Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Fabaceae тұқымдасына жататын өсімдік, бразилия ағашы.
Species of plant in the family Fabaceae
the brazilwood tree
Paubrasilia echinata – Fabaceae тұқымдасына жататын, Бразилияның Атлантикалық орманына ендемик гүлді өсімдік түрі. (пау де пернамбуко, пау бразилия;) және Бразилияның ұлттық ағашы. Ағашынан сонымен қатар, тарихи маңызы бар бразилин деп аталатын қызыл бояу алынады, ол бразилейинге тотығады. Пау бразилия атауы орта ғасырларда Caesalpinia туысының кейбір түрлеріне қолданылған, ал 1785 жылы Жан Батист Ламарк оған Caesalpinia echinata деген бастапқы ғылыми атау берген. Бразилия атауы Terra do Brasil, яғни "бразилия ағашының жері" деген сөздің қысқартылған түрі.
Paubrasilia echinata is a species of flowering plant in the legume family, Fabaceae, that is endemic to the Atlantic Forest of Brazil. (pau de pernambuco, pau brasil;) and is the national tree of Brazil. The wood also yields a historically important red dye called brazilin, which oxidizes to brazilein. The name pau brasil was applied to certain species of the genus Caesalpinia in the medieval period, and was given its original scientific name Caesalpinia echinata in 1785 by Jean Baptiste Lamarck. The name of Brazil is a shortened form of Terra do Brasil, 'land of brazilwood'.
Атауы
Португалдық зерттеушілер Оңтүстік Америка жағалауында паубразилияны тапқанда, оны Еуропада қызыл бояу өндіру үшін қолданылған саппан ағашының азиялық түрінің туысы деп таныды. Португалдар бұл ағаштарға pau brasil деп атады, pau сөзі «ағаш», ал brasil сөзі «қызыл немесе күйген түсті» білдіреді. Оңтүстік Америка ағаштары тез арада бояудың жақсы көзі ретінде саудаға ие болды. Осы ағаштардың нәтижесінде қарқынды сауда қалыптасты, сондықтан ерте теңізшілер мен саудагерлер осы жерді Terra do Brasil, яғни «Бразилия елі» деп атауға бастады. Осы атаудан қазіргі Бразилияның аты шықты. Ботаникалық тұрғыдан алғанда, бірнеше ағаш түрлері қатысады, барлығы Fabaceae (көкбұршақ тұқымдасы) отбасының құрамына кіреді. «Бразилия ағашы» термині көбінесе Paubrasilia echinata түріне қатысты қолданылады, бірақ ол Caesalpinia sappan және Haematoxylum brasiletto сияқты басқа түрлерге де қолданылады. Бұл ағаш ибирапитаңга сияқты басқа да аттармен белгілі, бұл атау тупи тілінен шыққан және «қызыл ағаш» дегенді білдіреді. Гүл сабағы немесе гүл шоғыры да бұтақталып, 15-40 сары, күшті хош иісті гүлдерді қамтиды, оларды алу өте қиын. Азиядан келген саппан ағашы ұнтақ түрінде саудаға шығарылып, Ренессанс дәуірінде жоғары сұранысқа ие болған барқыт сияқты сәнді маталарды өндіруде қызыл бояу ретінде қолданылды. 1500 жылдың 22 сәуірінде португалдық теңізшілер қазіргі Бразилияға қонғанда, жағалау мен өзендер бойындағы ішкі аймақтарда бразилия ағашының өте көп екенін бірден байқады. Бірнеше жылдың ішінде патшалықтан монополиялық құқық берілгендіктен, олар барлық бразилия ағаштарын кесу және тасымалдау үшін қарқынды және өте пайдалы операцияны құрды. Осыдан кейін пайда болған бай сауда басқа ұлттарды Бразилиядан бразилия ағашын жинауға және контрабандалық жолмен шығаруға талпындырды, ал каперлер португалдық жүк кемелеріне шабуыл жасап, олардың жүгін ұрлады. Мысалы, 1555 жылы Николас Дюран де Вильгейньон басшылығындағы француз экспедициясының сәтсіз әрекеті, Бриттанияның вице-адмиралы және корольдің қарамағындағы капер, қазіргі Рио-де-Жанейрода (Франция Антарктикасы) колония құруға тырысты, бұл бразилия ағашын экономикалық пайдаланудан туындаған байлықпен шақырылды. Сонымен қатар, бұл өсімдік Карл Фридрих Филипп фон Мартиус еңбегі «Flora Brasiliensis»-те де көрсетілген.
When Portuguese explorers found Paubrasilia on the coast of South America, they recognised it as a relative of an Asian species of sappanwood already used in Europe for producing red dye. The Portuguese named these trees pau brasil, the term pau meaning wood, and brasil meaning reddish/ember like. The South American trees soon dominated trading as a better source of dye. Such a vigorous trade resulted from the woods that early sailors and merchants started referring to the land itself as Terra do Brasil, or simply, the "Land of Brazil"; from this use, the present name of Brazil was derived. Botanically, several tree species are involved, all in the family Fabaceae (the pulse family). The term "brazilwood" is most often used to refer to the species Paubrasilia echinata, but it is also applied to other species, such as Caesalpinia sappan and Haematoxylum brasiletto. The tree is also known by other names, such as ibirapitanga, from Tupi, meaning "reddish wood"; The flower stalk, or inflorescence, is also branched and contains between 15 and 40 yellow, strongly perfumed flowers, and quite difficult to get. A related wood, sappanwood, coming from Asia was traded in powder form and used as a red dye in the manufacture of luxury textiles, such as velvet, in high demand during the Renaissance. When Portuguese navigators landed in present day Brazil, on April 22, 1500, they immediately saw that brazilwood was extremely abundant along the coast and in its hinterland, along the rivers. In a few years, a hectic and very profitable operation for felling and shipping all the brazilwood logs they could get was established, as a crown granted Portuguese monopoly. The rich commerce which soon followed stimulated other nations to try to harvest and smuggle brazilwood contraband out of Brazil, and corsairs to attack loaded Portuguese ships in order to steal their cargo. For example, the unsuccessful attempt in 1555 of a French expedition led by Nicolas Durand de Villegaignon, vice admiral of Brittany and corsair under the King, to establish a colony in present day Rio de Janeiro (France Antarctique) was motivated in part by the bounty generated by economic exploitation of brazilwood. In addition, this plant is also cited in Flora Brasiliensis by Carl Friedrich Philipp von Martius.
Өте көп жинау
Шартық жинау 18 ғасырда бразилия ағаштарының санының күрт азаюына алып келді, бұл экономикалық белсенділіктің тоқырауына себеп болды. Қазіргі таңда, бұл түр өзінің бастапқы ареалының көп бөлігінде дерлік жойылып барады. Бразилия ағашы IUCN-ның жойылу қаупі төніп тұрған түрлерінің тізіміне енгізілген, сондай-ақ Бразилияның жойылу қаупі төніп тұрған флорасының ресми тізімінде көрсетілген. Жақын арада бразилия ағашының саудасына тыйым салынуы мүмкін, бұл осы ағашқа жоғары баға беретін садақ жасау өнеркәсібінде үлкен мәселе тудырады. Пернамбуконы қорғау жөніндегі халықаралық бастама (IPCI), мүшелері пернамбукоға өмірлік көзі ретінде сүйенетін садақшылар, ағаштарды қайта отырғызу жұмыстарын жүргізуде. IPCI скрипка садақтары үшін басқа ағаштарды пайдалану арқылы пернамбуко көшеттерін отырғызуға қаражат жинауды қолдайды. Пернамбуконың тапшылығы көміртекті талшықтан жасалған және композиттік садақ өнеркәсібінің дамуына да септігін тигізді.
Excessive harvesting led to a steep decrease in the number of brazilwood trees in the 18th century, causing the collapse of this economic activity. Presently, the species is nearly extirpated in most of its original range. Brazilwood is listed as an endangered species by the IUCN, and it is cited in the official list of endangered flora of Brazil. The trade of brazilwood is likely to be banned in the immediate future, creating a major problem in the bow making industry which highly values this wood. The International Pernambuco Conservation Initiative (IPCI), whose members are the bowmakers who rely on pernambuco for their livelihoods, is working to replant the trees. IPCI advocates the use of other woods for violin bows to raise money to plant pernambuco seedlings. The shortage of pernambuco has also helped the carbon fiber and composite bow industry to thrive.
Қайта отырғызуға бағытталған шаралар
Табиғи ортада түрді қалпына келтіруге оның климакстік қоғамдастыққа жататындығы кедергі келтіреді, ол екіншілік орман өсімдіктерінің арасында отырғызылғанда ғана жақсы дамиды. Соңғы онжылдықтарда көптеген көшеттер таратылып немесе сатылғанымен, бұл ағаштың өзінің табиғи ареалынан тыс жерлерге отырғызылуына соқты, нәтижесінде өсімдіктердің өсуі мен гүлдеуі нашар болды. Мысалы, Сан-Паулу қаласында қалалық ландшафтты жақсарту үшін пайдаланылатын бразилия ағаштарының дамуы мен гүлдеуі көбінесе суық климаттың салдарынан тежеледі.
Restoration of the species in the wild is hampered by the fact that it is a climax community species, which will develop well only when planted amongst secondary forest vegetation. Although many saplings have been distributed or sold during recent decades, that has led to the tree being planted in places outside its natural range, with somewhat poor results, such as happens with brazilwood trees used for urban landscaping in the city of São Paulo, whose development and flowering is usually hampered by the colder environment.