Кіріспе

Құс түрі Сулы рельс (Rallus aquaticus) – рельс тұқымдасына жататын құс. Ол Еуропа, Азия және Солтүстік Африкадағы жақсы өсімдік жамылған сулы-сазды жерлерде көбейеді. Солтүстік және шығыс популяциялары көшпенді, бірақ бұл түр өсіп-өнімді аймағының жылы бөліктерінде тұрақты мекендейді. Ересегінің денесі ұзын, және басқа рельстер сияқты, бүйірден жапырақтаған дене құрылысы бар, бұл оған тіршілік ететін қамыс арасында оңай қозғалуға мүмкіндік береді. Жоғарғы жағы қоңыр, астыңғы жағы көк-сұр түсті, қабырғаларында қара жолақтары, ұзын саусақтары, қысқа құйрығы және қызғылт түсті ұзын мүсігі бар. Жасы кішкентай құстардың түсі ересектерге ұқсас, бірақ көк-сұр түсінің орнына сары-қоңыр түс басым. Барлық рельстердегідей, жаңа туған балапандар қара түсті болады. Бұрынғы R. indicus подвидінің ерекше белгілері және батыс түрлеріндегі шошқа сияқты қысқа дауысынан өзгешеленетін дауысы бар, қазіргі кезде ол жеке түр ретінде – қоңыр жақ рельсі (brown-cheeked rail) деп аталады. Сулы рельс қамыс араларында және биік, тығыз өсімдіктер өсетін батпақты жерлерде көбейеді, ұясын су деңгейінен сәл жоғары, қол жетімді өсімдіктерден салады. Ақ түсті, дақты жұмыртқаларды көбінесе аналық басып шығарады, және 19–22 күннен кейін дамыған балапандар дүниеге келеді. Аналық жұмыртқаларын және балапандарын басқа жануарлардан қорғайды немесе оларды табылған жағдайда басқа жерге көшіреді. Бұл түр өмірінің бірінші жылынан кейін көбейе алады және әдетте әр маусымда екі рет жұмыртқалайды. Сулы рельстер бәсекелес жемшілер, жаз айларында негізінен омыртқасыз жануарлармен, ал қыс айларында жидектермен немесе өсімдік сабақтарымен қоректенеді. Олар көбейгеннен кейін де аумақтық болып қалады және қыс айларында жем алатын жерлерін агрессивті түрде қорғайды. Бұл рельстер су тасқыны немесе қатты қыс жағдайларына, мекендеу ортасының жоғалуына және сүтқоректілер мен ірі құстардың шабуылына ұшырайды. Америкалық норка кейбір аралдық популяцияларды жойды, бірақ жалпы алғанда, түрдің кең таралған ареалы мен көп саны оны қауіпті түрлерге жатқызбайды.

Таксономия

Рельстер – 150 шамасындағы түрді қамтитын құстар тұқымдасы. Топтың шығу тегі көне заманда жоғалғанмен, түрлердің ең көп саны және ең алғашқы нысандары Ескі әлемде кездеседі, бұл осы тұқымдас сол жерде пайда болған деген жорамалға негіздейді. Дегенмен, су рельсіне жататын қамыс арасындағы ұзын мүңкілікті мамандар тобы – Rallus туысы Жаңа әлемде пайда болған. Оның Ескі әлемдегі мүшелері – су, Африка және Мадагаскар рельстері бір түрге жатады және Атлант мұхитынан жасалған бір шабуылдан пайда болған деп есептеледі. Бұл туралы 1731 жылы Элеазар Альбин жазған. Бұрынғы R. a. indicus подвиді су рельсінен өте ерекше дыбысталады, және ол ерте туындыларда жеке түр ретінде қарастырылған. Памела Расмуссен өзінің «Оңтүстік Азия құстары» (2005) еңбегінде R. indicus толық түр ретінде қайта жаңартылды. Оның бұл тәсілі қабылдауға ие болды және «Малайзия мен Сингапур құстары» (2010) кітабында да қолданылды. 2010 жылы жүргізілген молекулалық филогенездік зерттеу R. indicus-тің түр ретіндегі мәртебесін растады, ол шамамен 534 000 жыл бұрын батыс түрлерінен бөлініп шыққан деп саналады.