Кіріспе
Америка Құрама Штаттарының Ауғанстандағы елшісі (1920–1979)
Адольф Дабс (4 тамыз 1920 – 14 ақпан 1979), сонымен қатар Спайк Дабс деп те белгілі, 1978 жылдың 13 мамырынан бастап 1979 жылы қайтыс болғанға дейін Ауғанстандағы АҚШ елшісі қызметін атқарған американдық дипломат еді. Ол ұрланғаннан кейін жасалған құтқару операциясы барысында қаза тапты.
Мансап
Дубс Чикаго, Иллинойс штатында дүниеге келген. 1938 жылы Карл Шурц орта мектебін бітірген ол, 1942 жылы Белойт колледжін саяси ғылымдар мамандығы бойынша тәмамдаған. Белойтте оқыған кезде, жау диктаторының есімін айтқысы келмейтін сыныптастары оған «Спайк» деген лақап ат қойған, ол өмірінің соңына дейін сақталды. Дубс Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде АҚШ Әскери-теңіз күштерінде қызмет еткен. Кейін ол Джорджтаун университетінде аспирантураны, ал Гарвард және Вашингтон университетінде (Сент-Луис) дипломатиялық қызметке дайындық курсын бітірген. Содан кейін ол АҚШ Сыртқы істер қызметіне кәсіби дипломат ретінде қабылданды, оның жұмыс істеген елдеріне Германия, Либерия, Канада, Югославия және Кеңес Одағы кірді. Ол танымал кеңес сарапшысы болды және 1973-1974 жылдары Мәскеудегі АҚШ елшілігінде уақытша сенімді өкіл міндетін атқарды. Ол қайтыс болған кезде екінші әйелі Мэри Энн Дабс, Вашингтондағы журналистпен үйленген еді. Бұрын ол 30 жылдан астам уақыт бойы Джейн Уилсон Дабс (1922–1993) – Белойт колледжіндегі бойжеткенімен үйленген, оны 1945 жылы үйлендіріп, 1976 жылы ажырасқан. Оның бір қызы бар, Линдсей Дабс Маклафлин (1953 жылы туған), ол Батыс Вирджиния штатында тұрады.
Ұшып кету және өлім
1978 жылы Дубс Саур төңкерісінен кейін Ауғанстанда АҚШ-тың елшісі болып тағайындалды. 1979 жылдың 14 ақпанында, сағат 9-ға дейін ол тұрғын үйінен АҚШ елшілігіне бара жатқанда, Ирандағы Тегерандағы АҚШ елшілігіне жасалған шабуыл күні және Ауғанстанға Кеңес әскерлерінің кіргеніне бірнеше ай қалғанда оқиға орын алды. Ол АҚШ мәдени орталығына жақындағанда, қара түсті брондалған «Шевроле» лимузинін төрт ер адам тоқтатты. Кейбір мәліметтерге сәйкес, бұл адамдар Ауғанстан полициясының формасын киген. АҚШ тарапы Дубстың өміріне қауіп келтірмеу үшін күтуге шақырды, бірақ Ауғанстан полициясы кеңесшілердің келіссөздер жүргізу туралы өтініштерін елемеді және кеңес офицерлерінің кеңесі бойынша шабуыл жасады. Ауғанстандықтар қолданған қару-жарақ пен бронежилеттерді кеңестік тарап ұсынды, ал қонақүйдің вестибюлінде КГБ қауіпсіздік басшысы, Ауғанстан полициясының кеңесшісі және кеңес елшілігінің екінші хатшысы сияқты бірнеше кеңес шенеуніктері болды. Оқиғаның "толыққанды түсіндірілмегенін" және "әлі де күңгірт екенін" АҚШ, Ауғанстан және Кеңес шенеуніктерінің көпшілігі куәгер болса да айтылды. Оқиғаны жасырған бірнеше фактор болды, соның ішінде тірі қалған ұрлаушылардың өлтірілуі, оқиға орнындағы сот-медициналық сараптаманың болмауы, АҚШ тергеушілерінің кіруіне рұқсат берілмеуі және дәлелдерді жасыру. Кеңес немесе Ауғанстан тарапынан қастандық жасалғаны дәлелденбеді, бірақ кейбіреулер бұған күмәнді қарады, Кабулдың бұрынғы полиция қызметкерінің Парчам фракциясының мүшесі болған кем дегенде бір ұрлаушы туралы мәлімдемесіне сілтеме жасады. Кеңес және Ауғанстан баспасөзінде таратылған дезинформация оқиғаны ЦРУ-ға, Хафизулла Аминге немесе екеуіне де жабалауға тырысты. Тараки үкіметі АҚШ-тың өлімді тергеу туралы өтініштерін қабылдамады. Картер әкімшілігі елшінің өлтірілуіне және Ауғанстан үкіметінің әрекеттеріне ашуланып, Ауғанстаннан қарым-қатынасын үзуге және Ауғанстан режиміне қарсы күштерге қолдау көрсетуге көшті. Дубс жаңа елшімен алмастырылмады, елшіліктегі қызметкерлердің саны азайтылып, іс жөніндегі уәкіл басшылық етті. Дабс өлімі Мемлекеттік департамент тарапынан "маңызды террористік оқиға" ретінде тіркелді. 1990 жылдары Василий Митрохиннен шыққан КГБ архивтерінің құжаттары АҚШ-тың бейбіт келіссөздер жүргізу туралы талаптарына қарамастан, Ауғанстан үкіметінің шабуылға рұқсат бергенін көрсетті, сондай-ақ КГБ кеңесшісі Сергей Бахтурин шабуылды және АҚШ сарапшылары тергеу жүргізе алмас бұрын ұрлаушыны өлтіруді ұсынған болуы мүмкін екенін көрсетті. Митрохин архивтері сонымен қатар төртінші ұрлаушы қашып кеткенін және АҚШ инспекциясы үшін өлтірілген тұтқындардың денесі пайдаланылғанын көрсетті. Басқа да көптеген сұрақтар жауапсыз қалды. Митрохинның сөзіне сәйкес, кеңестік тарап Дубстың Ауғанстандағы АҚШ елшісі болып тағайындалуына алаңдады, өйткені ол аймақты жақсы білетін және ЦРУ-мен байланысы бар екенін сезінді, оның тағайындалуын АҚШ-тың Ауғанстанның жаңа үкіметіне ықпал ету және оны КСРО-мен келісімге келуден сақтау әрекеті ретінде қарастырды. 1978 жылдың тамызында КГБ агенты Вилиев Г. Осадчий Дубстың елші болуына қатты алаңдаушылық білдірді. Олар оны жақсы білетін және ЦРУ-мен байланысы бар деп қана емес, сонымен қатар ол КСРО және сыртқы саясат туралы білімін Ауғанстан басшыларына ықпал ету үшін пайдаланады деп қорқытты. Бұл олар үшін "Дабс қызметінің ең қауіпті аспектілерінің бірі" болды. Агент сондай-ақ АҚШ елшілігі, Дубс басқаруымен, азаматтар мен зиялылар арасында КСРО-ны жаулап алуға тырысатын жауынгерлік күш ретінде көрсету үшін үгіт-насихатты белсенді түрде қолданып жатқанын мәлімдеді. Митрохинның мәліметінше, Дабс 1979 жылдың 14 ақпанында Кабулда белгісіз күштермен ұрланып, Кабул қонақ үйінде тұтқынға алынды. Олар Settam e Melli тобының екі мүшесін босатуды талап етті, бұл жағдайды ушықтырды. Кеңес кеңесі бойынша Амин совет жабдығын қолдана отырып, қарулы шабуылға бұйрық берді. Нәтижесінде Дабс пен екі шабуылшы қаза тапты, біреуі тұтқындалды, ал екіншісі қашып кетті, шабуылшылардың қару-жарағы нашар болғанына қарамастан. Дабс ұрланған кезде қонақ үйдегі кеңес шенеуніктері (Бахтурин, қауіпсіздік көмекшісі Ю. Кутепов, хатшылар, соның ішінде А. С. Клушников және кеңесші) күшті шешім қабылдауға ынталандырды. Олар келіссөздерден, БАҚ-тың назарынан және АҚШ-тың араласуынан аулақ болғысы келді. Шабуылдан кейін олар оқиғаның бағытын өзгерту және ықтимал араласуды немесе жауапкершілікті жасыру үшін қаруды жасырып, оқ-дәрілерді жинауға кедергі келтірді. Дабс Вирджиния штатының Арлингтон қаласындағы Арлингтон ұлттық зираттарына жерленді.
The U. S. urged waiting in order not to endanger Dubs' life, but the Afghan police disregarded these pleas to negotiate and attacked on the advice of Soviet officers. The weapons and flak jackets used by the Afghans were provided by the Soviets, and the hotel lobby had multiple Soviet officials, including the KGB security chief, the lead Soviet advisor to the Afghan police, and the second secretary at the Soviet embassy. and the crime "has never been satisfactorily explained" although U. S., Afghan, and Soviet officials "were all but eyewitnesses" to it. and "still clouded." Several factors obscured the events, including the killing of the surviving captors, lack of forensic analysis of the scene, lack of access for U. S. investigators, and planting of evidence. Soviet or Afghan conspiracy was not proven. but others consider that to be dubious, pointing to a former Kabul policeman who has claimed that at least one kidnapper was part of the Parcham faction of the People's Democratic Party of Afghanistan. Disinformation that was spread in the Soviet and Afghan press after the murder blamed the incident on the CIA, Hafizullah Amin, or both. The Taraki government refused U. S. requests for an investigation into the death. The Carter administration was outraged by the murder of the ambassador and by the conduct of the Afghan government, and began to disengage from Afghanistan and express sympathy with Afghan regime opponents. Dubs was not replaced by a new ambassador, and a chargé d'affaires led the skeleton staff at the embassy. The death of Dubs was listed as a "Significant Terrorist Incident" by the State Department. Documents released from the Soviet KGB archives by Vasily Mitrokhin in the 1990s showed that the Afghan government clearly authorized the assault despite forceful demands for peaceful negotiations by the U. S., and that KGB adviser Sergei Bakhturin may have recommended the assault, as well as the execution of a kidnapper before U. S. experts could interrogate him. The Mitrokhin archives also indicate that the fourth kidnapper escaped and the body of a freshly killed prisoner served as a substitute for the U. S. inspection. Other questions remain unanswered. According to Mitrokhin, the Soviets were alarmed by Dubs becoming U. S. ambassador to Afghanistan. Worried Dubs knew the region deeply and had CIA ties, they saw his appointment as a U. S. attempt to sway the new Afghan government and prevent them from aligning with the USSR. A KGB agent in Kabul in August 1978, Viliov G. Osadchy expressed deep concern about Dubs becoming ambassador. Not only did they perceive him as knowledgeable and potentially linked to the CIA, but they also feared he would leverage his understanding of the USSR and foreign policy to influence Afghan leaders. This, they saw as "one of the most dangerous aspects" of Dubs' activities. The agent further claimed the US embassy, led by Dubs, was actively using propaganda among civilians and intellectuals to paint the USSR as an occupying force aiming to expand its influence to neighbouring countries. Mitrokhin writes that Dubs was kidnapped in Kabul on 14 February 1979 by unknown assailants and held hostage at the Hotel Kabul. They demanded the release of two already executed members of Settam e Melli group, sparking confusion. Following Soviet advice, Amin ordered a brutal armed raid using Soviet equipment. Dubs and two attackers were killed, one captured, and another escaped despite the attackers being outgunned. During the Dubs kidnapping event, Soviet officials at the hotel (Bakhturin, security assistant Yu. I. Kutepov, secretaries including A. S. Klushnikov, and an advisor) pushed for a forceful solution. They wanted to avoid negotiations, media attention, and any American involvement. After the deadly raid, they even staged evidence by planting a gun and preventing bullet shell collection. It seems they aimed to control the narrative and hide potential involvement or responsibility. Dubs is buried at Arlington National Cemetery, in Arlington, Virginia.
Ескерткіштер
Дубс Америка Сыртқы қызметі қауымдастығымен Вашингтондағы Трумэн ғимаратында орнатылған тақташа арқылы және Кабулдағы ескерткішпен еске алынады. Дубс лагері, Дубстың құрметіне аталған, Кабулдың оңтүстік-батысындағы Дарул Аман сарайындағы АҚШ әскери лагері болған.