жағдайды тудырған болуы мүмкін. Салыстырмалы діндерді зерттеуші Джейкоб Реннекер мәтінде Шеремнің жазалануы тікелей Құдайға байланысты емес екенін анықтады. Оның өлер алдында «көп күн» азап шеккені туралы айтылуы ішкі қайшылықты және «ақылдан безгендікті» көрсетеді.

Мәтіннің маңызды нұсқалары

Мормон кітабының алғашқы басылымында бұл кітап "Яқып кітабы: Нефидің інісі" деп аталды.