Ноттингем қаласының қалың қақпалы сарайы

Кіріспе

Ноттингем қамалы – Англияның Ноттингем қаласында орналасқан, Стюарттар дәуірінде қайта жаңартылған герцогтік сарай. Ол 1068 жылы салынған Норман қамалының орнында тұрғызылған, одан кейін орта ғасырлар бойы кеңейтіліп, маңызды патшалық бекініс және патшаның уақыт-уақытымен резиденциясы болған. 16 ғасырға қарай құлдырап, алғашқы қамал, қабырғалары мен қақпаларын қоспағанда, 1651 жылы Англия азаматтық соғысынан кейін бұзылып кеткен. Бұл орын "Қассабтық тас" деп аталатын табиғи жарға орналасқан, ол қаланың көкжиегіне үстемдік етеді, оңтүстік және батыс жағында 40 метрлік тік жартастар бар. Уильям Кавендиш, 1-ші Ньюкасл герцогы, 1670 жылдары сарай құрылысын бастады, оны оның ұлы, 2-ші Ньюкасл герцогы аяқтады. Бұл герцогтік сарай 1831 жылы көтерілісшілер тарапынан өртеп жіберілді, содан кейін 1870 жылдары жаңартылғанға дейін қираған күйінде қалды, қазірге дейін сурет галереясы мен мұзейге арналған. Алғашқы қамалдың қақпа үйі мен қоршаудың бір бөлігі ғана сақталған, бірақ орынның жоспары туралы түсінік беру үшін жеткілікті бөліктер қалды. Қамал Ноттингем қалалық кеңесінің меншігінде. 2018 жылдан бастап 30 миллион фунт стерлингтік қайта жаңартудан кейін, осы орынды басқару тәуелсіз қайырымдылық ұйымы – Ноттингем қамалы қоры жүзеге асырды және 2022 жылдың 21 маусымында қайта ашылды. 2022 жылдың 21 қарашасында қоры таратылғандықтан, қамал қайтадан жабылды, олар кеңеске 2,68 миллион фунт стерлинг қарызы болды, барлық қызметкерлер бірлескен әкімшілер тарапынан жұмыстан босатылды. Қамал мен оның аумағы 2023 жылдың 26 маусымында қайтадан келушілерге ашылды.

Ортағасырлық тарих

Касл-Роктағы алғашқы норман қамалы – мотта мен бейлі дизайнындағы ағаш құрылыс, ол 1068 жылы, Гестингс шайқасынан екі жыл өткен соң, Жеңімпаз Уильямның бұйрығымен салынды. Бұл ағаш құрылым Генрих II патшалық кезінде әлдеқайда қорғанысқа қолайлы тас қамалмен алмастырылды. Оның сәулеттік дизайны күрделі және әсерлі болды, ол қамал тасының ең биік нүктесіндегі жоғарғы бейліден, солтүстікке қарайғы негізгі патшалық пәтерлері орналасқан ортаңғы бейліден және шығысқа қарайғы үлкен сыртқы бейліден тұрды. Ғасырлар бойы қамал Англиядағы ең маңызды қамалдардың бірі болды. Трент өзенінен өтетін жолға жақын орналасқандықтан стратегиялық маңызы зор болды, сонымен қатар ол патшалық аңшылық алқаптарына – «Пик орманындағы» «Кингс Лардерге» және Барнсдейл мен Шервудтың патшалық ормандарына жақын болды. Қамалдың батысында, қазіргі кезде «Парк» деп аталатын, өзінің көгершін паркі болды. Ричард I («Арыстанжүрек») үшінші крест жорығында болғанда, ағылшын дворяндарының көп санымен бірге, Ноттингем қамалын ханзада Джонның жақтастары, соның ішінде Ноттингем шерифі басып алды. Робин Гуд туралы аңыздарда Ноттингем қамалы шериф пен батыр заңгердің арасындағы соңғы шайқас орны ретінде суреттеледі. 1194 жылдың наурыз айында Ноттингем қамалында тарихи шайқас болды, ол қайтып келген Ричард патшаның ханзада Джонның бүлігін басу науқанының бір бөлігі болды. Ричард патша крест жорығында қолданылған сияқты қоршау машиналарын салғаннан кейін қамал шешуші шабуылға ұшырады. Ричардқа 4-ші Честер графы Ранулф де Блондевилл және Шотландияның 8-ші Хантингдон графы Дэвид көмектесті. Қамал бірнеше күннен кейін берілді. 18 жасқа толғанға дейін король Эдуард III, сер Уильям Монтегю бастаған сенімді серіктерінің көмегімен Ноттингем қамалында (19 қазан 1330) анасы, Францияның Изабелласына және оның сүйіктісі, Роджер Мортимерге қарсы төңкеріс жасады. Изабелла мен Мортимер Эдуардтың кіші жасында, әкесі Эдуард II-ні Беркли қамалында өлтіргеннен кейін регенттер рөлін атқарды. Уильям Монтегю мен оның серіктеріне Мортимердің қамалының кастеланы және бақылаушысы Уильям Эланд қосылды, ол оларды қамалдың жоғары жағына, әдетте жабық болатын есікке апаратын құпия туннельдің орнын білді. 1330 жылдың 19 қазанында, қараңғы түнгі уақытта Монтегю мен оның серіктері туннельге кірді, енді Эдуард III немесе сенімді қызметкер ашқан есікке көтерілді және Мортимерді жеңіп, оның жеке күзетшілерін өлтірді. Мортимерді байлап, аузын жапты, туннельден алып шығып, королева ана Изабелламен бірге тұтқындады. Мортимерді Лондон мұнарасына қамады және бір айдан кейін дарға асты. Францияның Изабелласы Касл-Ризинг қамалында зейнетке шығуға мәжбүр болды. Осы оқиғадан кейін Эдуардтың жеке билігі басталды. Бұл оқиғалар шамамен 1331 жылы метрикалық жылнамаға енгізілген мәліметтерде де көрінеді, онда қамал астындағы үңгірлерді Ланселоттың король Артурдан Гвиневраны жасыру үшін қазғандығы айтылады. Бұл Ланселот пен Гвиневраның адалдығын бұзғаны туралы ең ерте мәліметтердің бірі болып табылады.

The first Norman castle on Castle Rock was a wooden structure of a motte and bailey design, begun in 1068, two years after the Battle of Hastings, on the orders of William the Conqueror. This wooden structure was replaced by a far more defensible stone castle during the reign of King Henry II, of an imposing and complex architectural design, which eventually comprised an upper bailey at the highest point of the castle rock, a middle bailey to the north containing the main royal apartments, and a large outer bailey to the east. For centuries the castle served as one of the most important in England for nobles and royalty alike. In a strategic position due to its location near a crossing of the River Trent, it was also known as a place of leisure, being close to the royal hunting grounds at Tideswell, the "Kings Larder" in the Royal Forest of the Peak, and also close to the royal forests of Barnsdale and Sherwood. The castle also had its own deer park in the area immediately to the west, still known as The Park. While King Richard I ("the Lionheart") was away on the Third Crusade, along with a great number of English noblemen, Nottingham Castle was occupied by supporters of Prince John, including the Sheriff of Nottingham. In the legends of Robin Hood, Nottingham Castle is the scene of the final showdown between the sheriff and the heroic outlaw. In March 1194, a historic battle took place at Nottingham Castle, part of the returned King Richard's campaign to put down the rebellion of Prince John. The castle was the site of a decisive attack when King Richard besieged it after constructing some siege machines similar to those used on crusade. Richard was aided by Ranulph de Blondeville, 4th Earl of Chester, and David of Scotland, 8th Earl of Huntingdon. The castle surrendered after just a few days. Shortly before his 18th birthday, King Edward III, with the help of a few trusted companions led by Sir William Montagu, staged a coup d'état at Nottingham Castle (19 October 1330) against his mother Isabella of France, and her lover, Roger Mortimer, 1st Earl of March. Both Isabella and Mortimer were acting as Regents during Edward's minority following their murder of his father Edward II at Berkeley Castle. William Montagu and his companions were accompanied by William Eland, castellan and overseer of Mortimer's castle, who knew the location of a secret tunnel which would take them higher up in the castle to a normally locked door. In the dark of night on 19 October 1330, Montagu and his companions entered the tunnel, climbed up to the door, which had now been unlocked either by Edward III or a trusted servant, and overpowered Mortimer, killing Mortimer's personal guards. Mortimer was bound and gagged, led out of the tunnel and arrested, along with Queen Mother Isabella. Mortimer was sent to the Tower of London, and hanged a month later. Isabella of France was forced into retirement at Castle Rising Castle. With this dramatic event the personal reign of Edward began. These events seem to be echoed in an interpolation made to a metrical chronicle in around 1331, which describes the caves beneath the castle as having been carved out by Lancelot in his attempts to hide Guinevere from King Arthur following their adulterous affair. This seems to be the earliest reference to Lancelot and Guinevere's adultery that exists.

Патшалық резиденциясы

Эдуард III қаланы резиденция ретінде пайдаланып, парламенттер өткізді. 1346 жылы Шотландияның корольі Давид II тұтқынға алынды. 1365 жылы Эдуард III қаланы Орта Бейлидің батыс жағында жаңа мұнарамен және Жоғары мұнараның астында жаңа түрмемен жақсартты. 1376 жылы Палаталар палатасының спикері Питер де ла Маре, «корольдің сүйіктісі Алиса Перрс атынан рұхсатсыз еркіндіктерді пайдаланғаны үшін» Ноттингем қамалына қамалды. 1387 жылы қамалда мемлекеттік кеңес өтті. Ричард II 1392 жылы Лондонның Лорд-мэрі, альдермендер мен шерифтерді қамалға алды, сондай-ақ лондондықтарды мойынтұту мақсатымен тағы бір мемлекеттік кеңес өткізді. Ричард II осы жерде 1397 жылы тағы бір кеңес өткізді, ол оның қамалдағы соңғы сапары болды. 1403 жылдан 1437 жылға дейін ол Генрих IV патшасының әйелі Иоаннаның негізгі резиденциясы болды. Иоаннаның тұруынан кейін күтім азайтылды. Розалар соғысынан ғана кейін Ноттингем қамалы қайтадан әскери бекініс ретінде қолданыла бастады. Эдуард IV Ноттингемде өзін король деп жариялады және 1476 жылы жаңа мұнара мен Корольдік жатақтарды салуға бұйрық берді. Бұл 1540 жылы Джон Лиландтың айтуынша:

жақсырақ жайғастырылған және тұруға арналған сәнді ғимарат, өте әсем тас жұмысы. Генрих VII билік құрған кезеңде қамал патшалық бекініс болып қала берді. Генрих VIII 1511 жылдың тамызында Ноттингемге сапар шеккенге дейін Корнелиус ван дер Стретеден қамал үшін жаңа гобелендерге тапсырыс берді. 1536 жылы Генрих қаланы нығайтып, гарнизонын бірнеше ондаған адамнан бірнеше жүз адамға дейін арттырды. 1538 жылы Констебль Томас Маннерс, Ратландтың 1-ші графы, күтімге қажеттілік туралы есеп берді. 1525 жылы жасалған сараптамада «аталған қамалдың көптеген зардаптары мен бұзылыстары» бар екені және Ұлы залдың шатыры құлап кеткені айтылды. Сондай-ақ, жаңа ғимараттың ағашы, қорғасыны және әйнегі зардап шеккен.

Азаматтық соғыс

Қамал 1600 жылға қарай патшалық резиденция болмай қалды және 17 ғасырда артиллерияның пайда болуынан көп бөлігі ескірді. Ағылшын азамат соғысы басталғаннан кейін көп ұзамай, қамал бірнеше шайқастан кейін жартылай қираған күйге келді. Азамат соғысының басында, 1642 жылдың тамызында, Карл I Ноттингемді әскерлерін жинау орталығы ретінде таңдады, бірақ ол кеткеннен кейін қамалдың тасты жотасы қорғанысқа дайындалып, парламентшілер бақылауына өтті. Джон Хатчинсон басшылығымен олар бірнеше роялистердің шабуылдарын тойтарды және қамалдың соңғы қорғаушылары болды. 1648 жылы Престон шайқасында жеңілгеннен кейін қашып келген роялистердің қолбасшысы Мармадуке Лэнгдейл тұтқындалып, Ноттингем қамалында қамалды, бірақ ол қашып, Еуропаға қашып кетті. 1651 жылы, 1649 жылы Карл I-нің өлім жазасын алғаннан кейін екі жыл өткен соң, қамал оны қайта пайдалануға жол бермеу үшін толық бұзылды.

Герцог сарайдың құрылысы

1660 жылы Карл II-нің таққа қайта отыруынан кейін, қазіргі 'Герцог сарайы' 1-ші Ньюкасл герцогы үшін салынды және 1-ші герцогтың қайтысынан соң оның ұлы, 2-ші Ньюкасл герцогы толықтырды. Бұл "итальяндық" сарай сол кезде Англиядағы ең тамаша сарайлардың бірі деп есептелді. Сарайды Линкольн қаласынан Сэмюэл Марш салған, ол герцог үшін Болсовер қамалында да жұмыс істеген. Оның жобалары Рубенстің "Палацци ди Генуя" кітабындағы гравюраларының күшті ықпалында болған деп саналады. Герцогтың сарайы – Англияда қолөнершілер стилінің сирек сақталған мысалы. Дегенмен, өнеркәсіптік революция кезінде сарай кейінгі герцогтар үшін тартымдылығын жоғалтты, нәтижесінде Ноттингем Британ империясындағы Үндістаннан тыс ең нашар тұрғын үйлерге ие қала ретінде танылды. 1831 жылы осы шалғай аудандардың тұрғындары, 4-ші Ньюкасл герцогының реформа заңына қарсылығына наразылық білдіріп, көтеріліс шығарды және сарайды өртеп жіберді. Кейіннен сарайдың шығыс жағындағы бастапқы сыртқы баспалдақтар Робин Гуд атқыштарының парад алаңын жасау үшін бұзылды.

Ноттингем замогы мұражайы ретінде қайта құру

Сарай 1875 жылы Томас Чемберс Хайн оны қалпына келтіргенге дейін қираған қабықша болып қалды. 1878 жылы Уэльс принці (кейін король Эдуард VII) оны Ноттингем қамалы мұражайы ретінде ашты, бұл Лондоннан тыс Ұлыбританиядағы алғашқы муниципалды өнер галереясы болды. Жаңа интерьерлер түпнұсқа еден деңгейлерін және терезелерді ескермей, Луврдің Ұлы галереясы үлгісінде жоғары жарықтандырылатын сурет галереясын орналастыруға мүмкіндік берді. Ортағасырлық қамалдың қақпа үйі және сыртқы қамалды қабырғаларының көп бөлігі герцог сарайының бақша қабырғасы ретінде сақталды. Дегенмен, 1830 жылдары бұрынғы аң ауру паркіне Парк иелігін салу үшін жол салынғанда сыртқы қамалды сарайдың ең солтүстік бөлігі жоғалып кетті. 1996 жылғы Рождество күні ағып кеткен су құбырынан туған жер сілкінісі сарайдың жанындағы Жаңарту террасасынан 80 тонна топырақ пен тіреу қабырғасын Касл Рок түбіне құлатты. Бұл қамалдың бастапқы негіздерінің және тау жынысының қалдықтарын ашты. Ұзақ даудан кейін, ең жақсы консервациялау/қалпына келтіру тәсілі таңдалды және терраса дәстүрлі тас қасбетімен қайта жаңартылды. Террасадан қаланың оңтүстігіне керемет көрініс ашылады және ол "Сенбі күні түні және жексенбі таңы" фильмінде пайда болды, бұл фильм индустриалды қоғамдағы жастардың көзқарасының өзгеруі туралы. Дюкальдық сарайдың суреті Джон Плейер және ұлдары, Ноттингем фирмасы шығарған миллиондаған темекі және сигарет бумаларында пайда болды. Көптеген бумаларда "Ноттингем қамалы" және "Сауда таңбасы" деген сөздер бейнеленген құрылымның суретінің айналасында орналасқан. Бұл жазушы Иан Флемингті "Көктемгі күн" романында "Ноттингем қамалы жазылған шоколадты фуджге батып жүзген қуыршақ үйінің ерекше сауда белгісі" деп сипаттауға итермеледі, өйткені оның британдық оқырмандары бұл суретпен таныс екенін білді.

2018-2021 жылдар аралығында қайта жаңарту

Ноттингем қамалы мен оның аумағы 2018 жылы кең ауқымды қайта құру жұмыстары үшін көпшілікке жабылды. COVID-19 пандемиясы салдарынан жабылу күтілгеннен әлдеқайда ұзаққа созылды және 30 миллион фунт стерлинг тұрақтыға келді. Жаңа келушілер орталығы, көрме галереялары, интерактивті экспонаттар, ескі қамалдың орнында Робин Гуд дәуіріндегі оқиғаларға арналған балалар ойын алаңы, сондай-ақ Ноттингемдік тігіс өнері сияқты жергілікті өнеркәсіптердің көрмесі құрылды. 2021 жылдың 1 маусымында Ноттингем қалалық кеңесі қамалды басқару жауапкершілігін тәуелсіз, қайырымдастық Ноттингем қамалы қорына тапсырды. Қамал 2021 жылдың 21 маусымында қайта ашылды.

Сын-пікірлер мен төлем қабілетсіздігі

Қайта ашылғаннан кейін көп ұзамай, 2021 жылдың тамыз айының соңында Касл Траст Трипадвайзерде жағымсыз пікірлер алды, онда ересектерге арналған 13 фунт стерлингтік кіру ақысы тым жоғары деп сынға алынды; бұрын Ноттингем қаласының тұрғындары үшін аумаққа кіру тегін немесе «символдық төлем» болған. Жергілікті «призрактарды іздеу» тур операторы бұл төлемді жаңа кафе кірісіне кері әсер етуі мүмкін деп сынады, кіру ақысының жоғары болуына байланысты жергілікті тұрғындар іс жүзінде аумаққа кіре алмайды. Траст сондай-ақ аумақта болған деген күдікті нәсілшілдік оқиғаны шешу жолындағы әрекеттері үшін де сынға ұшырады, ал қызметкерлер «улы мәдениет» орналып, нәсілшілдік және әйелдерге қарсы зорлық-зомбылық туралы алаңдаушылықтарына немқұрайлы қаралып, «алданып» жатқандай сезінгендерін білдіретін ашық хат жариялады. Екі сенімді тұлға 2022 жылдың қыркүйегінде сыртқы топтардың нәсілшілдік оқиғаны және қамал басқаруының басқа мәселелерін шешуге талап етуінен кейін қызметтен кетті. 2022 жылдың 21 қарашасында Касл Траст таратушыларды тағайындау процесінде екенін және қамал аумағы мен көрмелері келесі хабарламаға дейін жабық болатынын мәлімдеді. Аумақ кеңеске қайтарылды, олар оны мүмкіндігінше тезірек қайта ашуға уәде берді. Траст бұл сәтсіздіктің себебі 2020 жылдан бері Ұлыбританиядағы COVID-19 пандемиясы, одан кейінгі қаржылық дағдарыс және жылдың ең тыныш кезеңіне тап келгенде энергия бағасының үш есеге өсуіне байланысты екенін айтты. Бұған қоса, аумақта қызмет көрсететін коммерциялық компанияның банкротқа ұшырауы да осы мәселеге себеп болды, және барлық қызметкерлер 2022 жылдың 30 қарашасына дейін жұмыстан босатылды. Ноттингем қалалық кеңесінің атқарушы органы 2023 жылдың 21 наурызында Ноттингем қамалы 2023 жылдың маусым айының соңында қайта ашылатынын, толық ашылудан бұрын бірқатар іс-шаралар өткізілетінін хабарлады. Қамал және оның аумағы, соның ішінде Сыра зауыты ауласы 2023 жылдың 26 маусымында қайта ашылды. Ол енді қалалық кеңестің мұражайлар желісінің бөлігі ретінде басқарылады.