Кіріспе
Глазго қаласындағы теміржол станциясы, Шотландия.
2022–2023 жылдары шамамен 21 миллион жолаушымен Глазго Орталық станциясы Ұлыбританиядағы ең көп келуші теміржол станцияларының он жетіншісі және Шотландиядағы ең көп келуші станция болып табылады. Network Rail мәліметтері бойынша, жыл сайын 38 миллионнан астам адам оны пайдаланады, олардың 80% жолаушылар. Станция А санатындағы қорғалатын архитектуралық ескерткіш ретінде сақталған. Саймон Дженкинстің «Ұлыбританияның 100 үздік теміржол станциясы» кітабында станцияға бес жұлдыз берілген он стансаның бірі аталды. 2017 жылы станция клиенттердің қанағаттану деңгейі бойынша 95,2% көрсеткішті алып, Ұлыбританиядағы ең жоғары нәтижеге қол жеткізді.
Бастапқы станциясы
Клайд өзенінің солтүстік жағалауында 1879 жылдың 1 тамызында ашылған бастапқы станция сегіз платформадан тұрды және Бридж-стрит станциясымен Аргайл-стрит арқылы салынған теміржол көпірімен, сондай-ақ сэр Уильям Аррол салған төрт жолды теміржол көпірімен байланысты болды. Бірақ станция тез арада толып қалды. 1890 жылы Аргайл-стрит көпірін кеңейту және Аргайл-стрит көпіріне тоғызыншы платформа қосу арқылы уақытша шешім қабылданды. Сондай-ақ бастапқыда Бридж-стрит станциясын сегіз бағытқа дейін, ал Орталық станцияны 13 платформаға дейін ұлғайту жоспарланған. Глазго Орталық теміржолы 1890 жылы Каледония теміржолына қарасты. Бридж-стрит станциясы сол кезде жабылды. Орталық стансада кең зал бар, онда дүкендер, тамақтандыру орындары, билет кассалары және саяхат орталығы орналасқан. Оның алдында Гордон-стритте Роберт Роуанд Андерсон жобалаған Орталық қонақ үйі тұр. Станция ғимаратының Юнион-стрит жағында көптеген дүкендер мен барлар қатары созылып жатыр. Станцияның ішкі кеңістігі жалпы жұртшылыққа ашық емес, тек ресми турлар арқылы қолжетімді, және станция мен іргелес Орталық қонақ үйі үшін жеке тұрақ және коммуналдық қызметтерді қамтиды. Станцияның әйгілі сәулеттік ерекшеліктері – "Хиланманның шатыры" (Highlandman's Umbrella) деп аталатын, Аргайл-стриттен станция ғимаратына өтетін үлкен шыны қабырғалы көпір, сондай-ақ бұрынғы билет кеңсесі мен ақпараттық бюро. Бұл үлкен сопақ ғимарат, бірінші қабатта билет сату кеңсесі орналасқан, ал екі адамнан тұратын команда үлкен терезелердің артындағы үлкен матадан жасалған бағыт тақталарында жолаушыларға пойыз туралы ақпаратты көрсеткен. "Шатырдың" астында бірнеше дүкендер мен барлар бар. Сондай-ақ, бір кезде түнгі клуб, театр, галерея және мейрамхана болып пайдаланған "Аркалар" кешені станцияның астында орналасқан.
Орталық қонақ үй
Орталық вокзалдың алдында Гордон көшесіндегі Орталық қонақ үйі орналасқан. Станция алаңымен жалғасқан бұл қонақ үй, өзінің шарықталу кезінде Глазгоның ең танымал қонақ үйлерінің бірі болған. Ол бастапқыда Роберт Роуанд Андерсонмен "Каралева Анна стилінде" жобаланған; ол сондай-ақ қоғамдық бөлмелерді де жабдықтаған. Қонақ үй 1883 жылы салынған, бірақ 1901-1906 жылдары вокзалмен бірге кеңейтілген. 1980 жылдары қонақ үй Британдық теміржолымен сатылды және 2009 жылдың ақпан айында соңғы иесі Real Hotel Group әкімшілікке кіргенге дейін түрлі жеке операторлардың қолынан өтті. Содан кейін қонақ үй асбестпен ластану және құрылымдық нашарлау туралы алаңдаушылықтарға байланысты жабылды. 2009 жылдың маусым айында жаңа компания қонақ үй ғимаратын сатып алып, оны қайта жаңарту және Глазго Гранд Централь қонақ үйі деп қайта аталды. Жаңартылған қонақ үй 2010 жылдың қыркүйегінде қайта ашылды. 2021 жылы IHG Hotels & Resorts компаниясы оны қайта жаңартып, voco Grand Central Hotel деп қайта атады.
Сигнал беру
1889 жылғы бастапқы сигналдық қорап Вестингхаус жүйесіне негізделген электропневматикалық қуатпен жұмыс істейтін қорапқа алмастырылды. Жұмыс 1907 жылдың қазанында басталды және 1908 жылдың 5 сәуірінде ашылды. Бридж-стрит тоғысының "V" тәрізді бөлігінде орналасқан Глазго орталық сигнал беру орталығы 1961 жылдың 2 қаңтарында ашылды. Ол Орталық станциясы, Бридж-стрит тоғысы, Эглинтон-стрит тоғысы және Эглинтон-стрит станциясындағы сигналдық қораптарды алмастырды. Осы кезеңде Клайд өзенінің үстіндегі 1879 жылғы ескі көпір бұзылып, теміржол желілері қайта ұйымдастырылды. Нәтижесіндегі күшті су тасқынынан ол толығымен су астында қалды. Жөндеу жұмыстары жүргізілгендіктен 1995 жылдың 24 қыркүйегіне дейін жабық болды. 2002 жылдың тамызында шектен тыс жаңбыр Дальмарноктан бастап Көрме орталығына дейінгі төменгі деңгейдегі станцияларды бірнеше аптаға су басты. Көбінесе қызметтер жоғары деңгейдегі платформаларға немесе Квин-стрит станциясына бағытталды. 2002 жылғы Глазго су тасқынының тағы да бірқатар салдары болды, оның ішінде Глазго қаласының сумен жабдықталуында криптоспиридиум жұқпасы пайда болды.
1980 жылдардағы қайта құру
Жоғары деңгейдегі станцияның құрылыстары 1980-ші жылдардың ортасында күрт қайта жаңартылды. 1985 жылы ескі билет кассасы / пойыз ақпараты ғимараты Гордон көшесіне жақын орналасқан жаңа Саяхат орталығымен ауыстырылды. 1986 жылға қарай платформалардың соңында үлкен электромеханикалық бағыт тақтасы, ал вестибюльдің батыс жағында одан кіші қайталама тақтасы, бұрынғы қолмен басқарылатын пойыз ақпараты тақталарының орнына қойылды. Ескі брондау кассасы / пойыз ақпараты ғимараты сақталды және дүкендерге, дәмханаларға және жоғарғы қабаттағы бар/ресторанға қайта жаңартылды, сондай-ақ станцияның едені мәрмәрмен жабылды. Осы жаңарту барысында 1-8 платформалардағы қызметкерлері бар билет барьерлері алынып тасталды, ал 9-13 платформалардағы (қазір 15) сары билеттердің автоматты барьерлері де алынып тасталды.
1998-2005 жылдардағы жөндеу жұмыстары
1998 жылы Railtrack бес жылдық жөндеу бағдарламасын іске қосты, оның аясында Bovis Lend Lease компаниясы пойыз депосының шатырын толығымен жаңартты және ішкі кеңістігін қайта жаңартып, Hielanman's Umbrella ескертігін қалпына келтірді. 1980-ші жылдарғы механикалық пиксельдік стильдегі бағыт тақталары шамамен 2005 жылы LED бағыт тақталарымен ауыстырылды. Соңғы жақсарту, яғни екінші қабаттағы мейрамхана аймағын жаңарту жұмысы 2005 жылы аяқталды.
Орналасу
1-ші платформа станцияның шығыс жағында, ал 15-ші платформа станцияның батыс жағында орналасқан. 16-шы және 17-ші платформалар станцияның жоғары деңгейлі платформаларының төменгі жағында орналасқан. 1 және 2-ші платформаларда әдетте Avanti West Coast, TransPennine Express, LNER және CrossCountry компанияларының ұзақ қашықтыққа жүретін халықаралық рейстері пайдаланылады, ал 3-тен 6-ға дейінгі платформалар негізінен Ланарк, Эдинбург, Шығыс Килбрайд, Барреад, Килмарнок, Карлайл, Джирван және Странрейр қалаларына бағытталған қызметтер үшін қолданылады. 7–10-шы платформалар Каткарт айналымы және сондай-ақ Нилстон мен Ньютон бағыттарындағы қызметтерді пайдаланады, бірақ басқа да қызметтер оларды пайдаланатыны белгілі. 11–15-ші платформалар негізінен Айр, Ларгс, Ардроссан, Гурок, Уэмисс шығанағы және Пейсли каналына бағытталған қызметтерге арналған, ал 11-ші платформа Avanti West Coast қызметтері үшін 1 немесе 2-ші платформалар қолдануға жарамсыз болған жағдайда қосымша платформа ретінде пайдаланылады.
2009-2010 жылдардағы өсім
Глазго әуежайының теміржол желісі жоспарлары тоқтатылғандықтан, платформалар қайта нөмірленді. 11а платформа (бұрынғы Батыс жағалаудағы қосым жол, Клайд өзені үстіндегі көпірде) 12-ге қайта нөмірленді, ал 12 және 13 платформалары тиісінше 14 және 15-ке қайта нөмірленді. 2009 жылдың қыркүйегінде бұрынғы платформа деңгейіндегі автотұрақ және жолаушыларды түсіру аймағы қолданыстан шығарылды, ал Клайд өзені үстіндегі платформа (жақында 12-ге қайта нөмірленген) алынып тасталды. 11 және 14 платформалары арасында екі жаңа платформа салынды және 2010 жылдың мамыр айында пайдалануға берілді. Орталық стансада жабық тұрақ немесе жолаушыларды түсіруді алмастыру жоспарланбаған. Осуалд көшесіндегі және Орталық стансаның айналасындағы көшедегі көп қабатты тұрақтар сақталды, ал жолаушыларды түсіру айналасындағы көшелерге көшірілді. 2013 жылдың желтоқсан айында «Бодил» циклон кезінде стансаның шыны шатыры ұшып келген сынықтардан зардап шекті.
Кедергілер
Автоматты билет кедергілері 2011 жылдан бастап Глазго орталық және тағы үш қалалық станцияда жол ақысын төлеуден жалтарғандармен күресу және билет түсімдерін арттыру мақсатында орнатылды. Бұл шара 2004 жылы Куин-стрит станциясында кедергілер орнатылғаннан кейін ScotRail-дің "ашық станциялар" саясатына нүкте қойды. Бұл саясат бойынша 1980-ші жылдары штатты қызметкерлермен жабдықталған және бұрынғы сары түсті автоматты билет кедергілері жолаушылар ағынын арттыру үшін алынып тасталған, ал билеттер пойыздарда тексерілетін болған. ScotRail жоба бойынша Network Rail-мен келіссөздерді 2010 жылдың маусым айында аяқтады, ал жоба 2012 жылдың ақпан айында аяқталды. Жобаға 3-тен 15-ке дейінгі жоғары деңгейлі және 16 мен 17-де төмен деңгейлі платформалар кірді. 1 және 2 платформаларда кедергілер орнатылмады, себебі олар негізінен ауыр жүк көтеріп жүретін жолаушылар көп болатын қашықтықтан келетін экспресс пойыздармен пайдаланылады.
Станцияларды аралау
2013 жылдың жазында өткен "Есіктер ашық" күнінің табысты болуынан кейін, 2014 жылдың қараша айынан бастап станцияға аптасына бірнеше рет 90 минуттық экскурсиялар ұйымдастырылды. Бұл экскурсиялар шатырды, сондай-ақ катакомбаларды, жертөлдерді және станцияның төменгі жағындағы қолданылмайтын платформалардың көрінісін қамтиды.
Пианино бақшасы
2017 жылдың желтоқсанында McLaren's Pianos станцияға пианиноны тұрақты негізде пайдалануға берді, оны кез келген адам ойнай алады. Бұл орын "Пиано бағы" деп аталады және көлік құралдарымен қозғалуға көмектесетін орталықтың тікелей артында орналасқан.
Қазіргі дамуы
2023 жылдың қараша айында Network Rail конкорстың шығу экрандарын жаңартты, 2005 жылғы үлгідегі тақталарды ауыстырды. Жаңа экрандар Куин-стрит станциясындағы экрандарға ұқсас. Конкурс 2023 жылдың соңы мен 2024 жылдың соңы арасында жүргізілетін шағын қайта жаңарту жұмыстарына ие болады. Бұл жұмыс жақсырақ сауда орындарын құруға, жаңа көп конфессиялық бөлмеге және станция қабылдауын орналастыруға мүмкіндік береді. 16 және 17-ші төменгі деңгейдегі платформалар 2022 жылы Андерстонда жасалған жұмыстар сияқты жаңартылады.
Станция билеттері
Үш билет кассасы бар. Екеуі ScotRail (басты зал және Аргайл көшесі кіреберісі) басқарады, ал үшіншісі – Гордон көшесі кіреберісіндегі Avanti West Coast басқаратын саяхат орталығы. Avanti West Coast сонымен қатар 1-ші платформаның жанында арнайы клиенттер күту залын және бірінші класс күту залын ұстайды.
Қызметтер
2022 жылдан бастап Глазго Орталық станциясына алты пойыз операторы қызмет көрсетеді. ScotRail жоғары және төменгі деңгейлі платформаларды пайдаланады, ал қалған операторлар тек жоғары деңгейлі платформаларды пайдаланады. Станцияның солтүстігінде такси тұрағы орналасқан, автобустар болса жақын маңайғы көшелерден қатынайды. Сент-Энох және Бьюкенен-стрит метро станцияларына бірнеше минутта жетуге болады. SPT Глазго Куин-стрит және Буканен автобекетіне автобуспен қызмет көрсетеді; осы автобустың нөмірі 398.
Қызмет көрсету үлгісі
Дүйсенбі-жұма күндері сағат сайынғы (tph) / күндік (tpd) пойыз қызмет көрсету үлгісі.
Жарыс аралығы
Плимутқа күніне 1 тонна, және Эдинбург Уэверлиге күніне 1 тонна (тек жексенбі күндері).
Орталық станция ішінде (BBC Scotland телесериалы)
Жаңа BBC Шотландия телеарнасы іске қосылғанмен бірге, STV Productions компаниясына «Inside Central Station» атты жаңа деректік телесериал тапсырылды. Сериал алғаш рет 2019 жылдың 3 наурызында көрсетілді және станция қызметкерлерінің жұмыс кезеңдерін және станцияға келген жолаушыларды бақылап, олармен сұхбаттасу арқылы станцияның күнделікті өмірін көрсетті. Сериал станцияның тарихына да назар аударды, оның бөлімдерін станцияның экскурсоводы Пол Лайонс ұсынды. Сериал сыншылар тарапынан жағымды баға алды. Қазіргі таңда сериалдың төрт маусымы көрсетілген.