Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1763 жылы үшінші Силезия соғысын аяқтаған келісім
1763 treaty ending the Third Silesian War
Хьюбертусбург келісімшарты (Frieden von Hubertusburg) 15 ақпан 1763 жылы Хьюбертусбург сарайында Пруссия, Австрия және Саксония мемлекеттері үшінші Силезия соғысын аяқтау мақсатымен қол қойылды. Осыған дейін, бес күн бұрын қол қойылған Париж келісімшартымен бірге, жеті жылдық соғыс аяқталды. Келісім соғысқа дейінгі шекараларда маңызды өзгерістер болмауымен континенттік қақтығысты тоқтатты. Австрия мен Саксония 1742 жылғы Берлин және 1745 жылғы Дрезден келісімдері арқылы Пруссияға өткен Силезия аймақтарына қатысты барлық талаптарынан ресми түрде бас тартты. Пруссия Еуропаның ірі державаларының қатарында берік орналасты, ал келісім Австриямен бәсекелестікті одан әрі күшейтті.
The Treaty of Hubertusburg (Frieden von Hubertusburg) was signed on 15 February 1763 at Hubertusburg Castle by Prussia, Austria and Saxony to end the Third Silesian War. Together with the Treaty of Paris, signed five days earlier, it marked the end of the Seven Years' War. The treaty ended the continental conflict with no significant changes in prewar borders. Austria and Saxony renounced all claims to the Silesian territories ceded to Prussia in the 1742 Treaty of Berlin and the 1745 Treaty of Dresden. Prussia clearly stood among the ranks of the European great powers, while the treaty enhanced the rivalry with Austria.
Өмірбаян
Австрияның 1748 жылы Пруссияға өткен Силезияның бай провинциясын қайтарып алуға деген ниеті, жеті жылдық соғысқа себеп болған басты шиеленіс болды. Австрияның архигерцогинясы және Венгрия, Богемия королевасы Мария Тереза, Пруссияға және оның одақтасы Ұлыбританияға қарсы соғыс ашу мақсатымен Ресей, Швеция, Саксония, Испания және Францияның қолдауын алды. Алайда, 1756 жылы Пруссия королі Фридрих II Саксонияға шабуыл жасап, оны басып алып соғысты бастады. Жеті жылдық соғыс 1756 жылы Пруссияның Австрия, Ресей, Франция және Швеция одақтастарымен қақтығысуымен басталды. 1757 жылдың қаңтарында Императорлық диетаның көптеген коллегиялары (Хановер, Гессен-Кассель, Брансвик және Саксен-Готадан басқа) соғысқа қарсы дауыс бергенімен, Фридрих пруссиялық ықпалды, билікті және аумақты кеңейтуде сәтті болды. Соғыстың алғашқы жартысында пруссиялықтар жеңіске жетіп келе берді. 1757 жылдың 5 қарашасындағы Россбах шайқасында пруссиялық армия француздар мен императорлық әскерлерді жеңді. Пруссиялықтар 1757 жылы Лейтенде австриялықтарды, ал 1758 жылы Зорндорфта орыстарды талқан етті. Бірақ Швеция соғысқа қосылып, Еуропаның барлық дерлік бөлігі Фридрихке қарсы шыққанда, жағдай өзгерді. 1759 жылы Шығыс Пруссия орыстардың бақылауына өтті, ал Берлин бірнеше аптаға дейін оккупацияланды. Австриялық әскерлер оңтүстіктен Пруссияға басып кірді. Фридрих II әскерлерінің жетіспеуіне байланысты қиын жағдайға түсті. 1758 жылы Пруссияның одақтасы, Фердинанд Брансвик басқарған англо-гановерлік армия француздарды жеңіп, Мюнстер қаласын басып алды. 1759 жылы императорлық әскерлер Саксонияға басып кіріп, пруссиялықтарды ығыстырды. Алайда, екі маңызды фактор соғыста Пруссияның үстемдігіне қайта оралуына себеп болды. Бірі – британдықтар мен гановерліктердің белсенді қолдауы, олар бұрын тиімсіз күрескенмен, енді француздарға қарсы сәтті соғысып жатты. Екінші, және одан да маңыздысы – 1762 жылы Ресей мен Швецияның соғыстан шығуы. Бұл Ресей императрицасы Елизаветаның қайтысына байланысты болды. Оның жаңа тағына отырған ұлы Петр III, Фридрихтің жанкүйері болғандықтан, оған тез арада бейбітшілік шарты жасады. Санкт-Петербург шарты бойынша Ресей бейбітшілік орнатып, барлық басып алған жерлерін қайтарды, ал Швеция да сол жылы бейбітшілікке келді. Бұл сәттілік Бранденбург үйінің ғажайыбы деп аталды. Шығыста жалғыз қалған австриялықтар 1762 жылдың шілдесінде Буркерсдорф шайқасында жеңіліске ұшырады. Француздар да ауыр жағдайға түсті. Америкада олар Луисбург (1758), Квебек (1759) және Батыс Индиядағы бірнеше иеліктерінен айырылды. Үндістанда британдықтардың Пласси (1757) және Пондишери (1761) шайқастарындағы жеңісі француздерді жойды. Теңізде француздар британдықтардан Порт-Махонды (1757) басып алды, бірақ Хоук оларды Киберон шығанағында (1759) жеңді. Испанияның 1761 жылғы Отбасылық келісім шарты бойынша соғысқа қосылуы Францияға көп көмектеспеді, себебі соғыс онда ешқашан танымал болған жоқ.
Austria's resolve to repossess the rich province of Silesia, which had been lost to Prussia in 1748, was the major conflict leading to the Seven Years' War. Maria Theresa, Archduchess of Austria and Queen of Hungary and Bohemia, acquired the support of Russia, Sweden, Saxony, Spain and France, with the specific aim of waging war against Prussia and its ally, Great Britain. It was King Frederick II of Prussia, however, who initiated the hostilities with his attack and capture of Saxony in 1756. The Seven Years' War started in 1756, with Prussia facing the allied forces of Austria, Russia, France and Sweden. Although in January 1757, the majority of the colleges of the Imperial Diet (minus Hanover, Hesse Kassel (or Hesse Cassel), Brunswick and Saxe Gotha) voted against the move for war, Frederick succeeded in his quest for expanding Prussian influence, power and territory. Through the first half of the war, the Prussians continued victorious. In the Battle of Rossbach, on 5 November 1757, the Prussian army defeated the French and also Imperial troops. The Prussians defeated the Austrians at Leuthen later in 1757 and the Russians at Zorndorf in 1758. However, with Sweden entering the war and virtually all of Europe opposing Frederick, the tide seemed to turn. By 1759 eastern Prussia was in the hands of the Russians, and Berlin was occupied for some weeks. Austrian forces had invaded Prussia from the south. Now seriously running short of soldiers, Frederick II was in a desperate situation. In 1758, the Anglo Hanoverian army, an ally of Prussia commanded by Ferdinand of Brunswick, defeated the French and occupied the town of Münster. In 1759 Imperial troops invaded Saxony and expelled the Prussians. Two significant factors, however, led to the eventual return of Prussian dominance in the war. One was the active support of the British and Hanoverians, which had been ineffective combatants but now fought successfully against the French. The second and more important was the withdrawal in 1762 of Russia and Sweden from the war. That occurred as a result of the death of Empress Elizabeth of Russia; her successor, Peter III, an admirer of Frederick, quickly signed a peace treaty with him. By the Treaty of Saint Petersburg, Russia made peace and restored all conquests, and Sweden also made peace that year. This turn in fortune was labeled the Miracle of the House of Brandenburg. Now fighting alone in the east, the Austrians were soundly defeated in the Battle of Burkersdorf (July 1762). The French, had suffered severe reverses as well. In America, they had lost Louisbourg (1758), Quebec (1759), and some possessions in the West Indies. In India, the British victories at Plassey (1757) and Pondichéry (1761) had destroyed French. On the sea, the French took Port Mahón from the British (1757) but were defeated by Hawke in Quiberon Bay (1759). The entry of Spain into the war under the terms of the Family Compact of 1761 was of little help to France, where the war had never been popular.
Салдары
Соғыстан шаршаған державалар арасындағы ұзақ созылған келіссөздерден кейін Пруссия, Австрия және Саксония арасында Хьюбертусбургте, ал Ұлыбритания, Франция және Испания арасында Парижде бейбітшілік орнатылды. Хьюбертусбург шарты соғысқа дейінгі жағдайды қалпына келтірді, бірақ Пруссияның Еуропаның жетекші державасы ретінде күшеюін қалыптастырды. Париж шарты арқылы Ұлыбритания соғыстағы басты мақсатына жетіп, әлемдегі ең ірі отаршылдық империяға айналды, ал Франция өзінің теңіз арқылы иеліктерінің көп бөлігінен айырылды. "Хьюбертусбург бейбітшілігі" термині кейде кез келген қақтығысқа дейінгі жағдайды қалпына келтіретін келісімді сипаттау үшін қолданылады.
After protracted negotiations between the war weary powers, peace was made among Prussia, Austria and Saxony at Hubertusburg and among Great Britain, France and Spain at Paris. The Treaty of Hubertusburg restored the prewar status quo but marked the ascendancy of Prussia as a leading European power. Through the Treaty of Paris, Great Britain emerged as the world's chief colonial empire, which had been its primary goal in the war, and France lost most of its overseas possessions. The phrase "Hubertsburg Peace" is sometimes used as a description for any treaty that restores the situation existing before conflict broke out.