Кіріспе
Топты басқару – жеке тұлғаның немесе ұйымның бірлескен жұмыс орындау үшін топты басқару және үйлестіру қабілеті. Топты басқару командалық жұмыс, коммуникация, мақсат қою және нәтижелерді бағалауды қамтиды. Бұдан өзге, топты басқару – топ ішіндегі мәселелерді анықтап, дау-жанжалдарды шешуге қабілеттілік. Командалық тәсіл көптеген бизнес міндеттеріне кеңінен қолданылады. Олар күрделі мәселелерге жаңашыл шешімдер табуға мүмкіндік береді. Команда жетекшісінің қызметкерлердің өнімділігін арттыру және тиімді команда құру үшін қолдана алатын әртүрлі әдістері мен басшылық стилі бар. Жұмыс орындарында командалардың пішіні мен мөлшері әртүрлі болуы мүмкін, олардың барлығы бірігіп жұмыс істейді және бір-біріне тәуелді. Олар ақпарат алмасып, белгілі бір мақсатқа жетуге ұмтылады. Басқарушы топтар – басқа қызметкерлерді және олармен бірге жұмыс істейтін топтарды басқару және кеңес беру сияқты міндеттерді атқаратын топтардың бір түрі. Егер жұмыс, параллель және жобалық топтар мақсатқа тікелей қол жеткізуге жауапты болса, басқарушы топтар осы топтарға жалпы бағыт беру және көмек көрсетуге жауапты.
Team management is the ability of an individual or an organization to administer and coordinate a group of individuals to perform a task. Team management involves teamwork, communication, objective setting and performance appraisals. Moreover, team management is the capability to identify problems and resolve conflicts within a team. Teams are a popular approach to many business challenges. They can produce innovative solutions to complex problems. There are various methods and leadership styles a team manager can take to increase personnel productivity and build an effective team. In the workplace teams can come in many shapes and sizes who all work together and depend on one another. They communicate and all strive to accomplish a specific goal. Management teams are a type of team that performs duties such as managing and advising other employees and teams that work with them. Whereas work, parallel, and project teams hold the responsibility of direct accomplishment of a goal, management teams are responsible for providing general direction and assistance to those teams.
Бірлескен басшылық
Кез келген функционалдық командада команда басшылары мен шешім қабылдаушылар арасындағы бірлік өте маңызды. Бірлескен басшылық – бұл команда жетекшілерінің жеке-жеке емес, біртұтас күш ретінде әрекет етуі және команда болып шешім қабылдауы. Бұл команданың бір бағытта жүргізілуін қамтамасыз етеді, команда басшыларының нұсқаулары нақты да үйлесімді болмаған жағдайда туындауы мүмкін көп бағыттылықтан сақтайды. Бірлескен басшылыққа команда жетекшілерінің күшті коммуникация дағдылары қажет. Сонымен қатар, мотивация мақсатқа жетуге ұмтылыс тудырады, адамдарды ортақ мақсатқа бастайды. Команда мүшелері құштарлықпен жұмыс істегенде, бірлескен орта құрылады. Бірлестік ынтымақтастық пен өзара қолдауға, сондай-ақ синергияға мүмкіндік береді, бұл мотивация мен күшті арттырып, команданың жалпы бірлігін нығайтады.
Тиімді қарым-қатынас
Тиімді қарым-қатынас – табысты команда басқарудың негізгі факторы. Нақты мақсаттар мен күтулерді қамтамасыз ету ынтымақтастық ортасын ашады, бұл команда мүшелеріне идеялар мен пікір алмасуға оңайлық туғызады. Жақсы қарым-қатынас орнатылған команда қиындықтарды еңсеруге және хабарлы шешімдер қабылдауға жақсы дайындалған. Жоғарыдан төменге және керісінше, басқару тізбегі бойынша тиімді коммуникация арнасы (немесе ұйымдық коммуникация) болуы керек. Тиімді коммуникация арнасы хабарламалардың мақсатты алушыға кез келген кешігусіз, дәл жеткізілуін қамтамасыз етеді, бұл шешім қабылдау процесін және команданың жұмысын жеделдетеді. Бұдан әрі, тиімді қарым-қатынас ұйымның икемділігін арттырады және сыртқы ортадағы өзгерістерге осалдығын азайтады, себебі жылдам шешім қабылдау процесі ұйымдарға өзгерістерге бейімделуге және резервтік жоспарларды іске асыруға көбірек уақыт береді.
Ортақ мақсат
Топта ортақ мақсаттар біріктіретін күш ретінде танылады. Дағдылар мен күш-жігерді ортақ мақсатқа бағыттау, үйлесімді ортаны қамтамасыз етеді. Барлық мүшенің біртұтас мақсатқа жұмыс істеуін қамтамасыз ету, топтың тиімділігін арттыратын, командалық жұмысты дамытатын және өзара жақындық сезімін тудыратын ортақ мақсаттарды құрайды, соның нәтижесінде сәттілікке жетеді. Команда мүшелері алғаш рет жиналғанда әрқайсысы әртүрлі идеялар әкеледі, бірақ табысты команданың негізгісі – оның мақсаттарының үйлесімділігі. Команда жетекшісінің бүкіл команда қолдайтын ортақ мақсатты белгілеуі қажет. Осылайша, команданың барлық мүшелері мақсатқа жету үшін күш жұмсайды. Егер ортақ мақсат болмаса, қолдағы мақсатқа келіспейтін команда мүшелері өздерінің барлық күшін салуға құлшынбайды, бұл мақсатқа жетпеуге алып келеді. Басқа жағдайларда, команда мүшелері мақсатқа сенімсіздіктен немесе қызығушылықтың болмауынан басқа жұмыстарға ауысуы мүмкін.
Топтың анықталған рөлдері мен міндеттері
Нашар анықталған рөлдер көбінесе табысты команданың ең үлкен кедергісі болып табылады. Егер команда мүшелері өздерінің рөлі қандай екеніне нақты түсініксіз болса, олардың үлесі минималды болады. Сондықтан, команда жетекшісінің міндеті – командадағы әрбір адамның рөлдері мен жауапкершіліктерін анықтап, олардың біртұтас бірлік ретінде жұмыс істеуін қамтамасыз ету. Табысты командада жетекші алдымен команданың міндетін бағалайды, міндетті орындау үшін не қажет екенін түсіну үшін. Содан кейін, команда мүшелерінің күшті және әлсіз жақтарын анықтап, сәйкесінше рөлдерді тағайындайды. Соңында, команда мүшелерінің әрқайсысының жауапкершіліктерін білетініне көз жеткізуі керек, осылайша жаңсақтықтарды болдырмауға және тиімді байланыс арнасын құруға болады. Командадағы мүшелер әртүрлі рөлдерді атқара алады, олардың әрқайсысының өзіне тән жауапкершіліктері бар. Міндетке бағытталған рөл, жеке адам жаңа идеялар ұсынғанда, іс-шараларды үйлестіргенде немесе командамен бөлісу үшін жаңа ақпарат табуға тырысқанда пайда болады. Әлеуметтік бағытталған рөл, жеке адам команда мүшелерін бірігуге шақырғанда пайда болады. Олар сондай-ақ қатысу мен байланысты ынталандырады. Жеке рөл, жеке адам команданың қызметін тоқтатып қойғанда пайда болады. Олар көбінесе өзіне назар аударуға бейім және басқалармен қарым-қатынастан қашады. Тағы бір жағдай – рөлдік қақтығыс, бұл жеке адамның рөлінен әртүрлі күтілімдерге тап болуы. Бұл олардың әртүрлі бағытта тартылып, бір уақытта әртүрлі рөлдерді атқаратынын білдіреді.
Командалық басқару
Команданы басқарудың әдісі ретінде "басшылық пен бақылау" әскери басқару қағидаларына негізделген. Бұл жүйе 21-ші ғасырда жеке секторда жиі қолданылды. Осы әдісте команда жетекшісі команда мүшелеріне міндетті орындауды бұйырады және олар бас тартса, орындағанша қызметкерлерді жазалайды. Команда жетекшісінің толық билігі болады және ол автократиялық басшылық стилін қолданады. Бұл команданы басқару әдісінің көптеген кемшіліктері бар. Біріншіден, команда мүшелері ең кішкентай қателіктері үшін кемсітілуіне байланысты көтеріңкі рух төмендейді; жазалау шаралары сенімсіздікке алып келеді, нәтижесінде өнімділік нашарлайды. Екіншіден, қазіргі заманғы ұйымдарда лауазымдар көбінесе мамандандырылған, сондықтан менеджерлерге қызметкердің біліктілігі қажет болады, бұл қызметкердің құнын арттырады. Осы команданы басқару әдісін енгізу қызметкерлердің үлкен айналымын тудырады. Сонымен қатар, ірі ұйымдарда менеджерлердің барлық қызметкерлерге нұсқау беруге және оларды үнемі бақылауға уақыты жетпейді; бұл ұйымның жұмысын қиындатады, себебі менеджерлер өздерінің басты міндеттеріне уақыт бөле алмайды.
Қатысу және құру
"Бұйрық беру және бақылау" әдісінің шектеулілігіне байланысты менеджерлер "тартылыс және дамыту" деп аталатын баламалы басқару стратегиясын әзірледі. Бұл әдісте команда мүшелері пікірталасқа қатысуға және үлес қосуға ынталандырылады. Бұл жақсы нәтижелерге әкеледі. Жұмысқа тартылған қызметкерлермен бірге болу шабыттандырады, өз жұмыстарында кәсіби және табысқа жету үшін маңызды. Тартылыс пен дамытудың ортақ белгілері бар, себебі екеуі де қатысу мен қолдауды қамтиды. Команда мүшелері жұмысқа тартылғанда, олар өз жұмысына және команданың жалпы мақсаттарына белсенді түрде қатысады. Ал дамыту көбінесе жаңа идеялар мен шешімдерді жасауды қамтиды. Екеуі де команданы басқару үшін берік комбинация құрайды. Жұмысқа тартылған команда мүшелері шығармашылықпен үлес қосуға бейім, бұл мәселелерді шешуге, өнімділікті арттыруға және жағымды жұмыс ортасын құруға мүмкіндік береді. Нәтижесінде, команданың жалпы өнімділігі артып, команданың мақсаттарына жетуге көмектеседі.
Экономика 101
Команданы басқарудың "экономика 101" әдісінде топ жетекшісі барлық команда мүшелерінің ақшалай сыйақы түріндегі сыртқы ынталандырумен қозғалатынын негізгі болжам ретінде қабылдайды және команданы басқарудың ең тиімді жолы – нәтижелері үшін қаржылық сыйақы беру және сәтсіздік үшін жазалау деп есептейді. Бұл команданы басқару әдісі команда мүшелерін қозғау үшін ішкі мотивацияның орнына материалдық пайданы пайдаланады. Бұл Фредерик Тейлордың ғылыми басқару теориясына ұқсас, ол қызметкерлерді ынталандырудың басты факторы ақша деп санайды. Бұл әдістің негізгі кемшілігі – жеке қанағат пен амбиция сияқты ақшадан басқа мотивацияның түрлерін ескермейді. Сонымен қатар, команданы басқару құралы ретінде сыйақы мен жаза қолдану мотивацияны төмендетуі мүмкін, себебі әр адамның ынталандырушы факторлары әртүрлі және барлық команда мүшелерін қанағаттандырудың бір жолы жоқ; жазалау осы жағымсыз әсерді күшейтеді, өйткені ол көңіл көшіруге және сенімсіздікке әкеледі. Өзіңізге қатысты осалдыққа негізделген сенімді қалыптастыру үшін келесі үш қадамды орындаңыз. Біріншіден, өзіңіздің осалдықтарыңызды түсіну үшін өткен тәжірибелеріңізге және олардың сізге қалай әсер еткеніне назар аударыңыз. Екіншіден, осыны пайдаланып, ашық коммуникация құрыңыз, онда сіз бен басқалар ойларыңыз бен сезімдеріңізді бөлісе аласыз. Соңғысы, осалдықты күшті болуға жол ретінде қараңыз. Осылай істеу арқылы сіз өзіңізге және әріптестеріңізге сенімділік құрасыз, бұл сіздің мінезіңіздің табиғи бөлігіне айналады және сіздің өміріңізде мағыналы байланыстарды қалыптастырады.
Қақтығыстан қорқу
Жалпы қабылдауға қарамастан, қақтығыс командадағы пайдалы элемент болып табылады, себебі ол пікір-таласты ынталандырады. Қақтығыстан қорқу – команда мүшелерінің бір-бірімен пікір таластырудан немесе команда жетекшісімен келіспеуден сескенуі. Егер команда мүшелері тартынса және жетекшісімен немесе әріптестерімен тікелей қарым-қатынас жасаудан қорқса, онда команда деген түсінік жоқ, себебі үлес қосатын бір ғана адам болады және пікір-таластардан жаңа идеялар тумайды.
Нәтижелерге көңіл бөлмеу
Егер команда жетекшілері мен мүшелері бір-бірін жауапкершілікке тартпаса, команданың нәтижесіне және мақсатқа жеткеніне немқұрайлы болады, себебі олар үлкен жетістіктерге ұмтылмайды. Нәтижеге назар аудармау мақсатты жоғалтуға және команданың қажеттігіне күмән тудыруға әкеледі.
Команда құру іс-шаралары
Команда құру іс-шаралары – командалық жұмыс пен қарым-қатынасты қамтитын қарапайым жаттығулар жиынтығы. Команда құрудың басты мақсаты – команда мүшелерінің бір-біріне деген сенімін арттыру және олардың өзара жақсырақ түсінуіне мүмкіндік беру. Команда құру іс-шараларын таңдағанда немесе жобалағанда, командаңызға іс-шара немесе тәжірибе қажеттігін анықтаған жөн. Әдетте, іс-шара көңілді, жылдам және мамандарсыз оңай орындалады. Команда құру тәжірибесі тереңдеп, мағыналы нәтижелер береді. Өсіп келе жатқан немесе өзгерістерге ұшыраған командалар үшін тәжірибелі маманның жылына бір рет өткізуі тиімді.
Команданы не тиімді етеді
Команданың тиімділігі, команданың орындалуға тиіс мақсаттары мен осы мақсаттарға жете алуға деген сенімділігі болғанда туындайды. Коммуникация – команданың тиімділігінің маңызды бөлігі, себебі міндеттерді орындау үшін мүшелер идеялар мен ақпаратты талқылап, келісімге келуі керек. Тиімділіктің тағы бір жағы – сенімділік пен қауіпсіздік. Брюс Такманның топтық даму сатыларындағы «қиын кезеңді» еңсергенде сенім орнатылады, бұл команданың ынтымақтастығы мен тиімділігінің артуына әкеледі. Егер дау-жанжал туса, тиімділік ынтымақтастыққа және оны шешуге мүмкіндік береді. Әсіресе басқарушы командалардың жауапкершілігі зор, өйткені олар басқа командаларды бағыттап, жетекшілік етуі керек. Тиімділік – қатысты командалардың басты мақсаты. Басқарушы емес командалардан ерекшелігі, оларда команданың міндеттеріне назар аударылса, басқарушы командалар тек ірі бизнес-бөлімшелердің немесе бүкіл компанияның жоғары нәтижелерге қол жеткізуі арқылы ғана тиімді болады. Жоғары лауазымды басшылардың қолдауы командаларға қалай әрекет етуді және шешім қабылдауды түсінуге көмектеседі, бұл олардың тиімділігін жақсартады.