Кіріспе

Уайт аралындағы қамал, Ұлыбритания

Карисбрук қамалы – Англияның Уайт аралындағы Карисбрук ауылында (Ньюпорт қаласының жанында) орналасқан тарихи мот және бейли қамалы. Карл I сот алдында тұруға дейінгі айларда осы қамалға қамауға алынған.

Ерте тарих

Карисбрук қамалының орны римдіктерге дейінгі дәуірде қоныстанған болуы мүмкін. Бұрынғы қабырғаның қираған қалдықтары сол жерде римдік дәуірінің соңында ғимарат болғанын көрсетеді. Англосаксон шежіресінде Уэссекс патшасы Синриктің туысы Витгар 544 жылы қайтыс болғаны және сол жерге жерленгені жазылған. 7 ғасырдың аяғына қарай юттар бұл бекініске ие болған болуы мүмкін. 8 ғасырда англосаксондық бекініс осы орнында орналасқан. Шамамен 1000 жылы викингтердің шабуылынан қорғану үшін төбенің айналасына қабырға салынған.

Кейінгі тарих

1100 жылдан бастап қамал Ричард де Редверс отбасының иелігінде болды, ал келесі екі ғасырда оның ұрпақтары қамалдың тас қабырғаларын, мұнараларын және қоршау мұнарасын жақсартты. 1293 жылы Редверс әулетінің соңғы өкілі, графиня Изабелла де Фортибус қамалды Эдуард I-ге сатты. Осыдан бастап қамалдың басқаруы патшаның өкілдері ретінде тағайындалған қамқоршыларға жүктелді. 1377 жылы Ричард II патшалығында француздар қамалға шабуыл жасады, бірақ сәттілікке жете алмады. Қамалға жергілікті батыр Питер де Хейно көмектесіп, француз командирін атқылап құтқарды. Энтони Вудвилл, лорд Скейлс, кейіннен граф Риверс, 1467 жылы қамал мен лордтық құқығын алды. Ол қазір Кіреберіс қақпасы деп аталатын Вудвилл қақпасын салған. Қоршау мұнарасы Генрих I патшалығында салынды, ал Елизавета I патшалығында, испан армадасы күтілген кезде, 1583 жылы Уайт аралының губернаторы болып тағайындалған сэр Джордж Кэри қамалға қосымша бекіністер салды. Карл I 1649 жылы өлім жазасына кесілгенге дейін он төрт ай осы қамалға қамалды. Қазір қамал «Ағылшын мұрасы» қорының бақылауында. Қамал Карисбрук ауылының орталығынан жоғарырақ және оңтүстік жағында орналасқан. 2007 жылы «Ағылшын мұрасы» қоры қамал ішінде бұрынғы қызметкерлердің пәтерлерін қайта жаңартып, демалыс үйін ашты. 2019 жылы қамалға 131 358 адам келді.

Сипаттама

Карисбрук аралдағы ең мықты қамал болды; ол алыстан көрінсе де, көптеген басқа қамалдар сияқты айналасына үстемдік етпейді. Кейінгі ғимараттардың астында римдік бекіністің іздері сақталған. 71 сатылық баспалдақ қорғанға алып шығады. Қалашықтың ортасында тұрмыстық ғимараттар орналасқан; олардың көпшілігі 13 ғасырға, ал жоғарғы бөліктері 16 ғасырға жатады. Кейбіреулері қираған, бірақ негізгі бөлмелер 1940 жылға дейін Уайт аралының губернаторының ресми резиденциясы ретінде пайдаланылды және жақсы күйде сақталған. Үлкен зал, Үлкен бөлме және бірнеше кішігірім бөлмелер жұртшылыққа ашық, ал жоғарғы бөлмеде Уайт аралы мұражайы орналасқан. Көптеген бөлмелер ішінара жиһазбен жабдықталған. Мұражайдың басты тақырыптарының бірі – король Карл I. Ол 1648 жылы қамалдан қашуға тырысты, бірақ терезесінің темір торынан өте алмады. Қамалдың аты әлемнің екінші жағындағы басқа да құрылыста қайталай кездеседі. Жаңа Зеландияның Дунедин қаласын құрушылардың бірі Джеймс Макандрю қамалға келген соң, өзінің иелігін "Карисбрук" деп атады. Кейіннен бұл ат Дунединнің негізгі спорт аренасы үшін қолданылды.

Бас қақпа

Қақпа мұнарасы 1464 жылы сол уақытта қамалдың иесі болған Лорд Скейлс салған.

Шатыр

Шатыр басты қақпаның жанында орналасқан. 1904 жылы қазбадағы Әулие Николай шіркеуі қайта ашылып, қайта киеленді, ол I Чарльздың ұлттық ескерткіші ретінде қайта жаңартылды. Ішкі қабырғаларында 60,96 метр тереңдіктегі ұңғыма бар, ал қорғанның ортасындағы тағы бір ұңғыма одан да терең болған деген әңгіме бар. Бала кезінде Уайт аралында тұрған Уайндэм Льюис машиналардың адамдарға өмір салтын қалыптастыруын бейнелейтін нәрсе ретінде Карисбруктағы есек дөңгелегін мысалға келтіреді ("Төменгі Діндер", 1917 жылы жарық көрген).

Констебльдің бөлмесі

Констебль бөлмесі – қамалдың ортағасырлық бөлімінде орналасқан үлкен бөлме. Карл I қамалға қамауға алынған кезде осы бөлмеде тұрды, ал Беатрис принцесса оны асхана ретінде пайдаланды. Қазір бұл бөлмеде Карл I-нің төсегі мен Беатрис ханшайымның елік және антилопа бастарының үлкен жинағы қойылған. Бұл бөлме жақында ғана қамалдың білім беру орталығы болып келді.

Жер жұмыстары

Бүкіл сарайды қоршаған үлкен жер жұмыстарын итальяндық Федериго Джаннибелли жобалаған, және олар испан армадасынан бір жыл бұрын басталған. Олар 1590 жылдары аяқталды. Сыртқы қақпаның үстінде 1598 жыл және Елизавета I-нің гербі бейнеленген.