Кіріспе

19 ғасырдағы британдық саясаткер және Үндістанның генерал-губернаторы, Үндістанның генерал-губернаторы.

Эдвард Лоу, 1-ші Элленборо графы (8 қыркүйек 1790 – 22 желтоқсан 1871) – британдық тори саясаткері. Ол төрт рет Бақылау кеңесінің төрағасы болды және 1842-1844 жылдар аралығында Үндістанның генерал-губернаторы қызметін атқарды.

Өмірбаян және білім

Элленборо – 1-ші барон Элленбороның үлкен ұлы, Эдвард Лоу мен Джордж Тоуридің қызы Энн Тоуридің ұлы болды. Ол Итон колледжінде және Кембридж университетінің Сент-Джон колледжінде білім алды. 1812 жылы ол Корольдің сот төрелігінің (әкесінің соты) бас хатшысы болып тағайындалды, бұл лауазымға жыл сайын шамамен 8000 фунт стерлинг төленді. Бұл саяси ыңғайсыздық тудырғандықтан, 1838 жылы ол өмір бойына берілетін зейнетақыға ауыстырылды.

Саяси мансап, 18131842

Элленборо Корнуоллдағы Сент-Майклс бұрынғы құқықтарынан айырылған, нашар басқарылған округін Парламентте, әкесі 1818 жылы қайтыс болғанға дейін өкілдік етті, содан кейін Лордтар палатасында орын алды. 1828 жылы Веллингтон герцогының үкіметінде Элленборо Лорд Приви-Меркезі болып тағайындалды; ол Веллингтонның бейресми көмекшісі ретінде сыртқы істер жөніндегі жұмыстарға да қатысты, Веллингтон оның қабілетін мойындады. Ол Сыртқы істер министрі болуға ниеттенген, бірақ 1830 жылы үкімет құлағанға дейін сақтап қалған Бақылау кеңесінің төрағасы қызметімен қанағаттанды. Элленборо белсенді басшы болды және үнді саясаты мәселелеріне қызығушылық танытты. Шығыс Индия компаниясының жарғысын жаңартуға жақындады, ол Үндістан үкіметі тікелей тәжге берілуі керек деп санды. Ол Ресейдің үнді шекарасына қарай жылжуы мүмкін болған жағдайда Орталық Азия туралы білімнің маңыздылығына назар аударды және ауданды зерттеу үшін Александр Бернсті жіберді. Кейіннен Элленборо Роберт Пильдің бірінші және екінші басқару кезеңдерінде Бақылау кеңесіне оралды. Ол үшінші рет тағайындалғаннан кейін бір ай ғана қызмет еткенде, директорлар кеңесі оны Лорд Оклендтің орнына Индияның генерал-губернаторы етіп тағайындады.

Үндістанның генерал-губернаторы, 1842-1844

Оның екі жарым жылдық, яғни қызмет мерзімінің жартысы, Үндістанды басқаруы алғашқыдан соңғысына дейін қарсы сынға ұшырады. Оның патшайымға ай сайын жіберген хаттары мен 1874 жылы жарияланған Герцог Веллингтонмен хат алмасуы оның шарықтап өркендеген мансабын ақылмен және бейтараптықпен бағалауға мүмкіндік береді. Басты дау тудырған мәселелер – Ауғанстанға қатысты саясаты және ондағы әскер мен тұтқындар, Синдті жаулап алуы және Гвалиордағы жорығы. Элленборо "Азияға бейбітшілік қайтару" үшін Үндістанға келді, бірақ оның өкілеттігінің барлық кезеңі соғысқа толы болды. Ол келген кезде, оны Қабулдағы қырғын, Газни мен Жалалабадтың қоршалуы туралы хабарлар күтіп алды, ал Мадрастағы сепуилер ашық көтеріліске дайын тұрды. 1842 жылдың 15 наурызындағы жарлығында, сондай-ақ 18 наурыздағы патшайымға жолданған хатында ол ерекше айқындықпен және шешендікпен алдымен ауғандарға айқын және шешуші соққы беру, содан кейін оларды өздері таңдаған билеушінің басшылығымен өздерін басқаруға қалдыру міндетін атап көрсетті. Алайда, ол Жоғарғы Үндістанға кеткенде және генерал Англияның сәтсіздігін білгенде, Джордж Поллок пен Уильям Ноттке, британ тұтқындарын құтқару үшін жеңіспен шабуылдап келе жатқан әскерлеріне кері шегінуді бұйырды. Әскер генерал-губернатордың алғашқы жарлығына адал болды, кейінгі қорқыныштарына емес; тұтқындар құтқарылды және Кабулдың ортасында Сэр Александр Бернс өлтірілген жер өртелді. Дост Мұхаммед хан Калькуттадағы түрмеден босатылып, Бала Хисар тағына отырғызылды, ал Элленборо Сатлуждің оң жағалауындағы Фирозепурда бесiз бұрын-соңды болмаған әскери тамашаға дайындалу үшін пілдерді суретке түсіруге қатысты. 1024 жылы Газнидің Махмуд ханы Үндістанның солтүстік-батыс жағалауындағы Сомнат индуист ғибадатханасын тонағанда, ол ғибадатхананың сандал ағашынан жасалған қақпаларын алып, оларды Газнидегі астанасына орнатты. Ауғанстан билеушісі болған Шах Шуджа, ағылшынның мұсылман қуыршағы, оларды Үндістанға қайтаруды сұраған, ал ол істемеген нәрсені мұсылман және индустарға қарсы тұратын христиан билеушісі ең салтанатты және көпшілік алдында орындауға шешім қабылдады. Майор (кейіннен сэр Генри) Роулинсон олардың түпнұсқа қақпалардың көшірмесі екенін дәлелдеді, бірақ Газни моллалары ескі жеңімпаздың қабірін зиярат етушілердің садақаларының көзі ретінде оларға жабысып қалды. Индуист сепуилер осы қалпына келтіруге салқын қабақтанды. Элленборо пирамидалардың астында Наполеонның жарлығын көшіруге құмарлық танытты. Алдамшы есіктер Агра бекінісіне жеңіспен жеткізілді, онда олар сандал ағашынан емес, қарағайдан жасалғаны анықталды. (Маколейдің сөйлеген сөзінде мәңгілікке қадалған) Сомнат жарлығы оның авторының есіне түсуіне алғашқы қадам болды. Элленборо "Pax Asiae Restituta" деген жазуы бар медаль бергеннен кейін ғана Синд әмірлерімен соғысқа кірісті. Салық төлейтін әмірлер, негізінен, адал болды, өйткені оларды майор Джеймс Оутрам басқарды. Ол кейбір қарсылықтарды хабарлады, ал Элленборо тергеуді бұйырды, бірақ оны толық саяси және әскери билікпен сэр Чарльз Нейпирге тапсырды. Мир Ау Морад екі тарапқа да тиімді түрде араласып, бір жағынан әмірлерге сатқындық жасады, ал екінші жағынан Нейпирді алдады. Элленборо оқиғалар оның бақылауынан шыққанша, өз нұсқауларын ұмытып кетті. Сэр Чарльз Нейпир осындай мойындауды бірнеше рет жасады: "Біздің Синдті басып алуға құқығымыз жоқ, бірақ біз оны жасаймыз, және бұл өте пайдалы, пайдалы және адамгершіліксіз әрекет болады". Миани және Хайдарабад шайқастары болды, және Индус Қарачиден Мултанға дейін британ өзеніне айналды. Синд мәселесі шешілгеннен кейін, генерал-губернатордың екі жағында да қиындықтар туындады. Солтүстікте Сикхтардың тәртіпсіз патшалығы шекараға қауіп төндірді. Оңтүстікте Гвалиордағы феодалдық Маратта мемлекетінде үлкен бүлікшілер әскері, он екі жастағы Рани, сегіз жастағы асырап алынған басшы және министрлер кеңесіндегі фракциялар болды. Осы жағдай Гвалиорды азаматтық соғыстың алдына жеткізді. Элленборо 1845 жылдың 1 қарашасындағы ескертпесінде қауіпті бағалап, сэр Хью Гоуға алға жылжуды бұйырды. Бұдан әрі сатқындық пен әскери еркіндік Махараджпур және Пунниар шайқастарын (бір күні өткен) болды. Келісім шарты да мейірімді де, дана болды. Гвалиордың тыныштығы Сүтлеждің ар жағына да әсер етті, онда тәртіпсіздік тағы бір жылға тоқтатылды, ал азаматтық жұмыстар Элленбороның екі ізбасарына тапсырылды. Бірақ осы кезде директорлардың шыдамдылығы таусылды. Олар Элленбороның саясатын бақылай алмады, оның оларға жіберген хаттары мақтанды және құрметсіздікпен толған, және 1844 жылдың маусымында олар оны қайтару құқығын пайдаланды.

Саяси мансап, 18441858

Англияға оралғаннан кейін Элленборо Кумберленд графтығында Элленборо графы титулын алды, Бат орденінің Ұлы крестімен марапатталды және Парламенттен алғыс алды; бірақ оның басқаруы тез арада қарсы пікір-таластардың тақырыбына айналды, алайда Пил мен Веллингтон оны сәтті қорғады. 1846 жылы Пилдің кабинеті қайта құрылғанда Элленборо Адмиралтействоның бірінші лорды болды. 1858 жылы ол Лорд Дерби басшылығымен төртінші рет Бақылау кеңесінің төрағасы қызметін атқарды. Сол кезде 1857 жылғы Үндістан көтерілісінің салдарынан Үндістанды басқарудың жаңа жоспарын жасау оның міндеті болды. Бірақ оның бұрынғы шаршаңқылығы тағы да оның кедергісіне айналды. Ол лорд Кэннингті Оудх жариялағаны үшін сынап, бұл хатты өзінің әріптестерімен ақылдаспай, «The Times» газетінде жариялауға рұқсат берді, олар оның бұл әрекетін жоққа шығарды. Бұл жағдайға байланысты жалпы наразылық туды, екі палатада да сенімсіздік дауысы ұсынылды және кабинетті сақтау үшін Элленборо отставкаға кетті. Егер осы асығыс әрекеті болмағанда, ол 1852 жылдың 8 маусымында Үндістан аумақтары жөніндегі Төменгі палатаның арнайы комитеті алдында берген куәлігінде сипаттаған Үндістанды басқарудың ішкі конституциясын жүзеге асыру мүмкіндігіне ие болар еді. Шығыс Үндістан компаниясына қарсы бұрынғы есебін төлеп, ол басқарушы орган ретінде директорлар кеңесін таратуды, мемлекеттік қызметке армиядан кіруге рұқсат беруді, үкіметті тәжге беруді және Бақылау кеңесінің төрағасының орнына министрге кеңес беру үшін кеңес құруды ұсынды. 1852 жылғы осы ұсыныстарды оның ізбасары лорд Стэнли 1858 жылы тіпті егжей-тегжейлі түрде орындады, сондықтан лорд Элленборо сол кезде енгізілген Үндістанды тікелей басқару жүйесінің авторы деп есептелуі керек. Лордтар палатасының көрнекті дебатшыларының бірі ретінде танылғанмен және дебаттарға жиі қатысқанмен, Элленборо ешқашан қайтадан қызмет атқарған жоқ. Қараңыз: Үндістан әкімшілігінің тарихы (Бентли, 1874), Лорд Колчестердің редакциялауымен; Үндістан аумақтары жөніндегі арнайы комитеттің алдында алынған куәліктердің тізімі (1852 жылғы маусым); Калькутталық шолудың бірінші томы; «Үндістанның досы», 1842–1845 жылдар аралығында; және Джон Хоуп, «Сцинде үйі: Эскиз» (Лонгманс, 1863). Сэр Чарльз Нейпирдің Синдті жаулап алу туралы және оған қарсы жазылған көптеген кітаптарына жүгіну керек.

Отбасы

Лорд Элленборо екі рет үйленген. 1813 жылы ол Лондондерридің 1-маркизі Роберт Стюарттың қызы, леди Октавия Кэтринге үйленді. Олардың балалары болмады. Ол 1819 жылғы наурыз айында туберкулезден қайтыс болды. Содан кейін ол адмирал сэр Генри Дигбидің қызы Джейн Дигбиге үйленді. Олардың бір баласы болды – Артур Дадли Лоу (15 ақпан 1828 – 1 ақпан 1830). Артурдың биологиялық әкесі Джейннің туысы болды; туысымен арадағы қарым-қатынасы аяқталғаннан кейін, Джейн кем дегенде тағы екі рет махаббатқа түсті. Оның принц Феликс Шварценбергпен болған қарым-қатынасы жариялы болғаннан кейін, Лорд және леди Элленборо 1830 жылы Парламент актісі арқылы ажырасты. Ол қайтадан үйленбеді, бірақ сүйіктісінен заңсыз балалары болды. Сахна актері Сент-Клэр Бейфилд (нағыз аты Джон Сент-Клэр Робертс) оның заңсыз қызы Ида Робертс арқылы немересі еді.

Өлім

Элленборо 1871 жылғы желтоқсанда 81 жасында Челтенхэм қаласына жақын орналасқан Саутхэм үйінде қайтыс болды. Оның қайтысымен виконттық және графтық атақтары тоқтатылып, ал барондыққа оның туысы, 3-ші барон Элленборо Чарльз Тоури Лоу мұрагер болды. Ол Оксентон шіркеуіндегі отбасылық мавзолейге жерленді.