Кіріспе

Жапон самурайы және адмиралы (1836–1908)

Виконт Эномото Такеаки (榎本 武揚) – Бакуматсу дәуіріндегі Токугава флотының адмиралы және жапон самурайы. Ол Токугава шогунатына адал қызмет етіп, Бошин соғысының соңына дейін жаңа Мейдзи үкіметіне қарсы күресті. Кейіннен ол Мейдзи үкіметінде Жапон императорлық теңіз күштерінің негізін қалаушылардың бірі ретінде қызмет етті.

Ерте өмір

Еномото Токугава кланының тікелей қызметіндегі самурай отбасында Эдоның Шитая ауданында (қазіргі Тайто, Токио) дүниеге келді. 1850 жылдары Еномото голланд тілін үйренуге кірісті. 1854 жылы коммодор Мэтью Перридің күшпен Японияны "ашуынан" кейін, ол Нагасакидегі Токугава сёгунатының теңіз оқу орталығында және Эдодағы Цукидзи кеме құрылысы оқу орталығында білім алды. 26 жасында Еномото Нидерландқа теңіз соғысы техникасын зерттеуге және батыс технологияларын сатып алуға жіберілді. Ол 1862 жылдан 1867 жылға дейін Еуропада болып, голланд және ағылшын тілдерін жетік меңгерді. Еномото шогун үкіметі Нидерландтан сатып алған жапондық "Кайё Мару" пароходымен Японияға оралды. Еуропада болған кезінде Еномото телеграфтың болашақта маңызды байланыс құралы болатынын түсінді және Эдо мен Йокогаманы байланыстыратын жүйені жоспарлауды бастады. Отанына оралғаннан кейін, 31 жасында Еномото Каигун Фукусосай (海軍副総裁) атағын алды, бұл Токугава теңіз күштерінің екінші жоғары шені еді. Ол сонымен қатар Идзуми но ками (和泉守) сот атағын да иеленді.

Бошин соғысы мен Мэйдзи қалпына келтіру

Мейдзи қайта жаңғырту кезінде, 1868 жылы Бошин соғысы барысында Сатчо одағына адал күштерге Эдоның тапсырылуынан кейін, Эномото өз соғыс кемелерін беруден бас тартып, Токугава әскери-теңіз күштерінің қалған бөлігімен және француз әскери кеңесшілерінің, соның ішінде олардың жетекшісі Жюль Брунеттің бір тобымен Хоккайдодағы Хакодатеге қашып кетті. Оның сегіз бу кемесінен тұратын флоты сол кезде Жапониядағы ең күшті күш болды. Эномото Хоккайдода Токугава әулетінің билігімен тәуелсіз мемлекет құруды жоспарлады, бірақ Мейдзи үкіметі Жапонияның бөлінуіне келіспеді. 1869 жылдың 27 қаңтарында Токугаваға адал жандар Эзо Республикасын құрғанын жариялады және Эномотоны президенттік лауазымға сайлады. Мейдзи үкіметінің әскерлері 1869 жылдың мамырында Хакодате теңіз шайқасында Эномотоның күштерін жеңді. 1869 жылдың 27 маусымындағы Хакодате шайқасынан кейін Эзо Республикасы күйреп, Хоккайдо Мейдзи императоры басқаратын орталық үкіметтің билігіне көшті.

Мэйдзи саясаткері ретінде

Ұсталғаннан кейін Еномото тұтқындалды, мемлекетке қарсы қылмыс жасады деген айып тағылып, түрмеге қамалды. Алайда, жаңа Мэйдзи үкіметінің басшылары (көбінесе Курода Киётаканың ықпалымен) Еномотоның түрлі дағдылары мен жинаған білімінің пайдалы болатынын түсініп, 1872 жылы оны кешірді. Еномото Токугава әулетіне адал болған азаматтардың арасында жаңа билік елітіне өткен санаулы адамдардың бірі болды. Сол кездегі саясат Чосю және Сацумадан келген адамдардың қолында болды, олар жалпы түрде сырттан келгендерге, әсіресе бұрынғы Токугаваның қызметкерлеріне теріс көзбен қарады. Бірақ Еномото ерекше жағдайға ие болды және жаңа билік топтарында бұрынғы Токугава әкімшілігінің кез келген өкілінен де жоғары дәрежеге көтерілді. 1874 жылы Еномотоға Жапон императорлық теңіз күштерінің вице-адмиралы шені берілді. Келесі жылы ол Санкт-Петербург шартын келісу үшін Ресейге арнайы өкіл ретінде жіберілді. Шартының сәтті аяқталуы Жапонияда жақсы қабылданып, Еномотоның билік шеңберіндегі беделін арттырды. Оның осындай маңызды миссияға таңдалуы үкіметтегі бұрынғы қарсыластар арасындағы келісімнің белгісі ретінде қарастырылды. 1880 жылы Еномото Жапонияның Теңіз министрлігінің (Теңіз министрі) басшысы болды. 1885 жылы оның дипломатиялық шеберлігі Ито Хиробумиге Цинь Қытайымен Тяньцзинь келісімін жасасуға көмектесу үшін қайтадан қажет болды. Содан кейін Еномото Жапон үкіметінде бірқатар жоғары лауазымдарды атқарды. 1885 жылы кабинет жүйесі енгізілгеннен кейін ол Жапонияның алғашқы байланыс министрі болды (1885–1888). 1894–1897 жылдары Ауыл шаруашылығы және сауда министрі, 1889–1890 жылдары Білім министрі және 1891–1892 жылдары Сыртқы істер министрі қызметін атқарды. 1887 жылы Еномото казоку жүйесі бойынша виконт шеніне ие болды және Таза кеңестің мүшесі болып сайланды. Еномото Тынық мұхиты мен Оңтүстік және Орталық Америкадағы отарлаушы колониялар арқылы жапондықтардың эмиграциясын ілгерілетуде ерекше белсенділік танытты. 1891 жылы ол Мацуката Масаёси кабинетінің қарсылығына қарамастан, Сыртқы істер министрлігінде эмиграцияны ынталандыру және жапондықтардың шетелде қоныстануы үшін жаңа әлеуетті аумақтарды табу үшін "эмиграция бөлімін" құрды. Екі жылдан кейін, үкіметтен кеткеннен кейін, Еномото сыртқы сауданы және эмиграцияны дамыту үшін "Колониалдық қауымдастық" жеке ұйымын құруға көмектесті.

Өлім

Эномото 1908 жылы 72 жасында қайтыс болды. Оның қабірі Токио қаласының Бункёо ауданындағы Кисшо-дзи ғибадатханасында орналасқан.