Кіріспе

Ежелгі Рим күнтізбесінде Квинтилис немесе Квинктилис – Юниус (маусым) айынан кейін, Секстилис (тамыз) айынан бұрын келетін ай болатын. Квинтилис римдіктердің басты құдайы Юпитердің қамқорлығында (тутела) болды, оған ерекше Нептун мен Аполлонға құрбандықтар шалынды. Егін жинауға арналған шаруашылық тойлары маңыздылығын жоғалтып, қалалық Рим империясында Аполлонға арналған Ludi Apollinares ойындары (ludi) айдың басты оқиғасына айналды. Айдың соңында Юлий Цезарь құрметіне он күндік ойындар ұйымдастырылды.

Күндері

Қазіргі шілде айы сияқты, бұл да 31 күндік "ұзақ" айлардың бірі еді. Римдіктер айдың күндерін 1-ден соңғы күнге дейін санамаған. Олар айдың үш белгілі күнінен кері санаған: Ноны (Nonae, айдың ұзындығына қарай 5-і немесе 7-і), Иды (Idūs, 13-і немесе 15-і) және келесі айдың Календасы (Kalendae, 1-і). Осылайша, Квинтильдің соңғы күні – Секстильдің Календасына дейінгі күн (pridie Kalendas Sextilis), яғни тамыздың 1-і. Римдіктер санауды қосатындықтан, 5 шілде – Квинтильдің Нонына (7-і) дейінгі 3-ші күн (ante diem III Nonas Quintilis), көбінесе a. d. III Non. Quint. деп қысқартылатын; 23 шілде – Секстильдің Календасына дейінгі 10-шы күн (X. Kal. Sext.). Әр күн әріптермен белгіленген: F – dies fasti, азаматтық сотта іс қозғауға рұқсат болған күн; C – dies comitalis, римдіктер жиналыстар (comitia), сайлаулар және сот ісінің кейбір түрлерін өткізе алатын күн; N – dies nefasti, саяси іс-әрекеттер мен сот төрелігіне тыйым салынған күн; немесе NP, мағынасы нақты белгісіз, бірақ ол feriae, мерекелерді білдіретін. Күндерді "базар аптасын" көрсету үшін А Б С Д Е Ф Г Н әріптерімен циклмен белгілеген. Dies natalis – ғибадатхананың құрылуы немесе қайта бағышталуы сияқты мерейтой, кейде ол құдайдың "туған күні" деп есептелген. Dies religiosus күні жаңа іс бастауға, ең қажетті істерден басқа ештеңе істеуге рұқсат болмаған. Императорлық дәуірде Римде тойланатын дәстүрлі мерекелердің маңызы азайды, ал император мен оның отбасының туған күні мен мерейтойлары римдік мерекелер ретінде маңызға ие болды. Фераль Дуран деп аталатын әскери діни күнтізбеде императорлық культке қатысты құрбандықтар ескі мерекелерден көп. Біздің заманымыздың 1-ші ғасырынан бастап, "цирк" (ludi circenses) деп аталатын жерде әртүрлі құдайлардың құрметіне өткізілетін ойын-сауықтар мен жарыстар (ludi) үшін күнтізбеге бірнеше күн қосылды. Біздің заманымыздың 2-ші ғасырының соңында қолдағы күнтізбелерде діни мәртебесін көрсету үшін (F, N, C және т.б.) әріптермен белгіленген күндер көрсетілмейді, бұл, әлдебір бөлігі Марк Аврелий жүргізген күнтізбе реформаларының нәтижесі болуы мүмкін. Егер басқаша көрсетілмесе, келесі кестедегі даталар мен мерекелер Х.Х. Скалардтың "Рим Республикасының мерекелері мен салтанаттары" (Cornell University Press, 1981), 158–169 беттерден алынған.

Қазіргі күн Рим күні мәртебесі
1 шілде Kalendae Quintilis N • Әр Календа Юнонаға қасиетті, ол regina sacrorum-нан құрбандық алды• Felicitas ғибадатханасының туған күні
2 ante diem VI Nonas Quintilis N
3 V. Non. Quint. N
4 IV. Non. Quint. N
5 III. Non. Quint. NP • Поплифугия, жылдың Нонынан бұрын тойланатын жалғыз ірі мерекесі
6 Prid. Non. Quint. N • Ludi Apollinares басталады• Fortuna Muliebris ғибадатханасының туған күні
7 Nonae N • Ludi Apollinares жалғасады• Екі Палес ғибадатханасының туған күні• Caprotinia• Қызметші әйелдер мерекесі (Ancillarum feriae)
8 VIII Id. Quint. Ndies religiosus • Ludi Apollinares жалғасады • Vitulatio
9 VII Id. Quint. N • Ludi Apollinares жалғасады
10 VI Id. Quint. C • Ludi Apollinares жалғасады
11 V Id. Quint. C • Ludi Apollinares жалғасады
12 IV Id. Quint. C • Ludi Apollinares жалғасады
13 III Id. Quint. C • Ludi Apollinares аяқталады, Марс алаңындағы Аполлон ғибадатханасында құрбандық шалумен
14 Prid. Id. Quint. C • Меркатус (базар күндері) басталады
15 Idus Quintilis NP • Меркатус (базар күні)• Equitum Romanorum probatio немесе transvectio, римдік атты әскерлерінің шеруі
16 XVII Kal. Sext. F • Меркатус (базар күні)
17 XVI Kal. Sext. C • Меркатус (базар күні)• Құрмет және Жеңіс құдайларына құрбандықтар
18 XV Kal. Sext. Cdies religiosus • Меркатус (базар күні)• Аллия шайқасының мерейтойы (Dies Alliensis), "қара күн" (dies ater)
19 XIV Kal. Sext. NP • Меркатус (базар күні)• Lucaria
20 XIII Kal. Sext. C • Ludi Victoriae Caesaris жыл сайын 45 ж. б.з.дан бастап, айдың атауы Юлий деп өзгертілгеннен кейін өткізіледі
21 XII Kal. Sext. NP • Lucariaның екінші күні• Ludi Victoriae Caesaris жалғасады
22 XI Kal. Sext. C • Concordia ғибадатханасының туған күні• Ludi Victoriae Caesaris жалғасады
23 X Kal. Sext. NP • Neptunalia• Ludi Victoriae Caesaris жалғасады
24 IX Kal. Sext. N • Ludi Victoriae Caesaris жалғасады
25 VIII Kal. Sext. NP • Furrinalia• Ludi Victoriae Caesaris жалғасады
26 VII Kal. Sext. C • Ludi Victoriae Caesaris жалғасады
27 VI Kal. Sext. C • Ludi Victoriae Caesaris жалғасады
28 V Kal. Sext. C • Ludi Victoriae Caesaris жалғасады
29 IV Kal. Sext. C • Ludi Victoriae Caesaris жалғасады
30 III Kal. Sext. C • Fortuna Huiusce Diei ("Бүгінгі күннің сәттілігі") ғибадатханасының туған күні• Ludi Victoriae Caesaris аяқталады
31 Prid. Kal. Sext. C