Кіріспе
Франклин штаты (Франклин еркін республикасы, Франклин жоғалған штаты немесе Франкленд штаты) – қазіргі Шығыс Теннессиде орналасқан танылмаған, құрылуы ұсынылған штат. Франклин 1784 жылы Солтүстік Каролина Конгресске Американдық Тәуелсіздік соғысына байланысты қарыздарды өтеуге көмектесу үшін бағыштаған Аппалач тауларының батысындағы аумақтың бір бөлігінен құрылды. Ол жаңа Америка Құрама Штаттарының 14-ші штаты болу ниетімен құрылған. Франклиннің алғашқы астанасы Джонсборо қаласы болды. 1785 жылдың жазынан бастап Франклин үкіметі (сол кезде Гринвиллде орналасқан) Солтүстік Каролинаның жаңадан құрылған бюрократиясымен қатар, бірақ олармен үйлесімсіз жұмыс істейтін "параллель үкімет" ретінде билік жүргізді. Франклин ешқашан одаққа қабылданбады. Заңдық емес штат көрінеу республика ретінде шамамен төрт жарым жыл ғана өмір сүрді, содан кейін Солтүстік Каролина аймақтың толық бақылауын қайта алды. Франклиннің құрылуы ерекше, себебі ол бағыштаудың (Солтүстік Каролинадан Конгресске жасалған ұсыныс) және бөлінудің (Конгресске жасалған ұсыныс орындалмаған және бастапқы бағыштау күшін жойған кезде Солтүстік Каролинадан бөліну) нәтижесінде туындады.
the historical proposed US state
The State of Franklin (also the Free Republic of Franklin, Lost State of Franklin, or the State of Frankland) was an unrecognized proposed state located in present day East Tennessee, in the United States. Franklin was created in 1784 from part of the territory west of the Appalachian Mountains that had been offered by North Carolina as a cession to Congress to help pay off debts related to the American War for Independence. It was founded with the intent of becoming the 14th state of the new United States. Franklin's first capital was Jonesborough. After the summer of 1785, the government of Franklin (which was by then based in Greeneville), ruled as a "parallel government" running alongside (but not harmoniously with) a re established North Carolina bureaucracy. Franklin was never admitted into the union. The extra legal state existed for only about four and a half years, ostensibly as a republic, after which North Carolina reassumed full control of the area. The creation of Franklin is novel, in that it resulted from both a cession (an offering from North Carolina to Congress) and a secession (seceding from North Carolina, when its offer to Congress was not acted upon and the original cession was rescinded).
Тұжырымдама
Жаңа батыс штаты туралы идея Вирджиния штатының Вашингтон округынан Артур Кэмпбелл мен Джон Севьерге қатысты. Вирджиния губернаторы Генри Кэмпбеллды тоқтатқаннан кейін, Севьер және оның жақтастары ұсынылған мемлекетін Франклин деп атады және Бенджамин Франклиннен өздерінің ісіне қолдау сұрады. Франкланд қозғалысы Кентукки шекарасында көп табысқа жете алмады, себебі ондағы қоныс аударушылар өз мемлекетін құруды қалаған (және олар 1792 жылы оған қол жеткізді).
Франклиннің қолдауы
Америка Құрама Штаттарының Конгресі Америка Тәуелсіздік соғысының соңында ауыр қарызға батқан еді. 1784 жылдың сәуір айында Солтүстік Каролина штаты Конгреске «Аллегей таулары» (сол кездегі бүкіл Аппалачи таулары деп аталатын) мен «Миссисипи өзені» арасындағы жерді беруге дауыс берді, бұл соғыс қарыздарын өтеуге көмектесу үшін жасалды. Бұл аймақ Вашингтон округінің (көбінесе Батыс округтері деп аталатын) үлкен бөлігін құрады. Бұл батыс округтері бастапқыда Оверхилл черокилерінен жалға алынған, соның нәтижесінде Уатауга Республикасы құрылған. Солтүстік Каролинаның федералды үкіметке берген жеріне қойылған талап бойынша Конгресс екі жыл ішінде бұл аймаққа жауапкершілікті қабылдауы керек еді, бірақ түрлі себептерге байланысты оған құлшыныс білдірмеді. Бұл келісім Солтүстік Каролинаның батыс елді мекендерін аймақтағы чероки тайпасымен өрескел күреске жалғыз қалдырды, олардың көпшілігі жаңа мемлекетпен әлі бейбітшілік орнатқан жоқ. Бұл жағдай шекараны кеңейткен және Fort Nashborough (қазіргі Нэшвилл) қаласының жанындағы батыс Камберленд өзенінде бекініп алған шекарашылар мен Уатауга Республикасы кезінде осы аймаққа қоныс аударған Овермаунтайн еркектеріне ұнамады. Аймақ тұрғындары ақша таппаған федералды Конгресс бәсекелес шетелдік державаға (мысалы, Франция немесе Испанияға) шекаралық аумақты сатуға дейін баратынынан қорқып отырды. Тиісті басшылар сайланды: Джон Севиер өте тартынды түрде губернатор болды, Лэндон Картер – Сенат спикері, Уильям Кейдж – Өкілдер палатасының бірінші спикері, ал Дэвид Кэмпбелл – Жоғарғы сот судьясы. Томас Талбот Сенат хатшысы, ал Томас Чэпмен – Палата хатшысы қызметін атқарды. Делегаттар сол жылдың желтоқсан айында Джонсборо қаласында конституциялық конвентке шақырылды. Олар заң шығарушы органқа кандидаттар ретінде заңгерлер, дәрігерлер және дін қызметкерлерін шығармайтын конституция жобасын жасады. Алайда, конституция халықтың референдумында қабылданбады. Содан кейін бұл аймақ Солтүстік Каролина штатының конституциясының қағидалары бойынша жұмыс істей берді.
Мемлекет құруға ұмтылу
1785 жылғы 16 мамырда делегация Конгреске штат болу туралы петиция ұсынды. Нәтижесінде, жеті штат ұсынылған "Франкленд" атауымен 14-ші федералды штатты қабылдауға дауыс берді. Дегенмен, бұл Конфедерацияның Ережелерінде конфедерацияға қосымша штаттарды қосу үшін қажетті үштен екі көпшіліктен кем болды. Келесі айда Франклин үкіметі өздерінің мүмкіндіктерін қарастыру және Палата спикерінің бос орнын толтыру үшін жиналды, осы лауазымға олар Джозеф Хардинді сайлады. Өздерінің ісіне қолдау табуға тырысқан делегация жетекшілері аймақтың "ресми" атауын "Франклин" деп өзгертті (көрінетіндей, Бенджамин Франклиннің құрметіне). Севьер тіпті Франклинге хат арқылы өздерінің ісіне қолдау көрсетуге көндіруге тырысты, бірақ ол бас тартты, былай деп жазды:
Тәуелсіз республика
Франклин, Солтүстік Каролинамен салық салу, қорғау және басқа да мәселелер бойынша келіспеушіліктерін сақтап, мемлекеттік мәртебе алуға жасаған әрекет сәтсіз аяқталғаннан кейін, іс жүзінде тәуелсіз республика ретінде қызмет етуге кірісті. Одан кейін де сол аймақта жылдар бойы жағдай шиеленісіп тұрды.
Алып шығарылатын ұшы
Кішкентай мемлекет 1786 жылы құлдырауын бастады, бірнеше маңызды тұрғындары мен Франклиннің қолдаушылары қолдауларын кері тартып алып, жаңадан қызығушылық танытқан Солтүстік Каролинаға бұрды.
Шекаралық интригалар
1788 жылдың наурыз айының соңында Чикамауга, Чикасау және басқа да тайпалар бірігіп, Франклиндегі американдық шекаралық поселкелерге шабуыл жасады. Үмітсіз Севье испан үкіметінен қарыз сұрады. Джеймс Уайттың (кейіннен ол Испанияның жалдамалы агенті екені анықталды) көмегімен, ол Франклинді испан билігіне өткізуге тырысты. Кез келген шетелдік мемлекеттің Франклинге бекініп алуына қарсы болған Солтүстік Каролина шенеуніктері 1788 жылдың тамызында Севьеді тұтқындады. Севьедің жақтастары оны жергілікті түрмеден дереу босатып, "Кіші Франклинге" шегінді. 1789 жылдың ақпанында Севье және "Жоғалған Штаттың" соңғы қорғаушылары өздерін тапсырғаннан кейін Солтүстік Каролинаға адалдық серт берді. Кіші Франклин үкіметі 1791 жылы аяқталды, сол кезде жаңа құрылған Оңтүстік-Батыс аумағының губернаторы Уильям Блоунт болашақ Ноксвилл орнында Чероки басшыларымен кездесіп, Холстон шартын жасады. Оверхилл черокилері енді АҚШ үкіметінің билігін мойындады және француздық Бродтан оңтүстікке қарай, шамамен Кіші Теннесси өзеніне дейінгі барлық жерлерін федералды үкіметке берді. Сэмюэл Доак (1749–1830); Пресвитериандық пастор, пионер, Шығыс Теннессидегі ең алғашқы мектептер мен шіркеулерді құрды; Гринвиллде өткен Франклиннің "Жоғалған Штатының" делегаты. Полковник Джозеф Хардин (1734–1801); Франклин Штатының Палатасының спикері; Гринвилл (қазіргі Таскулум) колледжінің қамқоршысы. Джон Севиер (1745–1815); Франклиннің губернаторы; Теннессидің бірінші губернаторы. Лейтенант Сэмюэл Уэр (1753–1817 жылғы 3 сәуір); Франклиннің негізін қалаушылардың бірі; Революциялық соғыс, 1812 жылғы соғыс және үндістер соғыстарының қатысушысы; Кингс-Маунтин шайқасында күресті. Генерал Джеймс Уайт (1747–1821 жылғы 14 тамыз); Теннесси штатының Ноксвилл қаласын құрған американдық пионер және әскери қызметкер.
Мұра
1788 жылы Франклин шайқасы болған Вашингтон округіндегі полковник Джон Типтонның фермасы, Теннесси штатының оңтүстік-шығысындағы Джонсон-Ситиде Теннесси штатының Типтон Хейнс мемлекеттік тарихи орны ретінде сақталған. Полковник Джон Типтонның ұлы Сэмюэл Типтон, Доу өзенінің шығыс жағасында, оның Уатауга өзенімен қосылған жеріне жақын қала үшін жер сыйлады. Бұл қала оның құрметіне Типтонвилл деп аталды (қазіргі Батыс Теннессидегі Типтонвиллмен шатастырмау керек). Франклин шайқасында (1788) жеңілгендер кейін саяси билікті қайтарып алып, Уэйн округін Картер округі деп қайта атады (бұрынғы Фрэнклин штатының Сенатының спикері Лэндон Картердің құрметіне), сондай-ақ Типтонвиллді Елизабеттон деп қайта атады (Лэндон Картердің әйелі Элизабет Картердің құрметіне), Теннесси 1796 жылы Одаққа қабылданғанда және Джон Севье Теннессидің бірінші губернаторы болғанда. Франклин аймағы Оңтүстік Юнионисттік Шығыс Теннесси конвенциясында да маңызды рөл атқарды. XIX ғасырдың бірінші жартысында Шығыс Теннесси жиі Теннессидің басқа екі ірі бөлімдерімен – Орта Теннесси және Батыс Теннессимен келіспеушіліктерде болды. Көптеген шығыс Теннесси тұрғындары штат заң шығарушы органының басқа екі бөлімге, әсіресе инфрақұрылымды жақсартуға қаржы бөлуде тұрақты түрде жақсылық көрсеткенін сезінді. 1840 жылдардың басында Шығыс Теннессидің бірнеше жетекшілері, олардың ішінде конгрессмен (және болашақ президент) Эндрю Джонсон, Шығыс Теннессиде "Франкленд" деп аталатын жеке штат құру үшін қозғалыс бастады. Бұл қозғалыс сәтті болмаса да, Шығыс Теннесси жеке штат болуы керек деген идея келесі екі онжылдық ішінде үнемі қайта жаңарды. Франклин штатындағы көптеген кәсіпорындар осы атауды тарихи мұраны сақтау үшін пайдаланады, мысалы Джонсон-Ситиде орналасқан "State of Franklin Bank". Джонсон-Ситидегі маңызды көшелердің бірі "State of Franklin Road" деп аталады және Шығыс Теннесси мемлекеттік университетінің жанынан өтеді. АҚШ-тағы құқық мектебінің емтихандарында, Блэкэкрдің мүлігі орналасқан жалпы штатты білдіру үшін ойдан шығарылған "Франклин штаты" қолданылады. Осылайша, қолданыстағы штат заңдарындағы өзгерістер мүліктік даулардан туындайтын теориялық құқықтық мәселелерді уақытша қиындатпайды. Келісім бойынша, Блэкэкр Франклин округінің Акре округінде орналасқан. 2015 жылғы санақ бойынша Франклин штатын құраған округтердің біріктірілген халқы 540 000 адамды құрайды, бұл штаттың қазіргі ең азаматтары аз штаты Вайомингке қарағанда 40 000 адамға кем болар еді.