Кіріспе

Канадалық философ, 19 ғасырдағы Кентуккилік сәулетші Джон Макмертри Канаданың Гюльф университетінде философия профессоры болды. Соңғы кезде ол экономикалық теорияның құндылық құрылымы және оның жаһандық азаматтық және экологиялық өмірге тигізетін әсеріне қатысты зерттеулер жүргізді. Макмертридің философия саласындағы жеті жылдан астам уақытты қамтыған негізгі ғылыми жобасы ЮНЕСКО/Өмірді қолдау жүйелерінің Энциклопедиясы (EOLSS, Париж-Оксфорд) хатшылығының шақыруынан туындады – ол «Философия және әлемдік проблемалар» атты көп томдық зерттеуді құруға, жазуға және редакциялауға шақырылды. «Батыс философиясы және өмірлік негіз», «Ақыл-ой жолдары» және «Философия, адам табиғаты және қоғам» деген үш кіші томдық жинақ халықаралық деңгейдегі танымал философтардың қатысуымен жазылды, олар осы жалпы салалардың әрқайсысы бойынша бес тақырыптық бөлімге үлес қосты. Макмертридің «Не жақсы, не жаман? Уақыт, кеңістік және теориялар бойынша барлық құндылықтардың мәні» атты орталық зерттемесі – бұл белгілі әлемдік философиялар мен салалардың жан-жақты, терең талдауы, әр канон мен мектептің ішкі логикасын түсіндіру, сондай-ақ тілдер мен дәуірлердегі әлемдік проблемалармен байланыстыру мақсатын көздейді. Бұл зерттеуде өмірлік құндылықтарды аксиологияға енгізу арқылы әлемдік ой жүйелерінің өмірге қатысты жасырын болжамдарын ашуға, түсіндіруге және шешуге тырысады – бұл көзқарас ежелгі Шығыс пен Батыстан бастап қазіргі заманғы философияға дейін қолданылады.

Өмірбаян

Джон Макмертри Канаданың Торонто университетінде бакалавриат және магистратураны бітіргеннен кейін Ұлыбританиядағы Лондон университетінің докторантурасын аяқтады. Докторлық оқуға дейін ол "кәсіби футболшы, баспасөз және теледидар журналисі, ағылшын тілінің оқытушысы және әлемді аралаған саяхатшы" болған. Макмертри өзінің қалыптасу кезеңіндегі ең маңызды сәттерін еске түсіріп, "философияға соңғы шара ретінде келдім, себебі табиғаты бойынша тексерілмеген болжамдар мен қалыпты сенімдерге күмән келтіретін адам ретінде, осы кәсіпті тиісті деңгейде зерттеуге мүмкіндік беретін басқа мамандық таба алмадым" деді. Оның зерттеулерінің біріктіруші саласы – құндылықтар теориясы, ол әлеуметтік және саяси философия, Азия/Үнді және Қытай философиясы, экономика философиясы, білім философиясы, философия және әдебиет, тарих философиясы, Канттан кейінгі континенттік философия, табиғи тіл логикасы және экология философиясы сияқты алуан түрлі салаларда жариялаған және оқытқан. Ол сондай-ақ бейбітшілік қозғалысы мен халықаралық құқық зерттеу ұйымдарының мүшесі. 1989 жылы Торонтода өткен Альтернативті әлем саммитінде ол соғыс қылмыстары және адамзатқа қарсы қылмыстар жөніндегі сот төрағасы болды. Жалпы алғанда, талдау мен дамудың төрт принципі қолданылады: тіршілік негізі (адамның келесі дем алуы үшін қажетті барлық жағдайлар), тіршілік құндылығы (тіршілік қабілеттерін қамтамасыз ететін нәрсе), тіршілік капиталы (өмірлік құралдардың өндірісін жоғалтусыз және жинақталумен қамтамасыз ететін құралдар) және азаматтық ортақ (қоғам мүшелерінің уақыт өте келе тіршілік игіліктеріне тең қол жеткізуін қамтамасыз ететін әлеуметтік құрылым). "Тең емес бостандықтар: этикалық жүйе ретінде жаһандық нарық" (1998) еңбегінде ол жаһандық нарықтың негізгі құндылық жүйесін қарастырып, оның өзі алға қойған "еркін және демократиялық қоғамның" керісін құратынын айтады. "Капитализмнің қатерлі ісік сатысы" (1999) еңбегінде ол адам қоғамдарының өмірді қирататын болса да, өмір сүріп жатқан әлеуметтік тәртіпті жақсы деп қабылдауға бейімділігін айтады, қаржы капитализмін өмір ұйымдастыруының әлеуметтік деңгейінде қатерлі ісік шабуылының белгілі бір ерекшеліктерін көрсетеді. Ол "азаматтық ортақты" әлеуметтік иммундық жүйе ретінде қарастырады. "Құндылықтар соғысы: жаһандық нарық өмір экономикасына қарсы" (2002) еңбегінде ол капиталистік ғылыми технологияны, трансұлттық сауда аппараттарын, НАТО соғыстарын және кеңейіп келе жатқан түрме режимін "әлемді жинақтап алып, азаматтық және экологиялық құлдырауды күшейтетін жаңа тоталитаризмнің" белгілері ретінде сынға алады және "өмір экономикасының" конституциялық стандарттарын ұсынады. Макмертри 11 қыркүйекке жасалған шабуылдарды түсіндіру үшін 9/11 заговор теорияларын қарастырды. Бір лекциясында ол Рейхстаг өртіндегі оқиғамен салыстырып, Ауғанстандағы соғыстың (2001–2021) көпұлтты корпорациялардың ықпалымен және пайдалануымен жүзеге асырылғанын дәлелдеді. Журналист Джонатан Кей оны 9/11 шындығын іздеу қозғалысының ең ықпалды канадалық мүшелерінің бірі деп санайды.

Жарияланымдар

Ағылшын тілінің өлшемдері. Холт, Райнхарт және Уинстон, 1970 жыл. Маркс дүниетанымының құрылымы. Принстон: Принстон университеті, 1978 жыл. Соғысты түсіну: философиялық сараптама. Торонто: Бейбітшілік үшін ғылым және Сэмюэл Стивенс, 1989 жыл. Теңсіз бостандықтар: Әлемдік нарық этикалық жүйе ретінде, Торонто: Гарамонд және Вестпорт, Коннектикут, 1998 жыл. Капитализмнің қатерлі ісік сатысы. Лондон, Плутон, 1999 (2-ші басылым, 2013 жылғы, "Дағдарыстан емге дейін" қосымша тақырыбымен). Құн соғыстары: Дүниежүзілік нарық пен өмірлік экономика арасындағы күрес, Лондон және Стерлинг: Плутон, 2002 жыл.