Кіріспе

Француздық әскери атақ – Франция маршалы (французша: Maréchaux de France) – әскери шен емес, ерекше есімдері үшін генералдарға берілетін француздық әскери наградасы. Бұл атақ 1185 жылдан бері табысталып келеді, бірақ қысқа мерзімге (1793–1804) жойылған және кейбір кезеңде (1870–1916) тоқтап тұрған. Ескі тәртіп және Бурбон қайта жаңғыруы кезінде Франция тажының жоғары шенді офицерлерінің бірі, ал Бірінші француз империясы кезінде Империяның жоғары мәртебелі тұлғаларының бірі болды (сол кезде атақ Франция маршалы емес, Империя маршалы болған). Франция маршалы әр иық белдеуінде жеті жұлдыз тартады. Маршалға сондай-ақ эстафеталық таяқ – жұлдыздары бар көк түсті цилиндр беріледі, бұрын монархия кезінде әсем гүлдер (fleurs de lis) және Бірінші француз империясы кезінде бүркіт болған. Таяқтың үстінде латын тілінде «Terror belli, decus pacis» деген жазу бар, яғни «соғыста қорқыныш, бейбітшілікте даңқ» деген мағынаны білдіреді. 16-шы ғасырдың соңы мен 19-шы ғасырдың ортасы аралығында Францияның алты маршалына Францияның Бас маршалы деген одан да жоғары шен берілді: Шарль де Гонто, Бирон герцогі, Франсуа де Бонне, Лесдигуйер герцогі, Генри де ла Тур д'Овернь, Турен виконты, Клод Луи Гектор де Вилларс, Морис де Сакс және Жан де Дью Соль. Франция адмиралы атағы француз теңіз күштеріндегі баламасы болып табылады.

Тарих

Атағы 1190 жылы король Филипп II Август Альберик Клемент үшін құрған marescallus Franciae лауазымынан туындаған. Атақ 1793 жылы Ұлттық конвенциямен жойылды. Ол Наполеонның Бірінші Француз империясы кезінде Империя маршалы ретінде қайта жаңғыртылды. Бурбон монархиясы қайта орнатылғанда атақ Франция маршалына айналды, ал Наполеон III бұл атауды сақтап қалды. Наполеон III және Екінші Француз империясының құлауынан кейін Үшінші Республика Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейін бұл атақты қолданбады, сол кезде ол әскери шен емес, құрметті атақ ретінде қайта құрылды. Шендер әскермен берілетін болса, Франция маршалы атағы Франция Парламенті дауыс берген арнайы заңмен беріледі. Осы себепті маршал шенін төмендету мүмкін емес. Ең танымал мысал – Филипп Петен, ол Бірінші дүниежүзілік соғыстағы әскери қабілеті үшін Франция маршалы атағын алған, ал Виши Франциясымен ынтымақтастығы үшін бас сатқындықпен айыпталғаннан кейін басқа лауазымдары мен атақтарынан айырылды: биліктерді бөлу принципіне сәйкес, оны соттаған соттың оны маршал еткен заңды жоюға құқығы болмады. Францияның соңғы тірі маршалы – Альфонс Жуэн, ол 1952 жылы жоғарылатылып, 1967 жылы қайтыс болды. Францияның соңғы маршалы – Мари Пьер Кёниг, ол 1984 жылы қаза болғаннан кейін маршал атағымен марапатталды. Бүгінде Франция маршалы атағын тек соғыс кезінде жеңіске жеткен генерал-офицер ғана ала алады.