Кіріспе

Камакура шогунатының шиккені (Жапония) Ходжо Токимуне (北条 時宗) – Камакура шогунатының сегізінші шиккені (ресми түрде шогунның регенті, бірақ Жапонияның іс жүзіндегі билеушісі) (1268–1284 жылдары билік еткен), моңғолдардың шапқыншылығына қарсы жапондық әскерді басқарғаны және Дзен буддизмін таратуымен белгілі. Ол Камакура шогунатының бесінші шиккені Токиёридің екінші ұлы. Токимуне туған кезден бастап Ходжо кланының басшысы Токусоның мұрагері деп есептелді. 1268 жылы, 18 жасында, ол өзі шиккен болды. Оның өмірінде жапон императорының, императорлық регент (sesshō), императорлық бас кеңесші (kampaku) және сёгунның билік орындары Ходжо шиккенімен толықтай ығыстырылды.

Өмір

Шикен болып тағайындалғаннан кейін Токимуне ұлттық дағдарысқа тап болды. Моңғол императоры Кублай хан, Жапония моңғолдарға "салық төлейтін мемлекет" ретінде бағынуын талап етіп, елші жіберді, әйтпесе басқыншылық пен жаулап алумен қорқытты. Жапон үкіметіндегі көптеген адамдар, соның ішінде патшалық отбасының мүшелері, келісімге келуді ұсынса да, регент моңғолдардың талабын тікелей қабылдамады және елшілердің кесілген баспен қайтарып жіберді. Оның ықпалының арқасында дзен буддизмі Камакурада, кейін Киотода және бүкіл Жапонияда, әсіресе самурайлар арасында мықты орнады. 1271 жылы ол Ничиренды Садо аралына жер аударды. Моңғолдармен соғыс аяқталғаннан кейін Токимуне өзге мәселелерге көшті, мысалы, дзен медитациясын тәжірибелеу және буддалық ғибадатханалар мен монастырларды салу, Энгаку-джидегі моңғолдарды жеңген самурайлардың құрметіне ескерткіш ретінде. Өмір бойының жас кезінде ол Ритсу буддизмі сектасын қолдаған, бірақ шабуылға дейін дзенге көшкен. Ол дініне сонша берілгендіктен, өлім күні "басын қырқып, дзен монахына айналды".

Моңғолдардың қарсылығы

1268 жылы қаңтарда моңғолдар Жапонияға қаулы-қабармен және елшілермен қорқыту жіберді, содан кейін Токимуне елшілерді жауапсыз қайтаруға шешім қабылдады. Моңғолдар 1269 жылы 7 наурызда, 1269 жылы 17 қыркүйекте, 1271 жылы қыркүйекте және 1272 жылы мамыр айында қайта-қайта көптеген елшілерді жіберді. Бірақ Токимуне Құбылай ханның елшілерін әрқашан жерге қонуға рұқсатсыз қууып жіберді. 1274 жылы алғашқы шабуыл көп ұзамай болды. Бірақ тіпті сәтсіз шабуылдан кейін де 1275 жылы қыркүйекте Кюсюға бес елші жіберілді және жауап келмейінше кетуден бас тартты. Токимуне оларды Камакураға алып келіп, сосын басын шапты. Камакурадағы Тацунокучиде бес атқан моңғол елшілерінің қабірлері бүгінге дейін сақталған. Содан кейін 1279 жылы 29 шілдеде тағы бес елші жіберілді, олар да бас кесілді, бұл жолы Хакатада. Шабуыл күтіп, 1280 жылы 21 ақпанда императорлық сарай барлық храмдар мен киелі орындарға моңғол империясының жеңісі үшін дұға етуге бұйрық берді. 1281 жылы Құбылай хан тағы да шабуылға әскер жинады, бірақ ол да, ішінара тайфунға байланысты, сәтсіз аяқталды. Жапония екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғанға дейін ешқашан жау шапқыншылығынан қорқып көрген жоқ.

Дзен кеңестері

Моңғол шапқыншылығы тайфун ("Камиказе", "құдайлық жел") және самурай деп аталатын жаңа жауынгерлік таптың қарсылығымен тоқтатылды. Токимуне қорғанысты жоспарлап, оған басшылық етті. Токимуне қорқыныштан жеңіп шығуды қалады, сондықтан ол Мугаку Согеннен (өзінің Дзен шебері) кеңес сұрады. Мұғаку Соген өзінің қорқыныштың түбін табу үшін медитацияға отыру керектігін айтты. Моңғолдар Жапонияға шабуыл жасаған кезде Токимуне Мугакуға барып: "Соңғы рет өмірімдегі ең маңызды оқиға болып тұр" деді. Мұғаку: "Оған қалай қарсы тұрмақшысың?" - деп сұрады. Токимуне: "Катсу!" - деп дауыстады (сөзбе-сөз "Жеңіс!"), осылайша басқыншыларды жеңуге деген нық қабілетін көрсетті. Мұғаку қанағатпен: "Шындығында, арыстанның баласы арыстанша арылайды!" - деп жауап берді. Токимуне басшылығымен моңғолдарды жеңгеннен кейін Дзен буддизмі самурайлар арасында жылдам тарала бастады. Токимуне сондай-ақ Дзенді самурайлар класының (кейін бушидо деп аталды) "адамгершілік" кодексімен байланыстырды, ол үнемділікке, жауынгерлік өнерге, адалдыққа және "өлімге дейін ар-ұятынан таймауға" баса назар аударды. Токимуне тұсында неоконфуциандықтан туған бушидо, синтоизм мен Дзен элементтерімен үйлесіп, осылайша зорлық-зомбылыққа толы кодекске даналық пен тыныштық сыйлады. Ақырында, кейінгі Токугава шогунаты тұсында бушидоның кейбір қағидалары жапон феодалдық заңдарына ресми түрде енгізілді.

Танымал мәдениетте

2001 жылы NHK телеарнасының "Ходзё Токимуне" атты тайга драмалық сериясы Токимуне дүниеге келмес бұрынғы және 1284 жылы қайтыс болғанға дейінгі маңызды оқиғаларды баяндады. Токимуне рөлін кёген актері Мотоя Идзуми сомдады. Ходзё Токимуне 2016 жылғы 4X стратегиялық ойын Civilization VI-де жапон өркениетіне жетекшілік етеді. Оның "Құдайдың желi" атты жетекші қабілеті жағалаудағы әскерлерге қосымша күш сыйлайды. Жапония өркениетінің арнайы аудандары, әрбір жанындағы арнайы аудан үшін қосымша +1 көршілес бонус алады, бұл Мейдзи реформасына сілтеме жасайды. Яғни, аудандардың қуаты артады.