Кіріспе

1831 жылы АҚШ үкіметі мен чоктау тайпасы арасындағы жер беру туралы шарт.

«Билеуші Қоян сағасы» шарты – 1830 жылдың 27 қыркүйегінде қол қойылған және 1831 жылдың 24 ақпанында жарияланған, чоктау американдық үнді тайпасы мен АҚШ үкіметі арасындағы келісім. Бұл шарт – Үндістерді көшіру туралы заңға сәйкес күшіне енген алғашқы көшіру шарты. Шарт бойынша, қазіргі Миссисипи штатындағы чоктау ұлтының 11 миллион акр (45 000 км²) жері, қазіргі Оклахома штатындағы 15 миллион акр (61 000 км²) жермен алмастырылды. Чоктаулардың негізгі келіссөзшілері – бас Гринвуд ЛеФлор, Мошолатубби және Ниттукачи; АҚШ келіссөзшілері – полковник Джон Коффи және соғыс министрі Джон Итон. Бұл шартқа қол қойылған жер Ноксуби округінің оңтүстік-батыс бұрышында орналасқан; чоктаулар бұл жерді Бок Чукфи Ахила («бок» – қоян, «чукфи» – би орны, «а+хила» – немесе Билеуші Қоян сағасы) деп атаған. «Билеуші Қоян сағасы» шарты – чоктаулардың қол қойған соңғы ірі жер беру шарты болды. Президент наразы болды, бірақ 1978 жылы журналист Лен Грин жазғандай, «Теннессиде онымен кездесуден бас тартқан чоктаулардан ашуланған болса да, Джексон ЛеФлордың сөздерінен оның есікке аяғын жеткізе алатынын сезінді және соғыс министрі Итон мен Джон Коффиді олардың жеріндегі чоктаулармен кездесуге жіберді». Джексон Итон мен генерал Джон Коффиді «қояндар билеуге жиналатын» жерде чоктаулармен кездесуге өкілдік ету үшін комиссарлар етіп тағайындады. Комиссарлар 1830 жылдың 15 қыркүйегінде Билеуші Қоян сағасында басшылар мен ақсақалдармен кездесті. Карнавал сияқты атмосферада АҚШ шенеуніктері 6000 ер адам, әйел және баладан тұратын аудиторияға аудармашылар арқылы көшіру саясатын түсіндірді.

Чоктаулар – АҚШ-тың оңтүстік-шығысынан көшірілген «Бес өркениетті тайпаның» алғашқысы болды, себебі федералды және штаттық үкіметтер өсіп келе жатқан аграрлық американдық қоғамды орналастыру үшін үнді жерлерін қалаған. Шамамен 15 000 чоктау және 1000 құл болашақта Үндістер аумағы деп аталатын жерге, кейін Оклахомаға көшіп барды. Халықтың көші-қоны 1831–33 жылдар аралығында үш көші-қон кезінде жүзеге асты, соның ішінде 1830–31 жылдардағы қатыгез қысқы боран мен 1832 жылғы холера эпидемиясы да болды. Алдағы он жыл бойы қалып қойғандар заңдық қақтығыстарға, мазақтаулар мен қорқытулардың нысанасы болды. Көшіп келген чоктаулар, олардан кейін келген крик, чероки, чикасо және семинол тайпалары сияқты, жаңа отандарында дәстүрлі өмір салтын және үкіметін қайта жандандыруға тырысты. Осы шешуші кезеңде чоктаулар екі ерекше топқа бөлінді: Оклахомадағы ұлт және Миссисипидегі тайпа. Ұлт өзін-өзі реттеу құқығын сақтап қалды, бірақ Миссисипиде қалған тайпа штаттық және АҚШ заңдарына бағынуға мәжбүр болды. XIV бап бойынша Миссисипи чоктаулары – АҚШ азаматтығын алған алғашқы еуропалық емес этникалық топтардың бірі болды.

Қол қоюшылар

Негізгі қол қоюшылар Джон Итон, Джон Коффи, Гринвуд Лефлор, Мушолатубби және Ниттукачи болды. Бұл келісімге шамамен 200-ге жуық адамның қолы қойылған.

Салдары

Шамамен жерлерінен айырылған соң, Чоктаулар үш кезеңмен көшіп кетті: біріншісі 1831 жылдың күзінде, екіншісі 1832 жылы және соңғысы 1833 жылы. «Би өзенінің келісімі» 1831 жылдың 25 ақпанында АҚШ Сенаты ратификациялады, ал президент оны көшірудің үлгісі етіп жасауға тырысты. Шамамен 15 000 Чоктау ежелгі Чоктау ұлтын тастап, қазіргі Оклахома штатының көп бөлігін құрайтын Үндістан аумағына көшіп барды. Оклахома атауын 1886 жылы бас басшы Аллен Райт (Чоктау, 1826–1885) ойлап тапты. Оклахома штатының Чоктау ұлты Чоктау тілінде «Окла» сөзі «адамдар» дегенді, ал «хумма» сөзі «қызыл» дегенді білдіреді деп мәлімдейді.

Көшірулер 20 ғасырдың басына дейін жалғасты. 1903 жылы үш жүз Миссисипи Чоктауы Оклахомадағы ұлтқа көшуге көндірілді. Чоктаулар АҚШ Өкілдер палатасында өкілдікке ие болған жоқ. Чоктау көшбасшысы Гринвуд ЛеФлор Миссисипиде қалды, онда ол Миссисипи штатының Өкілдер палатасына және Сенатына сайланды. Чоктау ұлты Оклахома штаты құрылғанға дейін гүлдене берді. Олардың үкіметі Кертис заңы бойынша, бұрынғы Үндістан аумағындағы басқа да американдық үндістердің үкіметтерімен бірге, Оклахоманың штат ретінде қабылдануына мүмкіндік беру үшін таратылды. Олардың ортақ жерлері бөлініп, Доуес заңына сәйкес жеке шаруашылықтарға берілді, американдық үлгідегі фермерлер ретінде ассимиляцияны күшейту мақсатында. АҚШ жер бөлісінен кейін қалған ортақ жерлерді артық деп жариялап, американдық қоныс аударушыларға сатты. 20 ғасырда Чоктаулар қайта ұйымдастырылып, үкімет тарапынан Чоктау ұлты ретінде танылды. Миссисипиде қалған Чоктау ұрпақтары 1945 жылы Миссисипи Чоктау үндістерінің тобы ретінде қайта ұйымдастырылып, федералдық тану алды.