Кіріспе

Бальтасар Гарсон Реал (испанша: Baltasar Garzón Real; 26 қазан 1955 жылы туған) – испандық бұрынғы судья. Ол Испанияның орталық қылмыстық соты Audiencia Nacional-да қызмет етті және Juzgado Central de Instrucción No. 5 тергеу судьясы болды, ол Испаниядағы терроризм, ұйымдасқан қылмыс және ақша жылыну сияқты ең маңызды қылмыстық істерді жеделдетіп қарады. 2011 жылы ол сот қызметінен шеттетілді, ал 2012 жылы заңсыз тыңдау ісі бойынша сотталып, 11 жылға адвокаттық қызметтен шеттетілді. Осы кезеңде Гарсон Джулиан Ассанжға құқықтық көмек көрсетті.

Саяси мансап

1993 жылы Гарсон судья қызметінен ұзақ мерзімді демалыс алып, саясатқа қатысты. Ол сол кездегі биліктегі Partido Socialista Obrero Español (PSOE) партиясының тізімі бойынша тәуелсіз кандидат ретінде Депутаттар Конгресіне (парламенттің төменгі палатасы) сайлауға түсті. Премьер-министр Фелипе Гонсалес оны есірткіге қарсы күшейтілген ұлттық жоспардың жетекшісі етіп тағайындады, бірақ Гарсон тағайындалғаннан кейін көп ұзамай үкімет тарапынан қолдау жеткіліксіздігіне шағымданып, қызметтен кетіп, Audiencia Nacional-ге қайта оралды.

ЖАБ

1994 жылы оның жүргізген тергеуі француз азаматы Сегундо Марейді ұрлағаннан кейін, бұрынғы ішкі істер министрі Хосе Баррионуэво Пеньяның "Групос Антитеррористис де Либерация" (GAL) атты мемлекеттік террористік ұйымның басшысы екеніне сот айыбы тағуға әкелді.

Есірткі саудасы

Гарзон Галисияда есірткі тасымалына қатысты бірнеше полиция операциялары арқылы судья ретінде танымал болды. Колумбиялық картелдер, мысалы, Медельин картелі, Испанияға есірткі әкелу үшін темекі контрабандасына үйренген Галисия мафиясын пайдаланды. 1990 жылы «Операция Некора» Лауреано Убинья басқаратын клан мүшелерінің сотталуына әкелді. Келесі жылы Гарзон тағы бір тергеуді, «Операция Питонды» жетекшілік етті, ол Шарлинс кланының мүшелерінің сотталуына әкелді.

Касо Атлетико

1999 жылы ол Марбельяның бұрынғы мэрі және «Атлетико Мадрид» футбол клубының иесі Хесус Гилді тергеді, ол 2002 жылы сыбайлас жемқорлық қылмысы үшін сотталды.

БАҚ-ты жабу

Гарзон сонымен қатар ETA мүшелері деп саналатын көптеген сот процестерінде төрағалық етті. "Барлығы ETA" деп аталатын сот презумпциясына сүйене отырып, ол "Ораин С. А." баск коммуникациялық компаниясына қарсы іс қозғады, ол Egin газетін шығарды және Egin Irratia радиостанциясының иесі болды. Ол екеуін де жабуға бұйрық берді және компанияның бірнеше қызметкерін ETA-мен байланысы бар деген күдікпен түрмеге қамады. Кейіннен дәлел жетіспегендіктен бұл айыптаулар алынып тасталды және журналистер босатылды. Бірнеше жыл өткен соң Гарсон оларды ETA-ның "кең" мағынадағы құрамына кіретініне күдікпен тағы да түрмеге қамады. Egin газетіне Audiencia Nacional бірнеше жылдан кейін қайта ашылуға рұқсат бергенімен, ғимараттардың қираған халде болуы оны пайдалануға мүмкіндік бермеді.

Баск партиялары Батасуна, EAE-ANV және EHAK-ты тыйым салу

Ұлттық сот судьясы ретінде Гарзон 2001 жылдың 11 желтоқсанында ЕТА-ның серіктес тобының жоқ екенін, бірақ "барлығы ЕТА" екенін мәлімдеді. 2002 жылдың 3 қыркүйегінде ол Баск партиясы Батасунаны ЕТА-ға көмектесу және қаржыландыру, қарулы ұйымға қатысу, осылайша "адамзатқа қарсы қылмыстарға" қатысқан деп айыптады, сондай-ақ Батасуна мен ЕТА-ға қатысты кез келген жіңішке көзқарасты сынады. Полиция Гарзонның бұйрығымен партияның кеңселерi мен мүлкін жапты және партияның қызметін үш жылға тоқтатты. 2007 жылға дейін оның басқару комитетінің 22 мүшесі қамауға алынды. 2008 жылдың 9 наурызында Испаниядағы жалпы сайлауға дейін Гарзон ақпан айында Баск партиялары EAE ANV және EHAK (PCTV) қызметін тоқтатты, сондай-ақ олардың кеңселерін, үй-жайларын, мекемелерін және кез келген басқа да орындарын жапты, сонымен қатар партиялардың банк шоттарын бұғаттады. 2008 жылдың сәуірінде судья Батасунаны ЕТА-ға қатысты алдын ала тергеуді аяқтады, партияның 41 мүшесін, оның ішінде Арнальдо Отегиді сотқа берді. 2009 жылдың наурыз айында Гарзон үш партияның басқару комитеттерінің 44 мүшесін 583 беттен тұратын айыптама қағазында соттады. Судья "EAE ANV және EHAK (PCTV) Батасунаның ұлттық комитетінің мүшелері тарапынан ЕТА жоспарлаған қылмыстық қызметті жалғастыру үшін пайдаланылды" деді.

Азаптау туралы көзқарас

Гарзон 1990-шы жылдардың басында терроризмге қарсы іс-қимылмен айналысатын Испанияның арнайы трибуналы – Ұлттық сотта танымал болды. Баск терроризміне күдіктілер бірнеше күн бойы байланыссыз ұсталды, кейде сотқа зорлық-зомбылықтың айқын белгілерімен келді. Сот қызметкері ретінде ол тұтқындардың денесіндегі анық жарақаттарды, сондай-ақ полицияда болған уақыттары туралы олардың мәлімдемелерін дереу назарға алмайтын, жарақаттарды "өздеріне келтірілген" немесе маңызсыз деп есептейтін және істерді тергеуден жалтарды. Бальтасар Гарзон судья болып жұмыс істеген кезеңде шамамен 100 баск және каталондықтар азапталған болуы мүмкін.

Франконың зұлымдықтары

2008 жылдың 17 қазанында Гарсон Франко режимі жасаған қуғын-сүргін әрекеттерін адамзатқа қарсы қылмыс деп ресми түрде жариялады және Испания азаматтық соғысы кезінде және одан кейін жүз мыңнан астам адамның қаза тауып, оның себебін анықтады. Ол сондай-ақ 19 белгісіз жаппай қабірді эксгумациялауға бұйрық берді, олардың біреуінде ақын Федерико Гарсия Лорканың мәйіті болуы мүмкін деп есептеледі. 2008 жылдың 17 қарашасында Гарсон Франко мен оның одақтастарына қатысты тергеуді тоқтатып, мемлекеттік прокурорлардың 70 жыл бұрын қайтыс болған адамдар жасаған қылмыстарға қатысты сот өкілеттігіне күмән келтіргенін мәлімдеді. 152 беттік мәлімдемесінде ол 19 жаппай қабірді ашу жауапкершілігін аймақтық соттарға жүктеді, оларда жүздерше құрбандықтардың мәйіті болуы мүмкін.

Гюртэл ісі

Гарзон ірі сыбайлас жемқорлық тергеуді бастады, ол өзінің жетекшісі Франсиско Корреаның атымен "Гюртель" деп аталды ("Гюртель" неміс тілінде "белдік" деген мағынаны білдіреді, ал "корреа" испан тілінде де "белдік" дегенді білдіреді). Бұл іс Халық партиясына берілген паралармен байланысты. 2010 жылы ол іс бойынша қызметтен алынды.

Қате тыңдау туралы айып

Айыпталушы сотта өздеріне қарсы жиналған дәлелдерді қарастырмауды сұрады. Айыпталушы осы дәлелдерді қабылдамасқа бұйрық етуді талап етті, себебі олар тұтқындар мен қорғаушы адвокаттардың арасындағы сөйлесулерден алынған. Испания заңнамасына сәйкес, мұндай жазбалар тек терроризммен байланысты істерде ғана рұқсат етіледі деп есептеледі. Гарзонның осы жазбаларды санкциялауы оның судья және адвокат қызметінен шеттетілуіне соқтырды.

Киссинджер және "Кондор" операциясы

Гарсон 1970 жылдардағы «Кондор операциясы» деп аталатын қастандыққа байланысты АҚШ-тың бұрынғы мемлекеттік хатшысы Генри Киссинджерді қарсы сауалға алуға рұқсат сұрады. Рұқсат берілмеді.

Лас соғыс

Гарсон Аргентинаның 1976-1983 жылдардағы диктатурасы кезінде Испания азаматтарының "Қырлы соғыс" кезеңінде жоғалып кеткеніне байланысты Аргентина әскери шенеуніктеріне геноцид жасады деген шарапаттар да қойды. Нәтижесінде Адольфо Сцилинго мен Мигель Анхель Кавалло жеке-жеке қылмыстық істер бойынша сотталды. Сцилинго өз қылмыстары үшін кінәлі деп танылып, 1000 жылдан астам мерзімге түрмеге жабылды.

Гуантанамо

Гарзон Гуантанамодағы бес тұтқынға қысқаша айыптама жазды, оның ішінде испандық Абдеррахман Ахмад және иорданиялық Джамил Эль Банна болды. Ахмад 2004 жылдың 14 ақпанында Испанияға экстрадицияланды. Эль Банна Ұлыбританияға босатылды, ал 2007 жылы Гарсон гуманитарлық негіздермен оған қойылған айыптарды түсіріп тастады.

Алтыншы бұта

2009 жылдың наурыз айында Гарзон Испанияның Джордж Буш басшылығымен АҚШ үкіметінің бұрынғы лауазымды тұлғаларына азаптауды қанағаттандыру бойынша айыптаулар қоюға болатынын қарастырды. Бұл алты бұрынғы Буш шенелігі: Альберто Гонзалес, Заң кеңесі кеңсесінің бұрынғы бас прокуроры Джон Ю; Дуглас Фейт, саясат жөніндегі бұрынғы қорғаныс орынбасары; Уильям Хейнс II, Қорғаныс министрлігінің бұрынғы бас кеңесшісі; Джей Байби, Әділет министрлігінің Заң кеңесі кеңсесінде де жұмыс істеген; және Дэвид Аддингтон, вице-президент Дик Чейнидің кеңсе жетекшісі. Алайда, тергеу судья Элой Веласкоға жүктелді, ол АҚШ осы мәселе бойынша өз тергеуін жүргізуге ниеттенбесе, Испания бұл істі тергеуге құқылы емес деп мәлімдеп, оны жалғастырудан бас тартты. 2009 жылдың 29 сәуірінде Гарзон Гуантанамодағы төрт бұрынғы тұтқынның айыптауларына байланысты, күдікті "жүйелі бағдарлама" бойынша азаптау туралы тергеуді бастады. Сондай-ақ, жарияланған деректемеде Бас прокурордың да осы тергеуге қарсы күресуге ниеттенгені және ол "Гарзон оны тоқтатуға мәжбүр болғанша, бұл істен барынша жариялылық алуға тырысуы мүмкін" деп қорқыныш білдіргені көрсетілген. 2009 жылдың қыркүйегінде испандық "Публико" газеті қарсылықтарға қарамастан Гарзон тергеудің келесі кезеңіне өткенін хабарлады.

Алекс Сааб

2020 жылдың 22 шілдесінде Гарсон колумбиялық бизнесмен Алекс Саабты АҚШ-қа экстрадициялау ісінде, оған ақша жылыну қылмысы тағылған, қорғауға келісетінін мәлімдеді.

Испанияның Жоғарғы сотында

Испанияның Жоғарғы соты Гарзонға қарсы "өз өкілеттігін теріс пайдалану" деген үш қылмыстық айыпты қабылдады, яғни судья ретіндегі өкілетін пайдаланып әділеттіліктің қалыпты барысын қасақана бұзу. Бұл өте ауыр қылмыс, оның үшін (Испанияда) сот қызметінен 20 жылға дейін шеттетілу жазасы көзделеді.

Banco Santander-дің сыбайлас жемқорлық туралы пікірі

Газон 2005-2006 жылдар аралығында Нью-Йоркте өткізген бірқатар университет курстарына банктің демеушілігі үшін «Сантандер» директоры Эмилио Ботинге қарсы қозғалған істі тоқтатқан (шешілмеген қалпында тоқтатылған) деген айып бар. Бұл Жоғарғы Сотқа берілген шағым, қылмыстық соттың 2006 жылғы 27 қарашада жапқан ісіне қатысты, себебі төменгі сот 1,2 миллион еуролық айыппұлды іс жүзінде 216 000 еуро деп есептеген, және бұл ақша Гарзонға емес, университет қорына төленген. Жоғарғы Соттың тергеу судьясы 2,5 миллион АҚШ долларына қатысты құқық бұзушылықтың нақты дәлелдері бар екенін мәлімдеді, бірақ шағым алғаш рет 2009 жылғы 12 маусымда берілген, ал соңғы төлем 2006 жылғы мамырда жасалғандықтан, Жоғарғы Сотқа қатысты үш жылдық мерзім 25 күнге артты. 2006 жылғы 27 қарашада облыстық сот архивке жіберген істің неліктен төменгі сотқа қайта жіберілмегені түсініксіз, онда «қосымша және жақсы дәлелдер» ұсынылса, 15 жылдық мерзім қолданылып, іс қазылар алқасының қарауына берілуі мүмкін еді. Гарзонның «Гюртель» сыбайлас жемқорлық ісі бойынша сотталғаннан кейін бір жұмыс күні өткен соң, 2012 жылғы 13 ақпанда Жоғарғы Соттағы бұл жемқорлық ісі жабылды.

Жоғарғы Соттың соты

2012 жылдың 9 ақпанында Жоғарғы Сот судья Балтасар Гарсонды жемқорлық ісі бойынша сотталушылар мен олардың адвокаттары арасындағы әңгімелерді жазу үшін түрмелерге заңсыз тыңдау құрылғыларын орналастыруға бұйрық бергені үшін кінәлі деп тапты. Испания заңнамасына сәйкес, мұндай тыңдаулар тек терроризм істерінде ғана рұқсат етіледі, ал басқа да істерде олардың заңдылығы күмәнді. Сонымен қатар, Жоғарғы Сот Гарсонды 11 жылға адвокаттық қызметтен шеттету туралы шешім шығарды. Сот: «Гарсонның әдістері тоталитарлық елдерге тән, қорғану құқығына ешқандай құрмет көрсетілмейді». Гарсон шағымдану мүмкіндігіне ие болмағандықтан, судьялық мансабының аяқталуы мүмкін. Оған 2500 евро айыппұл салынды. Сот алдында наразылар «әділеттік» деп жазылған баннерлерді ұстап, Франко режимінде қаза болғандардың суреттерін көрсетіп, наразылық білдірді. Көптеген судьялар да Гарсонды қолдады. Жоғарғы Сотқа қатысты айыптаулардың ауырлығын ескере отырып, көптеген адамдар мен ұйымдар шешімді қолдап мәлімдеме жасады. «Демократия үшін судьялар» прогрессивті қауымдастығы: «Жоғарғы Сот пен кез келген қылмыстық соттан тек заңды қолдануды және кінәсіздік презумпциясын сақтауды талап етуге болады. Бұл фактілерді анықтауда да, норманы түсіндіруде де қабылдануы керек. Сот шешімімен және оның негіздемесімен келісесіз бе, келіспесіз бе, Жоғарғы Сот осы мәселе бойынша шешім қабылдады және оны институт ретінде дискредитациялауға болмайды», - деді. Әділет министрлігінің Бас кеңесінің мүшесі және социалистік үкіметтегі бұрынғы мемлекеттік хатшының орынбасары Маргарита Роблес Жоғарғы Сот шешімінің «заң тұрғысынан сұңғымасыз» және «барлық кепілдіктер сақталған» процедураның бөлігі ретінде қабылданғанын мәлімдеді. Кейіннен Жоғарғы Сот Гарсонның 2010-2011 жылдар аралығында шамамен бір жылға тоқтатқанын ескермегені анықталды, ол Франконың жасаған қылмыстарын тергеуге байланысты қозғалған іс бойынша сотталуына байланысты болды, аталған іс бойынша ол кейіннен ақталды.

Сот жүйесінің саясаттануына қатысты айыптар

2010 жылдың маусым айында Гарзон ХҚТ-ға кеңесші ретінде қабылданды. 2010 жылдың қазан айының соңында Испания Жоғарғы Сотының Қылмыстық алқасына судья Хуан Сааведраның қайта сайлануы Гарзонға қарсы үш сот процесін қайта жақындырды. Оңшыл судьяның қайта тағайындалуы Испанияның заң органдарына жоғарыда айтылған Еуропалық адам құқықтары сотының шешімдеріне қарамастан, шағымдардың ішкі процесті жалғастыруға жеткілікті негіз бар екенін көрсеткен болуы мүмкін. Испанияның сот жүйесінің "саяси жаулап алуы" туралы мәселе Испанияның орталық-солшыл ақпарат құралдарында көбірек кездесетін тақырыпқа айналды. Осы жылдың басында 1500-ден астам испан судьясы Жоғарғы Сот Кеңесінің (CGPJ) шешімдеріне ірі партиялардың ықпалын сынап, манифест жариялады. Бұл манифест испан адвокаттары арасында ұзақ жылдар бойы белгілі болған құпияны алғаш рет ашты. 2011 жылы жарық көрген кітабында Гарсон кейде Испанияның ішкі заңнамасының ережелерін сақпағанын, бірақ өзінің әрекеттерін түсіндіру үшін халықаралық шарттар сияқты сыртқы дереккөздерге сілтеме жасағанын жазды.

Басқа жұмыстар

2012 жылдың шілдесінде WikiLeaks негізін қалаушы Джулиан Ассанж адвокаттықтан шеттетілген Гарзонды өзінің құқықтық командасының басшысы етіп тағайындады. 2012 жылдың қыркүйегінде Гарсон The Journal Jurisprudence журналында соғыс кезіндегі сексуалдық зорлыққа қатысты пікірлерін жазған мақала жариялады.