Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Дәнді дақылдардың тұқымдарын қорғау қабықтары.
Protective casings of the seeds of cereal grain
Шаша (/tʃ//æ//f/; /сондай-ақ//Ұлыбритания//tʃ//ɑː//f/) – дәнді дақылдардың тұқымдарын қорғау үшін арналған қабықтары, гүлдердің қабықша тәрізді бөліктері немесе ұсақ тілімделген сабан сияқты құрғақ, қабықшалы өсімдік материалы. Шаша адамдарға қорытылмайды, бірақ оны малға жем ретінде беруге, топыраққа араластыруға немесе өртеуге болады.
Chaff (/tʃ//æ//f/; /also//UK//tʃ//ɑː//f/) is dry, scale like plant material such as the protective seed casings of cereal grains, the scale like parts of flowers, or finely chopped straw. Chaff cannot be digested by humans, but it may be fed to livestock, ploughed into soil, or burned.
Этимология
"Chaff" сөзі орта ағылшын тіліндегі chaf, көне ағылшын тіліндегі ceaf және көне жоғары неміс тіліндегі cheva – "қабық" сөзімен этимологиялық байланысты.
"Chaff" comes from Middle English chaf, from Old English ceaf, related to Old High German cheva, "husk".
Астық тұқымы
Шөптерде (оның ішінде күріш, арпа, сұлы және бидай сияқты дәнді дақылдар) піскен тұқымдар жұқа, құрғақ, қабыршақты гүл жапырақтарымен (глюм, лемма және палеа деп аталады) қоршалған, олар дәннің айналасында құрғақ қабық (немесе қабық) құрайды. Оны алып тастағаннан кейін, оны көбінесе сабан деп атайды. Жабайы дәнді дақылдар мен ерте дамыған біртамырлы, эмер және шпельт бидайларында, әр тұқымның қабығы тығыз жабылады. Дәнды пайдаланудан бұрын, оның қабығын алып тастау керек. Дәннен сабанды бөліп алу процесі "басу" деп аталады, одан кейін "кептіру" жүргізіледі – дәстүрлі түрде ұнтақтау немесе соғу арқылы, оны "ұн" сияқты ұсақтап дайындау. Қалған бос сабанды дәннен бөлу "елді ету" деп аталады – дәстүрлі түрде дәнді жеңіл желге қайта-қайта лақтырып, жеңіл сабанды біртіндеп ұшырып жіберу. Бұл әдіс үшін әдетте кең, табақ тәрізді себет немесе осыған ұқсас ыдыс қолданылады, ол түсіп қалған дәнды жинауға арналған. Қатты бидай мен қарапайым бидай сияқты егілген дән түрлері оңай алынатын сабанға ие болу үшін селекцияланған. Бұл сорттар "оңай басылатын" немесе "жалаңаш" деп аталады. Сабанды дәннің құрамындағы ұсақ, қабыршақты қабықша – қақырықпен шатыстырмау керек.
In grasses (including cereals such as rice, barley, oats, and wheat), the ripe seed is surrounded by thin, dry, scaly bracts (called glumes, lemmas, and paleas), forming a dry husk (or hull) around the grain. Once it is removed, it is often referred to as chaff. In wild cereals and in the primitive domesticated einkorn, emmer and spelt wheats, the husks enclose each seed tightly. Before the grain can be used, the husks must be removed. The process of loosening the chaff from the grain so as to remove it is called "threshing" before "drying" – traditionally done by milling or pounding, making it finer like "flour". Separating remaining loose chaff from the grain is called "winnowing" – traditionally done by repeatedly tossing the grain up into a light wind, which gradually blows the lighter chaff away. This method typically uses a broad, plate shaped basket or similar receptacle to hold and collect the winnowed grain as it falls back down. Domesticated grains such as durum and common wheat have been bred to have chaff that is easily removed. These varieties are known as "free threshing" or "naked". Chaff should not be confused with bran, which is a finer, scaly material that is part of the grain itself.
Салам сабан
Шашақ, соломаны (немесе кейде қалың шөпті) шашақ кескіш деп аталатын машинамен өте қысқа бөліктерге турау арқылы да жасалады. Астық шашағы сияқты, ол мал азығы ретінде қолданылады және малға дәмді ету үшін қалың жемді пайдаланудың бір жолы болып табылады.
Chaff is also made by chopping straw (or sometimes coarse hay) into very short lengths, using a machine called a chaff cutter. Like grain chaff, it is used as animal feed and is a way of making coarse fodder more palatable for livestock.
Қауіпсіз
Кофе тіршілігі кофе дәндерін ұнтақтау процесінде кептірілген кофе дәндерінің жұқа ішкі қабығынан, яғни күміс қабықтан пайда болады.
Coffee chaff is produced from the so called silverskin, the thin inner parchment layer on dried coffee beans, in the process of grinding coffee beans.
Ботаника
Ботаникада, сабан – астра тұқымдасы (Asteraceae) және оған жақын тұқымдастардың көптеген түрлеріндегі жұқа гүл төсегінің гүл қабықшаларына жатады. Олар гүл басындағы жеке гүлшелерді қоршап тұратын, өзгерген қабықша тәрізді жапырақтар болып табылады.
In botany, chaff refers to the thin receptacular bracts of many species in the sunflower family Asteraceae and related families. They are modified scale like leaves surrounding single florets in the flower head.
Метафора
Астық өңдеу қалдығы ретінде шаланың қолданылуы, оның метафоралық мағынасын тудырады – құнды емес нәрсеге теңеу үшін. Киелі кітапта мұндай қолданыс Әйүп кітабының 13:25 аятында, Ишая кітабының 33:11 аятында, Забур кітабының 83:13-15 аяттарында және басқа да жерлерде кездеседі. Шала, сонымен қатар, ұшақтан төгілген ұсақ бөлшектерден құралған радарға қарсы қолданылатын құралға да ат берген.
Chaff as a waste product from grain processing leads to a metaphorical use of the term, to refer to something seen as worthless. In the Bible, such use is found in Job 13:25, Isaiah 33:11, Psalm 83:13 15, and other places. Chaff also lends its name to a radar countermeasure, composed of small particles dropped from an aircraft.
Қолдану
Венгр инженері Ласло Шреммер сабан негізіндегі сүзгілерді қолдану арқылы судың арсен мөлшерін 3 микрограмм/литрге дейін төмендетуге болатынын анықтады. Бұл, әсіресе, ішуге жарамды су жер асты суынан сүзгіленіп алынатын аймақтарда маңызды.
Hungarian engineer László Schremmer has discovered that the use of chaff based filters can reduce the arsenic content of water to 3 microgram/litre. This is especially important in areas where the potable water is provided by filtering the water extracted from an underground aquifer.