Кіріспе

1555 жылы қайтыс болған) Джон Рой Хупер (сондай-ақ Йохан Хопер; шамамен 1495 – 9 ақпан 1555) – ағылшын протестант епископы, реформатор және шейіт. Глостер, кейін Ворстер және Глостер епискобы болған ол, протестанттық реформаның жақтаушысы және Мэри I патшайымы тұсында діни қағидалары үшін өртеліп өлтірілген.

Ерте өмір

1538 жылы Джон Хупер Глостердегі Қара монахтар тізімінде, сондай-ақ Бристольдегі Ақ монахтар тізімінде кездеседі, олар үйлерін патшаға тапсырды. Джон Хупер Херефордширдегі Вормсли аббаттығының каноны болған, бірақ олардың біреуі болашақ епископ екенін анықтау қиын. Керісінше, ол 1538 жылы Уилтширдегі Лиддингтон ауылының пасторы болған сияқты, бұл сэр Томас Арунделлдің ырысы еді, бірақ ол тұрақты түрде қызмет ете қоймаған. Грейфриарс жылнамасында Хупердің “бір кезде ақ монах болғаны” айтылады; ал Стивен Гардинер оған қарсы айтқан сөзінде ол “olim monachus de Cliva Ordinis Cisterciensis”, яғни Сомерсеттегі Клив аббаттығының цистерциандық орденінен шыққан монах ретінде сипатталады. Дегенмен, басқа үйленген епископтар сияқты, бұрын монах немесе монах болғандықтан, пәктілікке берген уәдесін бұзды деп айыпталған жоқ; ал Генрих Буллингерге жазған хаттарында оның өмірінің осы бөлігі туралы айтудан қашқан. Ол өзін әкесінің жалғыз ұлы және мұрагері деп есептейді, егер реформаланған дінді қабылдаса, мұрасынан айырылып қалудан қорқады. 1546 жылға дейін Хупер Арунделлдің үй шаруашылығында басқарушы болып жұмыс істеді. Хупер осы кезеңде өзін “сарайдағы адам және патшамыздың сарайында тым көп сарайлық өмір сүрген” деп сипаттайды. Ол Хулдрих Цвинглидің еңбектерімен және Буллингердің Пауылдың хаттарына жазған түсіндірмелерімен танысты, бұл оның евангелистік сенімге келуіне себеп болды. Буллингермен оның ар-ожданына қарсы, қалыптасқан дінге мойынсұнудың дұрыстығы туралы хат алмасып, 1539-40 жылдары Англияда Винчестер епискобы Стивен Гардинермен қиындықтарға тап болды, Арунделл оны жаңа көзқарастарына алаңдаушылық танытып жіберген болатын. Хупер мүмкіндігінше мүлкін сақтап, континентке қашуға бел буды. Парижде белгісіз уақыт бойы тұрғаннан кейін, Хупер Англияға оралып, Глостерширдегі Торнбери қамалының констеблі сэр Джон Сент-Лоға қызмет етті, ол Арунделлдің туысы еді.

Құрлықтағы өмір

Хупер 1544 жылы тағы да континентке бару қажеттігін сезінді, ал 1546 жылы Страсбургке жетті. Ол Цюрихке тұрақты қоныстанамын деп шешті, бірақ мұрасын алу үшін алдымен Англияға оралды және екі рет түрмеге қамалғанын айтады. 1547 жылдың басында Страсбургте ол Анна де Серкла (немесе Церлас) деген фламанд қызымен үйленді, ол әпкесімен бірге Жак де Бургундияның, Фале графының үйінде тұрған еді. Ол Базель арқылы Цюрихке сапарлады, онда Цвинглидің ізбасары Генрих Буллингермен үнемі байланыста болғандықтан оның цвинглишіл сенімдері нығайды. Ол сондай-ақ Мартин Буцер, Теодор Библиандер, Симон Гринай және Конрад Пеликанмен де байланыс орнатты. Осы кезеңде Хупер «Винчестер лордының кітабына жауап: Шайтанның софистикасын ашу» (1547), «Мәсіх және оның қызметі туралы мәлімдеме» (1547) және «Он қасиетті бұйрық туралы мәлімдеме» (1548) жариялады.

Билік орталығында пастор

1549 жылдың мамыр айында ғана Хупер Англияға оралды. Ол жерде ол лютерандар мен католиктерге қарсы швейцариялық кальвинизмнің негізгі жақтаушысы болды және Лорд-протектор Эдвард Сеймурдың 1-ші герцогының капелланы болып тағайындалды. Хупер Гластонбери мен Лондонда Цвинглиден шабыт алған голланд және француздық шет елдік шіркеулердің құрылысына қатысты. Хупер осы кезде Ян Ласкимен достық қарым-қатынаста болды және 1549 жылы епископ Боннердің ісінде айыптау тарапынан куәлік берді. Сомерсеттің биліктен құлауы Хупердің лауазымына қауіп келтірді, әсіресе ол Гардинер мен Боннерге қарсы белсенді түрде күрескендіктен, олардың лауазымдарына қайта оралуы күтілуде еді. Алайда, енді кеңесте басымдыққа ие болған Уорик графы Джон Дадли (кейін Нортумберленд герцогы) Сомерсеттің протестанттық діни саясатын жалғастырды. Хупер енді Дадлидің капелланы болды.

Сапалық киімдер туралы дау

Патша алдында ораза айларындағы уағыздарынан кейін оған Глостер епископтығы ұсынылды. Бұл ұзаққа созылған киімдерге қатысты дауға әкелді; Хупер патша алдындағы және басқа да уағыздарында 1550 жылғы жаңа ординалда белгіленген "Ааронның киімдерін" және қасиеттілер атынан берілетін серттерді айыптады, сондай-ақ оның рәсімдері бойынша епископқа бекітілуден бас тартты. Томас Кранмер, Николас Ридли, Мартин Бусер және басқалар оны мойынсұнуға көндіруге тырысты. Кеңес бұйрығымен үй қамауына алу да нәтижесіз болды, және ол Флота түрмесінде бірнеше апта өткізгеннен кейін ғана "бейілсіздіктің әкесі" мойынсұнуға келісті, Хупер заңмен белгіленген рәсімдер бойынша (1551 жылғы 8 наурыз) епископқа бекітілді.

Епископ

Хопер шіркеудегі епископтардың рөлін төмен бағалағанмен, көп ұзамай ол өзінің епархиясына сапар шегіп, дін қызметкерлерінің арасында өте үлкен білімсіздікке тап болды. 311 дін қызметкерін тексергеннен кейін, 168-і Он өсиетті қайталай алмады, ал 31-і олардың Киелі кітапта қай жерде жазылғанын білмеді; 40 дін қызметкері Иеміздің дұғасы қайда жазылғанын айта алмады, ал 31-і оның авторы кім екенін білмеді. Хупер діни қызметкерлеріне нұсқау берді, 9-бапта "пасторлар қауым мүшелеріне Он өсиетті, Иман жолы мен Иеміздің дұғасын сөздерін өзгеріссіз үйретулері керек" деді, ал 10-бапта "әрбір пастор Мысырдан шығу кітабының жиырмасыншы тарауындағы Он өсиетті, бірде-бір сөз, әріп немесе буынды алмастан, дәл сол күйінде үйретуі керек" деп бұйырды. Бұл талаптар сапар барысында қатаң орындалды. Хупер Глостерде қызметке орналасқаннан кейін бір жыл өтпей, оның епархиясы архидиакондыққа дейін азайтылып, Вустер епархиясына қосылды, Хупер 1552 жылдың 20 мамырында Николас Хиттің орнына епископ болды. Хупер епископтың кедейлікке берілгендікке уәде беруі керек деп сенді және Глостер епархиясының кірісін Корольдікке қайтарды. Епископ ретінде Хупер әлеуметтік әділдікке ұмтылысымен де көзге түсті және 1550-ші жылдардың басындағы экономикалық дағдарыстың тудырған қиындықтары туралы ашық айтты. Ол Уильям Сесилге қажетті тауарлардың бағасын реттеу үшін шаралар қабылдауды өтінді, себебі "мұндағы барлық заттар тым қымбат, сондықтан көптеген адамдар тіршіліктеріне жете алмайды және кедей үйлер күннен-күнге құлдырап барады".

Құлау және өлім

Эдуард VI қайтыс болғаннан кейін Нортумберленд Мэри Тюдорды өзінің келіні Джейн Греймен ауыстыруға тырысты. Хупер бұл қастандыққа қарсы болды, бірақ Мэри патша болған соң оның жағдайы жақсармады. Протестантизмнің радикалды бағытының өкілі болғандықтан, Хупер шабуылға ұшыраған алғашқы епископ болды. 1 қыркүйекте ол Саттон-кортта уақытша баспана алғаннан кейін, қарыз бойынша Флота түрмесіне жіберілді. Эдуард VI-нің шіркеу туралы заңдары күштен шығарылғаннан кейін, Хупер 1554 жылдың 19 наурызында үйленгендігі үшін епископтық лауазымынан шеттетілді. Ол түрмеде ұсталды және 1554 жылдың желтоқсанында дінге қарсы заңдар қайта жаңғырылғаннан кейін, епископ Гардинер оны дінге қарсылық жасады деп айыптады, ал епископ Боннер 29 қаңтарда оны лауазымынан төмендетті. Хупер Глостерге жіберілді, онда ол 9 ақпанда өртпен жазаланды.

Мұра

Хупер ағылшын протестантизмінің радикалды қанатын ұсынды. Ол Кальвиннің ертерек жазған кейбір еңбектеріне наразылық білдіргенімен, 1549 жылы Швейцарияның цвинглиандықтары мен кальвинистері арасында келісілген Консенсус Тигуринусты қолдады. Ол осы дін түрін Англияда таратуға күш салды және Николас Ридли, Мартин Бусер және Пьетро Мартир Вермигли сияқтылармен бірге 1552 жылғы "Ортақ дұғалар кітабының" жаңа басылымына өзгерістер енгізді. Бұл мәселе Елизавета патшайымның тұсында пуритандарға зор әсер етті, сол кезде Хупердің көптеген еңбектері жарық көрді. Хупердің екі томдық жазбалары Паркер қоғамының басылымдарына енгізілді, ал тағы бір басылым 1855 жылы Оксфордта жарық көрді. 1550 жылы ол Тертуллианның "Ad Uxorem" ("Жарына") атты еңбегінің 2-ші кітабын аударды, бұл Тертуллианның еңбектерінің алғашқы ағылшын тіліне аудармасы болды.